Trombosit Düşüklüğü Nedenleri


Herhangi bir nedenle kan trombosit sayısı normalin altına düştüğünde, bu duruma trombositopeni ismi verilmektedir. Normalde kan dolaşımında 150.000 ile 450.000 oranında trombosit bulunmaktadır. Her trombosit yaklaşık 10 gün yaşadığı için, vücudunuz kemik iliğinde yeni trombositleri üreterek trombosit ihtiyacını sürekli olarak yenilemektedir.

Trombosit düşüklüğü neden olur? Trombositopeni yani trombosit düşüklüğü kalıtım (genetik faktörler), bir takım ilaçların kullanımı veya bazı sağlık koşullarından kaynaklanabilmektedir. Sebep ne olursa olsun, dolaşımda bulunan trombositler, trombositlerin dalakta tutulması, trombosit üretiminde azalma veya trombosit yıkımında artma gibi işlemlerden biri veya birkaçı tarafından azaltılmaktadır. (1)

Trombositlerin Dalakta Tutulması

Dalak, karnın sol tarafında bulunan kaburganın hemen altındadır ve yumruk boyutu kadar küçük bir organdır. Normalde, dalak enfeksiyonla mücadele etmek ve kanda bulunan istenmeyen maddeleri filtrelemek için çalışmaktadır. Genişlemiş olan bir dalak (bazı rahatsızlıklardan kaynaklanıyor olabilir) sayıda trombosit barındırabilmekte ve dolaşımdaki trombosit sayısını azaltabilmektedir.

Trombosit Üretiminde Meydana Gelen Azalma

Trombositler kemik iliğinde üretilmektedir. Üretim düştüğü zaman ise trombositopeni yani trombosit düşüklüğü oluşabilmektedir. Trombosit üretimini azaltabilen faktörler arasında şunlar bulunmaktadır:

  • Lösemi ya da bazı kanser türleri
  • Bazı anemi türleri
  • Hepatit C veya HIV gibi viral enfeksiyonlar
  • Kemoterapi ilaçları
  • Ağır alkol tüketimi (2)

Kanser

Lösemi veya lenfoma gibi kanser türleri, kemik iliğine zarar verebilmektedir. Sonuç olarak da, kan kök hücreleri yok edilebilmektedir. Radyasyon ve kemoterapi gibi kanser tedavileri de kök hücreleri yok etmektedir.

Aplastik Anemi

Aplastik anemi, kemik iliğinin yeterince yeni kan hücresi yapmayı bıraktığı nadir, ciddi bir kan hastalığıdır. Bu durum kandaki trombosit sayısını azaltmaktadır.

Viral Enfeksiyonlar

Suçiçeği, kabakulak, kızamıkçık, Epstein-Barr virüsü veya parvovirüs bir süre trombosit sayısını azaltabilmektedir. AIDS hastaları sıklıkla trombositopeni geliştirmektedir.

Alkol Tüketimi

Alkol aynı zamanda trombosit üretimini yavaşlatmaktadır. Ağır alkol tüketenler, özellikle de demir, vitamin B12 veya folat bakımından düşük olan gıdaları tüketiyorsa trombosit düşüklüğü artmaktadır. (3)

Trombosit Üretiminde Meydana Gelen Bozukluklar

Bazı koşullar vücudun trombositleri ürettiğinden daha hızlı bir şekilde kullanmasına veya yok etmesine neden olabilmektedir. Bu durum kan dolaşımında trombosit sıkıntısı yaratmaktadır. Trombositlere etki edebilen koşullara örnekler olarak aşağıdakileri vermek mümkündür:

Hamilelik

Hamilelik nedeniyle ortaya çıkan trombosit düşüklüğü genellikle hafiftir ve doğumdan hemen sonra düzelmektedir. (4)

İmmün Trombositopeni veya İdiyopatik Trombositopenik Purpura

Bu durum, lupus ve romatoid artrit gibi otoimmün hastalıklardan kaynaklanmaktadır. Vücudun bağışıklık sistemi yanlışlıkla trombositlere saldırmaktadır ve onları yok etmektedir. Bu durumun kesin nedeni bilinmiyorsa, bu durum idiyopatik trombositopenik purpura olarak adlandırılmaktadır. Bu tür daha sıkla çocukları etkilemektedir. (5)

Kan İçindeki Bakteriler

Kan içinde gelişen ciddi bakteri enfeksiyonları (bakteriyemi) trombositlerin tahrip edilmesine neden olabilmektedir.

