Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Nedenleri


Üst solunum yolu enfeksiyonu neden olur? Üst solunum yolu enfeksiyonu soğuk algınlığının diğer bir tanımlamasıdır. Çoğu kişi özellikle kış mevsiminde soğuk havaya maruz kaldığı için hasta olduğunu düşünmektedir, ancak, aslında bunun nedeni aslında 200’den fazla sayıda olan virüslerdir.

Virüsü kapmış olan kişi hapşırdığında, öksürdüğünde, konuştuğunda veya burnunu sildiğinde virüsü çevresine yaymaktadır. Hasta olan kişinin dokunduğun kirli yüzeye dokunmak da virüse maruz kalmaya neden olabilmektedir. Virüsü yayan ortak alanlar arasında kapı tokmakları, telefonlar, çocuk oyuncakları ve havlular bulunmaktadır. Rinovirüsler (soğuk algınlığının en ortak nedeni) sert yüzeylerde ve ellerde üç saate kadar yaşayabilmektedir. (1)

Virüsleri gruplar içinde incelemek mümkündür. Gruplar ise şöyle sıralanmaktadır:

  • İnsan rhinovirüsleri
  • Koronavirüsleri
  • Parainfluenza virüsleri
  • Adenovirüsler
  • Respiratuar sinsityal virüsü

Yapılan araştırmalara göre, soğuk algınlığı özellikler sonbahar ve kış aylarında daha sık yaşanmaktadır. Bunun nedeni genellikle sonbahar ve kış aylarında, insanların çok fazla kapalı alanda zaman geçirmesidir. Örneğin, okul döneminde, öğrencilerin günlerinin çoğunu kapalı bir mekan olan okulda geçirmektedir. Kapalı alanlarda hava daha kurudur. Kuru hava ise burun kanallarını kurutarak enfeksiyona neden olabilmektedir. Diğer yandan, soğuk havalarda nem oranı daha düşüktür. Nemin az olduğu koşullar virüslerin hayatta kalması için yeterlidir. (2)

İnsan Rhinovirüsleri

Bu virüs grubuna dâhil olan 100’den fazla virüs türü bulunmaktadır. Bu virüs grubu özellikle, üst solunum yolu enfeksiyonuna neden olmaktadır. Virüsler, insan burnundaki sıcaklıkta en iyi şekilde gelişme fırsatı bulabilmektedir.

İnsan rhinovirüsleri oldukça bulaşıcı virüslerdir. Bununla birlikte, nadiren ciddi sağlık sonuçlarına sebebiyet verirler.

Koronavirüsler

Hayvanları etkileyen bu virüs grubu, birçok çeşit koronavirüsü içermektedir. Diğer yandan, insanları da etkileyebilmektedir. Bu tip virüs tipik olarak hafif ile orta derecede şiddetli akut üst solunum yolu enfeksiyonuna neden olmaktadır. (3)

Diğer Virüs Grupları

Üst solunum yolu enfeksiyonuna neden olabilecek diğer virüs grupları ise şöyle incelenebilir:

  • İnsan parainfluenza virüsü
  • Adenovirüs
  • Solunum sinsityal virüsü

Bu üç virüs grubu genel olarak erişkinlerde hafif enfeksiyonlara neden olmaktadır, ancak çocuklar, yaşlı erişkinler ve bağışıklık sistemi zayıflamış olan kişiler için ciddi alt solunum yolu enfeksiyonlarına sebebiyet verebilmektedir. Prematüre bebeklerde, astımı olan çocuklarda ya da akciğer veya kalp rahatsızlığı olan çocuklarda bronşit ve pnömoni gibi komplikasyonların riskini taşıdığı için daha ciddiye alınmalıdır.

İnsan parainfluenza virüsü grubuna dâhil olan virüslerden biri çocuklarda krup hastalığına neden olmaktadır. Krup olan kişi öksürdüğünde oldukça yüksek bir ses çıkarmaktadır. Kalabalık yaşam koşulları ve stres, solunum yolu hastalığı riskini daha da arttırmaktadır. Örneğin, askeri personelin adenovirüsler nedeniyle solunum yolları hastalıkları geliştirme riski daha fazladır. (4)

Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Nasıl Bulaşır?

Üst solunum yolu enfeksiyonu başlangıcı belirtileri görüldükten iki ile dört gün sonra oldukça bulaşıcıdır. Virüsten etkilenmiş olan biri üç haftaya kadar bulaşıcı olarak kalabilmektedir.

