Yüksek Kolesterol Nedir?


Kolesterol, vücutta doğal olarak bulunan yağlı bir maddedir. Vücuttaki bazı hayati fonksiyonu yerine getirmektedir. Vücudun hücrelerini çevreleyen duvarları yapmak gereklidir ve belli hormonlara dönüştürülen temel materyaldir. Vücudunuz, ihtiyacınız olan tüm kolesterolü üretmektedir. Sağlıklı kalmak ve yeterli miktarda kolesterol elde etmek için diyetinizde az miktarda yağ bulunması gerekmektedir.

Yediğiniz yağ ve kolesterol bağırsakta emilmekte ve sonrasında karaciğere taşınmaktadır. Karaciğer, yağları kolesterol haline getirmekte ve kolesterolü kan dolaşımına bırakmaktadır. Kanda düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL) kolesterol yani kötü kolesterol) ve yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL) kolesterol yani iyi kolesterol olmak üzere iki ana kolestrol türü bulunmaktadır.

Yüksek LDL kolestrol seviyeleri, kolesterol bakımından zengin yağların arterlerde birikimlerinin bir sonucu olan ateroskleroz ile bağlantılıdır. Bu durum arterlerin daralmasına veya bloke edilmesine, hayati organlara, özellikle de kalbe ve beyne olan kan akışını yavaşlatmasına veya durmasına neden olabilmektedir. Kalbi etkileyen ateroskleroza koroner arter hastalığı denmektedir ve kalp krizine yol açabilmektedir. Ateroskleroz beyne kan sağlayan arterleri bloke ettiğinde durum felç ile sonuçlanabilmektedir. (1)

Yüksek Kolesterol Belirtileri

Yüksek kolesterol sıklıkla sessiz katil olarak adlandırılmaktadır, çünkü çoğu insan yüksek kolesterol başlangıcında gözle görülür herhangi bir belirti yaşamamaktadır. Yüksek kolesterol nasıl anlaşılır? Yüksek kolesterolün belirtileri şunlar olabilmektedir:

  • Angina – kalbi besleyen bir veya daha fazla arterin daralmasından kaynaklanmaktadır
  • Kalp krizi – kalbi besleyen atardamarların birinde meydana gelen tıkanıklığın bir sonucudur
  • Felç – boyun veya beyindeki damarlardan birinde meydana gelen tıkanıklığın bir sonucudur
  • Bacak kaslarını besleyen bir atardamar tıkanmasından kaynaklanan ağrı

Bu belirtiler, kalp ve dolaşım hastalığının varlığına da işaret etmektedir. (2)

Yüksek Kolesterol Nedenleri

Yüksek kolesterol neden olur? Kontrolünüz altındaki unsurlar (hareketsizlik, obezite ve sağlıksız bir diyet gibi) yüksek LDL kolesterol ve düşük HDL kolesterolüne neden olabilmektedir. Kişinin kontrolü dışındaki unsurlar da bazen kolesterole sebebiyet vermektedir. Örneğin vermek gerekirse, genetik yapınız, hücrelerin LDL kolesterolü kanınızdan etkin bir şekilde alması veya karaciğerinizin fazla miktarda kolesterol üretmesini önlemesi gibi durumlar olabilir.

Risk faktörleri

Yüksek kolesterol riskinizi artırabilecek faktörler şunları içermektedir:

Kötü beslenme: Bazı ticari olarak pişirilmiş kurabiyelerde ve krakerlerde bulunan hayvansal yağların, doymuş yağların ve trans yağların tüketilmesi kolesterol seviyenizi yükseltebilir. Kırmızı et ve tam yağlı süt ürünleri gibi, kolesterolü yüksek gıdalar da kolesterolünüzü artırabilir.

Obezite: Vücut kütle indeksinin 30 veya daha fazla olması, yüksek kolesterol riskini artırmaktadır.

Büyük bel çevresi: Bel çevresi en az 102 santimetre olan bir erkekseniz veya bel çevresi en az 89 santimetre olan bir kadınsanız, kolesterol riskiniz artabilmektedir.