Trombotik Trombositopenik Purpura

Bu, çok sayıda trombositlerin kullanılması vücudun her yerinde aniden küçük pıhtıların oluşmasına neden olan nadir bulunan bir durumdur. (6)

Hemolitik Üremik Sendrom

Oldukça nadir yaşanan bu rahatsızlık trombositlerde keskin bir düşüşe, kırmızı kan hücrelerinin tahrip edilmesine ve böbrek fonksiyonlarının bozulmasına neden olmaktadır. Bazen, çiğ veya az pişmiş etlerin yenmesi nedeniyle olduğu gibi, bir bakteriyel Escherichia coli (E. coli) enfeksiyonuyla birlikte de ortaya çıkabilmektedir.

İlaçlar

Bazı ilaçlar kandaki trombosit sayısını azaltabilmektedir. Bazen bir ilaç bağışıklık sistemine müdehale edebilmekte ve trombositlerin yok etmesine neden olabilmektedir. Örnekler olarak, heparin, kinin, sülfa içeren antibiyotikler ve antikonvülzanlar gibi ilaçlar verilebilir. (7)

Ameliyat

Trombositler insan yapımı kalp kapakçıkları, kan damarı nakli veya kan nakli ya da bypass ameliyatı için kullanılan makineler ve tüplerden geçtiklerinde tahrip edilebilmektedir. (8)

Trombosit Düşüklüğü Nedir?

Trombositler, kan pıhtılaşması (pıhtılaşma ve kanamayı önleme) için gerekli olan ve kanda bulunan önemli unsurlardır. Trombositopeni yani trombosit düşüklüğü ise normal aralıkla karşılaştırıldığında kandaki trombosit sayısının düşük olması anlamına gelmektedir.

Normal trombosit sayısı mikrolitre başına 150.000 ve 450.000 arasında değişmektedir (bir litrenin milyonda biri). Kan dolaşımına bırakılan trombositlerin sadece yaklaşık üçte ikisi kanda dolaşmakta ve geri kalanı ise tipik olarak dalakta tutulmaktadır. Trombositlerin yaşam döngüsü genellikle yaklaşık olarak 7-10 gündür, bu nedenle, eskileri sürekli yeni olanlarla değiştirilmektedir. (9)

Trombosit Düşüklüğü Belirtileri

Trombosit düşüklüğü başlangıcı belirtileri yaşayıp yaşamadığınız trombosit sayınıza bağlıdır. Düşük trombosit sayısı hamileliğin neden olduğu hafif vakalarda, genellikle herhangi bir belirtiye neden olmaz. Daha şiddetli vakalarda ise, acil tıbbi müdahale gerektiren kontrol edilemeyen kanamalara yol açabilmektedir.

Trombosit düşüklüğü nasıl anlaşılır? Trombosit düşüklüğü belirtileri şunlardır:

  • Kırmızı, mor veya kahverengi çürükler
  • Küçük kırmızı veya mor noktalı döküntü
  • Burun kanaması
  • Diş eti kanaması
  • Uzun süre devam eden yaralar veya kendi başlarına durmayan kanamalar
  • Adet kanaması
  • Rektumdan kanama
  • Dışkıda kan
  • İdrar içindeki kan

Daha ciddi durumlarda dâhili kanama yaşayabilirsiniz. İç kanamanın belirtileri şunlardır:

  • İdrar içindeki kan
  • Dışkıda kan
  • Kanlı veya çok koyu bir kusma (10)

Trombosit Düşüklüğü Tedavisi

Trombosit düşüklüğü nasıl geçer? Trombosit sayıları çok düşük değilse ve belirtiler yoksa tedaviye ihtiyaç duyulmamaktadır. Endişeye neden olacak kadar düşük trombosit sayıları için altta yatan problem tedavi edilmektedir. Tedavi, bir ilacı almayı bırakmak veya altta yatan bir tıbbi durumla baş etmek olabilmektedir.

Trombosit düşüklüğü olanlar için, tedavi yöntemi bağışıklık sistemini baskılayan ilaçları almayı içerebilmektedir. Bu ilaç genellikle kortikosteroid içeren bir ilaçtır.

Trombosit Düşüklüğü Ameliyatı

Bir yıldan sonra tedaviye yanıt vermeyen trombosit düşüklüğü yaşayan kişilerde dalağı çıkarmak için ameliyat uygulanabilmektedir. Acil durumlar ise trombosit transfüzyonuyla (nakil) tedavi edilebilir. (11)

Trombosit Düşüklüğü İçin Hangi Doktora Gidilir?

Trombosit düşüklüğü için aile hekimine, iç hastalıkları uzmanına, alerji ve immün hastalıklar uzmanına ya da kan hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz. (12)