Üst solunum yolu enfeksiyonu, viral partiküller tarafından havaya yayılmaktadır. Hapşırma veya öksürme ile beraber havada uçmaktadır. Enfeksiyona yakalanmış olan kişi ile yakın temasta bulunmak, el sıkışmak veya öpüşmek soğuk algınlığına yakalanmaya neden olabilmektedir. Soğuk algınlığının en önemli nedeni bu olarak görülmektedir.

Bununla birlikte, dolaylı temas yoluyla soğuk algınlığına yakalanmanın mümkün olduğu da bilinmektedir.

Örneğin, soğuk algınlığına yakalanmış olan kişi burnuna veya ağzına dokunursa, binlerce virüs parçacığı derisine geçer. Daha sonra bir kapı kolu, yürüyen merdiven kenarları, telefon veya benzeri bir nesneye dokunduğunda, virüs parçacıkları oraya yapışmaktadır. Nesneye dokunan bir sonraki kişi virüsü almaktadır, sonrasında ise burnuna veya ağzına dokunduğunda soğuk algınlığına neden olan virüsler vücuda girmektedir. (5)

Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Nedir?

Soğuk algınlığı olarak da bilinen üst solunum yolu enfeksiyonu, yaşanan en yaygın hastalıklardan biridir. Her yıl özellikle sonbahar ve kış mevsimlerde pek çok insan üst solunum yolu enfeksiyonu nedeniyle bir doktora başvurmakta ve okul ya da iş ortamından uzak kalmamaktadır. (6)

Birçok farklı virüs soğuk algınlığa neden olmaktadır, ancak, özellikle rhinovirüslere diğerlerinden daha sık rastlanmaktadır. Rhinovirüslerin neden olduğu soğuk algınlığı hastalıkları, ilkbahar ve sonbaharda daha sık görülmektedir. Diğer virüsler ise yılın diğer soğuk zamanlarında üst solunum yolu hastalıklara yol açmaktadır. (7)

Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Nedir? fazlası için tıklayınız

Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Belirtileri

Üst solunum yolu enfeksiyonu belirtileri genellikle bir haftaya kadar sürebilmektedir. Üst solunum yolu enfeksiyonu başlangıcında, hastalığına neden olan virüsle temasa geçildikten yaklaşık 2 veya 3 gün sonra belirtiler ortaya çıkmaktadır. Belirtiler ise çoğunlukla burnu etkilemektedir.

En yaygın üst solunum yolu enfeksiyonu belirtileri şunlardır:

  • Burun tıkanıklığı
  • Burun akması
  • Boğaz kaşıntısı
  • Hapşırma

Üst solunum yolu enfeksiyonu olan yetişkinler ve daha büyük çocuklarda genellikle ateş görülmemektedir. Küçük çocuklarda ise ateş görülebilmektedir. Hangi bir virüsün neden olduğu soğuk algınlığı durumunda şu belirtiler de ortaya çıkabilmektedir:

  • Öksürük
  • Azalan iştah
  • Baş ağrısı
  • Kas ağrıları
  • Geniz akıntısı
  • Boğaz ağrısı (8)

Detaylı bilgi almak için bakınız: Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Belirtileri

Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Tedavisi

Üst solunum yolu enfeksiyonu nasıl geçer? Çeşitli tedavi yöntemleriyle soğuk algınlığı belirtilerini hafifletmek mümkün olsa da, hastalığı tamamen ve kısa süre içinde iyileştirmek mümkün olamamaktadır. İyice dinlenmek, bol miktarda sıvı içmek ve belirtileri hafifletmeye çalışmak hastalığı süresince hastanın kendisini iyi hissetmesine yardımcı olmaktadır. Soğuk belirtileri tedavi etmek için uygulanan yöntemlerden bazıları şunlardır:

  • Boğaz ağrısı yatıştırmak için sıcak su ve tuzla hazırlanan gargara
  • Esans yağları eklenerek hazırlanan buhar terapileriyle burun tıkanıklığını açmak
  • Dekonjestanlar içeren ilaçları tıkanıklığın geçici bir süre açılmasına yardımcı olur
  • Antihistaminikler, göz sulanmasının ve burun akıntılarının belirtilerini gidermek için kullanılmaktadır

Yapılan bazı araştırmalara göre, çinko pastilleri soğuk algınlığı belirtilerinin süresini kısaltabilmektedir. Antibiyotikler, soğuk algınlığı ve belirtilerini tedavi etmek için kullanılmamalıdır. (9)

Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu İçin Hangi Doktora Gidilir?

Aile hekimleri, çocuk doktorları ve dâhiliye (iç hastalıkları uzmanları) üst solunum yolu enfeksiyonunu teşhis ve tedavi edebilmektedir. (10)

Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Tedavisi detayı için bakınız