Egzersiz eksikliği: Egzersiz, LDL’yi oluşturan parçacıkların boyutunu arttırırken, vücudunuzun HDL’sini yani iyi kolesterolü yükseltmeye yardımcı olur; böylece kötü kolesterol azalır.

Sigara içmek: Sigara içmek, kan damarlarının duvarlarına zarar vererek yağ birikintilerini tetiklemektedir. Sigara, aynı zamanda HDL yani iyi kolesterol seviyenizi düşürebilir.

Diyabet: Yüksek kan şekeri, yüksek LDL kolesterolüne ve düşük HDL kolesterolüne katkıda bulunmaktadır. Yüksek kan şekeri damarlarınıza da zarar vermektedir. (3)

Yüksek Kolesterol Tedavisi

Kolesterol düzeylerini tedavi ile düşürmek koroner arter hastalığı, kalp krizi, felç ve diğer bozuklukların gelişme riskini azaltmaktadır.

Kolesterol nasıl geçer? Sağlıklı bir yaşam tarzı, yüksek kolestrol seviyesine karşı en iyi savunmayı sağlamaktadır. Böylece, koroner arter hastalığına bağlı diğer risk faktörlerine karşı da önlem alınmış olur. Aşağıdaki yaşam tarzı değişiklikleri, yüksek kolesterolün idaresinde genel tedavinin önemli bir parçasıdır:

  • Doymuş yağ ve kolestrol açısından düşük bir diyet uygulayın
  • Çok çeşitli sebzeler, kepekli tahıllar, meyveler, kuruyemişler ve baklagilleri yiyin
  • Fiziksel aktivite düzeyinizi yükseltin
  • Sağlıklı bir vücut ağırlığını koruyun
  • Alkol tüketimini sınırlayın
  • Sigarayı bırakın

Bazı durumlarda, yüksek kolesterol tedavisi için ilaç tedavisine başvurabilmektedir. (4)

Yüksek Kolesterol Ameliyatı

Yüksek kolesterol için belirli bir ameliyatla tedavi yöntemi bulunmamaktadır, ancak, bazı koşullarına müdehale edilerek yüksek kolesterolü engellemek mümkündür. Örneğin, yüksek kolesterolün nedeni obezite ise, bariatrik cerrahi (obezite ameliyatı) düşünebilmektedir. (5)

Yüksek Kolesterol İçin Hangi Doktora Gidilir?

Yüksek kolesterol teşhisi ve tedavisi için aile hekimine, iç hastalıkları uzmanına, kalp hastalıkları uzmanına (kardiyolog) ya da bir diyetisyene başvurabilirsiniz. (6)

Yüksek Kolesterole Ne İyi Gelir?

Yüksek Kolesterol Bitkisel Tedavisi

Sarımsak: Antioksidanlar zengin olması nedeniyle sarımsak, kolesterol seviyelerinin düzenlenmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Sarımsak LDL kolesterol seviyelerini düşürebilmekte, düzenli tüketildiği takdirde de, iyi kolesterol seviyelerini artırabilmektedir. (7)

Elma sirkesi: Elma sirkesi, toplam kolesterol ve trigliserit seviyeni düşürmeye yardımcı olmaktadır. Aynı zamanda, asit reflü, yüksek tansiyon, gut, üst solunum yolu enfeksiyonları ve diğerleri de dâhil olmak üzere bir dizi hastalık için mükemmel bir tedavi yöntemidir.

Kişniş: Kişniş hem LDL (kötü kolesterol) hem de trigliserid düzeylerini düşürmeye yardımcı olabilmektedir. Kişniş tohumları ayrıca hipoglisemik etkilere sahiptir ve diyabet yönetiminde de faydalı olabilmektedir.

