Yüksek Kolesterol Nedenleri


Kandaki kolesterol seviyesi, iyi kolestrol ve kötü bir iki farklı bileşene dayanmaktadır. Düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL) arter duvarlarında toplanan ve kalp hastalığı riskini artıran kötü kolesteroldür.

İyi kolestrol veya HDL (yüksek yoğunluklu lipoprotein) kan dolaşımından LDL’yi çıkarmak için işlev görmekte ve karaciğere yeniden işlenmesini sağlamak için taşınmasına yardımcı olmaktadır. LDL sayısı yüksek olduğunda ve HDL sayısı düşük olduğunda, halk arasında yaygın olarak bilinen adıyla, yüksek kolesterol ortaya çıkmaktadır. (1)

Yüksek kolesterol neden olur? Yüksek kolesterole katkıda bulunabilecek birçok faktörü sayabilmek mümkündür. Bazıları yaşam tarzıyla ilgilidir, bu nedenle doktorlar genellikle yüksek kolesterolle mücadele etmek için öncellikle yaşam tarzı değişikliklerini önermektedir. Diğer faktörler, genetik veya diğer tıbbi durumlardan kaynaklanabilmektedir.

Yaşam biçiminin, iyi kolesterol (HDL) ya da kötü kolesterol (LDL) üzerinde rol oynayabilmesine ya da diğer bir değişle kolesterol düzeylerine etki edebilmesine örnek olarak verilecek bazı durumlar şunlar olabilmektedir:

  • Doymuş yağ miktarı açısından yüksek bir diyet
  • Hareketsiz olmak
  • Fazla kilolu ya da obez olmak
  • Geniş bir bel çevresine sahip olma
  • Sigara içmek (2)

Yüksek kolesterolünüz varsa, diyetisyenin ilk olarak inceleyeceği şey yaşam biçimi faktörleridir. Bu faktörler üzerinde bazı değişiklikler yapmak oldukça yardımcı olacaktır. Yaşam tarzınızın yüksek kolesterol riskinizi artırabileceği çeşitli alanlar bulunmaktadır ve bunlara aşağıdakiler dâhildir:

Diyet

Örnek vermek gerekirse, yumurta ve karaciğer gibi kolesterol içeren gıdalar yıllar boyunca yüksek kolesterol hastalarına tavsiye edilmemekteydi, ancak, zamanla anlaşıldı ki, aslında bu tür gıdaların yüksek kolesterol düzeyleri üzerinde çok fazla etkisi bulunmamaktadır ve kişi tüketmekten keyif alıyorsa, bu gıdaları tüketmesinde bir sıkıntı yoktur.

Diğer yandan, diyetinizdeki asıl suçlunun doymuş yağlar olması daha muhtemeldir. Doymuş yağ, turta, kek, katkılı tereyağı ve domuz yağı, yağlı et, pastırma ve sosisler, krema ve peynir gibi tam yağlı süt ürünleri gibi gıdalarda bulunan bir yağ türüdür. (3)

Fazla Kilolu ya da Obez Olmak

Fazla kilolu olmak, kişinin daha yüksek kötü kolesterol (LDL) ve trigliserid seviyelerine ve daha düşük seviyede iyi kolesterole (HDL) sahip olma riskini artırmaktadır. Aynı zamanda, göbek bölgesi çok yağlı olan kişiler ve geniş bir bel çevresine sahip olan kişilerde yüksek kolesterol görülme olasılığı daha yüksektir, bu nedenle, kalp rahatsızlığı riski de aynı oranda artmaktadır.

Fiziksel Hareket Eksikliği

Düzenli fiziksel aktivite eksikliği, kötü kolestrol seviyenizi artırabilir ve daha aktif bir hale gelmek, kötü kolesterol seviyenizi düşürmeye yardımcı olabilir. Daha aktif hale gelmenin kolesterolü nasıl düşürdüğü tam olarak belli olmasa da, genellikle yüksek kolesterol için bilinen bir risk faktörü olan inaktivite (hareketsizlik) ve obezite arasında bir bağlantı bulunmaktadır.

Ayrıca, egzersizin kötü kolesterolün kandan karaciğere hareket etmesine yardımcı olan enzimleri uyararak safra haline dönüştürülebileceği veya atık olarak atılabileceği düşünülmektedir. Ne kadar çok egzersiz yapılırsa, vücut o kadar çok kötü kolesterolü doğal bir şekilde yok edebilmektedir. (4)

Aşırı Alkol Tüketimi

Her ne kadar ılımlı miktarda alkolün kolestrol seviyelerini düşürmeye yardımcı olabileceği düşünülse de, tersine aşırı dozda alkol de kötü kolesterolü yükseltebilmektedir. Düzenli olarak, büyük miktarda alkol içmek, kolesterol ve trigliserid seviyenizi artırabilir. Diğer yandan, aşırı alkol tüketimi kan basıncınızı artırırken, kalp krizi ya da felç gibi daha ciddi sağlık sorunları riski de oluşturabilmektedir.