Kırmızı soğan: Kırmızı soğan, yüksek kolesterol ile mücadelede oldukça faydalıdır. Kötü kolesterolü düşürmeye ve iyi kolesterol seviyelerini yükseltmeye yardımcı olmaktadır. Bu da, kalp rahatsızlıklarının gelişme riskini azaltabildiği anlamına gelmektedir. (8)

Yulaf: Yulaf, beta glukan içeren zengin bir lif kaynağıdır. Lif ise kanda dolaşan kolesterolü bağlama kapasitesine sahiptir. Bu bağlama yeteneği, kolesterolün vücuttan atılmasını kolaylaştırmakta ve kötü kolesterol seviyesini düşürmektedir. (9)

Kahverengi pirinç: Kahverengi pirinç, tamamen işlenmemiş ve sadece öğütme işlemi gerçekleşmiş pirince denmektedir. Bu nedenle, bu pirinçteki kepek alt katmanı bozulmamıştır. Böylece hem hayati vitamin ve mineralleri kaybetmemektedir hem de kolesterole iyi gelmektedir. (10)

Arpa: Arpa yüksek miktarlarda lif içermektedir ve kolesterolü düşürmede tıpkı yulafta olduğu çalışmaktadır. Arpadaki beta glukan, kolesterolü bağırsaklara bağlar ve böylece emilmesini önler.

Fasulye: Lif açısından oldukça zengin olan fasulye, kolesterolü düşürmeye yardımcı olabilmektedir. Ayrıca, daha uzun süren bir tokluk hissi yaratmaktadır, böylece de daha fazla kalori tüketiminden uzak durulmaktadır. (11)

Tarçın: Tarçın LDL kolesterolünün düşürülmesine yardımcı olabilmektedir. Genellikle, günde yarım çay kaşığı kadar tüketilmesi yeterli olmaktadır. Kahve veya çay için hafif bir tatlandırıcı olarak ya da her sabah yulaf ezmenize ekleyerek tüketebilirsiniz. (12)

Zerdeçal: Zerdeçal LDL kolesterol düzeylerini düşürebilmektedir, dolayısıyla da arter duvarlarında plak oluşumunu azaltabilmektedir. Bu da, kandaki kötü kolesterolünü düşürmek için oldukça etkilidir. (13)

Elma: Elma LDL kolesterolü düşürmek ve kanı temizlemek oldukça faydalıdır. Yüksek kolesterolü düşürme ve kan temizleme açısından oldukça yararlı olduğunu kanıtlanmıştır. En iyi sonuç için günlük olacak şekilde düzenli olarak tüketilmelidir.  (14)

Ay çekirdeği: Vücutta normal kan dolaşımını destekleyen kan kılcallarının etrafındaki kolesterol seviyesini düşürmeye yardımcı olan linoleik asidi içermektedir. (15)

Brokoli: Brokolide bulunan lif, sindirim sistemindeki safra asitleriyle birleşerek vücuttan atılmaktadır. Bu şekilde, kandaki kolesterol seviyesini düşmektedir. (16)

Turunçgiller: Turunçgiller pektin ve lif açısından zengindir. Bunlar hem LDL’yi düşürür hem de kalbi korurlar. (17)

Yüksek Kolesterol Evde Tedavi Yöntemleri

Hindistan cevizi yağı: Hindistan cevizi yağı doymuş yağdır, ancak HDL’yi artırmaya yardımcı olan laurik asidi içermektedir. HDL oranının iyileştirilmesine de yardımcı olmaktadır. Yüksek kolesterol için en iyi ev ilaçlarının biri olarak kabul edilmektedir. (18)

Zeytinyağı: Zeytinyağı, özellikle diyetteki doymuş yağın yerine geçtiğinde LDL’yi düşürmektedir. Zeytinyağının düzenli olarak tüketimi durumunda, kalp rahatsızlığı riski de oldukça azalmaktadır. (19)

Balık yağı: Balık yağı kapsülleri, LDL kolesterol üretimini engelleyen gerekli omega-3 yağ asitlerini içerir. Bu bileşikler ayrıca vücutta HDL kolesterol üretimini teşvik eder. Diğer yandan, trigliseritleri düşürmeye de yardımcı olabilmektedir. (20)

Bal: Çok sayıda mineral ve vitamin içerdiği için en iyi kolesterol yakalayıcılardan biridir. Sadece kolesterolün kandan çıkmasına izin vermekle kalmamakta, aynı zamanda kan damarlarının içine girmesini de önlemektedir. (21)

Kuru yemişler: Kuru yemişler mono-doymamış katı yağlar, proteinler, besinler, lifler ve antioksidanlar açısından yüksektir. Kandaki kötü kolesterolü düşürmeye yardımcı olmaktadırlar. (22)