Sigara İçmek

Sigara, kolesterol düzeylerini etkilemektedir çünkü sigara içinde bulunan ve akrolein adı verilen bir madde aynı zamanda, HDL kolesterolün karaciğere yağ birikintileri taşımasını önleyen bir kimyasaldır. Bu durumda, atardamar duvarlarınızda birikebilir ve arterlerinizi daraltarak ateroskleroza (damar sertliği) neden olabilir. Sigara içmek aynı zamanda HDL kolesterol düzeylerinizi de düşürmektedir. (5)

Diğer Faktörler

Yüksek kolestrol riskinin artmasına neden olabilecek bazı sağlık koşulları bulunmaktadır. Onları şöyle sıralamak mümkündür:

  • 2 tip diyabet
  • Zayıf bir tiroid
  • Böbrek ve karaciğer hastalığı

Bazı ilaçların kullanımı da kolesterolü etkileyebilmektedir. Bu ilaçlar şunları içermektedir:

  • Diüretikler
  • Kortikosteroidler
  • Östrojen
  • Beta blokerler
  • Bazı bağışıklık sistemi bastırıcıları

Bu ilaçlardan herhangi birini alıyorsanız doktorunuzla konuşmalısınız, muhtemelen bu durumda kolesterol düzeylerinizi takip altına almanız gerekecektir.

Kişi yaşlandıkça kolesterol düzeylerinin artması doğaldır. Kadınlar bazen menopozdan sonra kolesterol seviyelerinde bir yükseliş yaşayabilmektedir.

Yakın aile bireylerinizin herhangi birinde, erken yaşta, felç ya da koroner kalp hastalığı yaşanmışsa, yüksek kolesterolünüz olma olasılığı yüksektir. Erken yaş normalde 55 yaşın altında olan yakın bir erkek akraba (baba veya erkek kardeş) veya 65 yaşın altındaki bir kadın akraba (anne ya da kız kardeşi) anlamına gelmektedir. (6)

Yüksek Kolesterol Nedir?

Vücut, birçok hormon, D vitamini ve yağ sindirimine yardımcı safra asitlerini üretmek için kolesterole ihtiyaç duymaktadır. Bu ihtiyaçları karşılamak için kandaki kolesterolden az miktarda alınması yeterlidir.

Eğer kişinin kan dolaşımında çok fazla kolesterol varsa, bu aşırı kolesterol fazladan kalbe ait koroner arterler, beyindeki karotis arterler (şah damarı), bacaklara ve bağırsaklara kan sağlayan arterler de dâhil olmak üzere arter duvarları boyunca biriktirilebilmektedir.

Kolesterol birikintileri, arterlerin daralmasına ve tıkanmasına neden olmakta, vücudun kan akışını düşürmekte ve belirli bölümlerinde belirtiler ve plakların ortaya çıkmasına sebebiyet vermektedir. (7)

Yüksek Kolesterol Belirtileri

Yüksek kolesterol sıklıkla sessiz katil olarak adlandırılmaktadır, çünkü çoğu insan yüksek kolesterol başlangıcında gözle görülür herhangi bir belirti yaşamamaktadır. Yüksek kolesterol nasıl anlaşılır? Yüksek kolesterolün belirtileri şunlar olabilmektedir:

  • Angina – kalbi besleyen bir veya daha fazla arterin daralmasından kaynaklanmaktadır
  • Kalp krizi – kalbi besleyen atardamarların birinde meydana gelen tıkanıklığın bir sonucudur
  • Felç – boyun veya beyindeki damarlardan birinde meydana gelen tıkanıklığın bir sonucudur
  • Bacak kaslarını besleyen bir atardamar tıkanmasından kaynaklanan ağrı

Bu belirtiler, kalp ve dolaşım hastalığının varlığına da işaret etmektedir. (8)

Yüksek Kolesterol Tedavisi

Kolesterol düzeylerini tedavi ile düşürmek koroner arter hastalığı, kalp krizi, felç ve diğer bozuklukların gelişme riskini azaltmaktadır.

Kolesterol nasıl geçer? Sağlıklı bir yaşam tarzı, yüksek kolestrol seviyesine karşı en iyi savunmayı sağlamaktadır. Böylece, koroner arter hastalığına bağlı diğer risk faktörlerine karşı da önlem alınmış olur. Aşağıdaki yaşam tarzı değişiklikleri, yüksek kolesterolün idaresinde genel tedavinin önemli bir parçasıdır:

  • Doymuş yağ ve kolestrol açısından düşük bir diyet uygulayın
  • Çok çeşitli sebzeler, kepekli tahıllar, meyveler, kuruyemişler ve baklagilleri yiyin
  • Fiziksel aktivite düzeyinizi yükseltin
  • Sağlıklı bir vücut ağırlığını koruyun
  • Alkol tüketimini sınırlayın
  • Sigarayı bırakın

Bazı durumlarda, yüksek kolesterol tedavisi için ilaç tedavisine başvurabilmektedir. (9)

Yüksek Kolesterol Ameliyatı

Yüksek kolesterol için belirli bir ameliyatla tedavi yöntemi bulunmamaktadır, ancak, bazı koşullarına müdehale edilerek yüksek kolesterolü engellemek mümkündür. Örneğin, yüksek kolesterolün nedeni obezite ise, bariatrik cerrahi (obezite ameliyatı) düşünebilmektedir. (10)

Yüksek Kolesterol İçin Hangi Doktora Gidilir?

Yüksek kolesterol teşhisi ve tedavisi için aile hekimine, iç hastalıkları uzmanına, kalp hastalıkları uzmanına (kardiyolog) ya da bir diyetisyene başvurabilirsiniz. (11)