Tiroid Yetmezliği (Hipotiroidi) Nedenleri


Tiroid yetmezliği neden olur? Hipotiroidi olarak da bilinen tiroid yetmezliğinin en yaygın nedeni, bağışıklık sisteminin yol açtığı tiroid inflamasyonunun bir formu olan otoimmün hipotiroidizm veya Hashimoto tiroiditidir. Diğer yandan, tiroid yetmezliğinin tek nedeni olarak değerlendirilmektedir çünkü bu durumun başka birçok nedeni olabildiği bilinmektedir. (1)

Hashimoto Tiroiditi

Hashimoto tiroiditi oldukça yaygın bir hastalıktır. Özellikle 30 yaşın üzerindeki kadınların yaklaşık % 10’unda Hashimoto tiroiditi bulunmaktadır (hastalık, erkeklerden on kat daha fazla kadınları etkilemektedir).

Hashimoto tiroiditi, vücudun kendi bağışıklık sisteminin tiroid bezine saldırmasına bağlı olarak tiroid inflamasyonunun oluşması durumudur. Bu, tiroid dokusunun yavaş yavaş bozulmasına neden olmaktadır, sonuç olarak da, tiroidin hormon üretme yeteneğini doğrudan etkilemektedir. Tiroid vücudun ihtiyaç duyduğu tiroid hormonu miktarını sağlayamadığında, neticesinde hipotiroidi yani tiroid yetmezliği meydana gelmektedir.

Vücudun bağışıklık sistemi kendi sağlıklı dokularına saldırdığında, bu durum otoimmün bir bozukluk olarak bilinmektedir. Romatoid artrit, tip 1 diyabet veya Addison hastalığı gibi bir otoimmün bozukluğunuz varsa ve hipotiroidizm belirtileri de yaşıyorsanız, doktorunuzun Hashimoto tiroiditi testi yapması doğru olacaktır. (2)

Tiroidin Kendisinde Oluşan Problemler

Tiroid ameliyatla alındıysa, tiroid yetmezliği geliştirmek mümkündür. Ameliyattan sonra, hipotiroidi belirtilerini yaşamaya başlamadan önce doktorunuz size tiroid hormonu replasman ilaçları reçete edecektir.

Tiroid yetmezliğine, konjenital hipotiroidizm (tiroid olmadan doğmak) ve radyoaktif iyot ile tiroidin tahrip edilmesi de (radyoaktif iyot tedavisi tiroid kanseri hastaları ve hipertiroidili hastalar için ortak bir tedavidir) neden olabilmektedir. (3)

İlaçlar

Aşağıda sıralanmış olan ilaçlar tiroid yetmezliğine neden olabilmektedir:

  • Amiodaron: Kalp ritmi koşullarını tedavi etmek için kullanılan bir ilaçtır. Tiroid hormonunun sentezi ve salınmasını, diğer yandan da, T4’ün T3’ün periferik dönüşümünü T3’e çevirebilen yüksek bir iyot içeriğine sahiptir. İyot, tiroit sağlığı için kritiktir; ancak çok fazla veya çok az olması, doğru şekilde çalışmasını engellemeye neden olabilir.
  • Antitiroid ilaçlar: Bu ilaçlar aşırı aktif tiroid bezlerini tedavi etmektedir, ancak, doktor denetimi son derece önemlidir, çünkü bu ilaçların çok yüksek bir dozda alınması tiroid yetmezliğine neden olabilmektedir.
  • İnterferon-alfa: Bazı kötü huylu tümörleri olan hastaların yanı sıra hepatit B ve C olan hastalar da bu ilacı kullanmaktadır. Sonuç olarak, az sayıda hasta tiroid yetmezliği gibi tiroid rahatsızlığı geliştirebilmektedir.
  • İnterlökin-2 (IL-2): Bu ilaç bazı metastatik kanserlere (bir yerde başlayan kanserin vücudun diğer bölgelerine yayılması) sahip olanlara ve lösemi hastalarına reçete edilmektedir. Bu ilacı kullanan hastaların yaklaşık % 2’si tiroid hastalığına yakalanmaktadır.
  • Lityum: Bu ilaç depresyon ve bipolar bozukluğu tedavi etmektedir. Ancak, lityum, tiroit hormonlarının üretimini ve salınımını yavaşlattığından, önemli miktarda hasta (% 20-30) tiroid yetmezliği geliştirebilmektedir. (4)

Tiroidin Kendisinde Meydan Gelen Anormal Büyümeler

Anormal büyümelerin tiroidi işgal etmesi ve sağlıklı dokuların yerini alması mümkündür. Buna neden olan birkaç bozukluk bulunmaktadır. Örneğin, Sarkoidoz adı verilen bir otoimmün bozukluktur. Sarkoidoz durumunda, vücutta inflamasyonlu doku oluşmaktadır. Bu iltihap, tiroid hormon üretimini engelleyerek sağlıklı tiroid dokularının yerini almaktadır. Sonuç olarak da, tiroid yetmezliği ortaya çıkmaktadır. (5)

Hipofizdeki Sorunlar

Nadir bir tiroid yetmezliği nedeni, hipofiz bezinde meydana gelen kusurlardır. Hipofiz bezinde (tümör gibi) bir sorun, tiroid uyarıcı hormonu üretme kabiliyetini etkileyebilmektedir. Tiroid uyarıcı hormon olmadan, tiroid, hormon üretemez ve salgılayamaz.

Genetik Kusurlar

Nadiren de olsa, tiroid hormonlarını düzenleyen genler hasar görebilmektedir. Bu doğrudan tiroid hormonu üretimini etkilemekte ve tiroid yetmezliğine neden olmaktadır. Tiroid yetmezliğinin genetik nedenlerinin çoğu, doğumda ya da erken çocuklukta belirgindir.

Hashimoto tiroiditi, tiroid yetmezliğinin en yaygın nedeni olmasına rağmen, bozukluğu başka yollardan da geliştirme riski bulunmaktadır. En önemlisi, doktorunuzla birlikte yapılacak sonraki adımları tartışmaya başlamaktır. Bu, tiroid yetmezliği belirtilerini etkin bir şekilde yöneten bir tedavi planına başlamanıza yardımcı olacaktır. (6)

Tiroid Yetmezliği (Hipotiroidi) Nedir?

Tiroid yetmezliği ya da hipotiroidi (etkin olmayan tiroid), tiroid bezinin önemli hormonları yeteri kadar üretemediği bir durumdur.

Kadınlar, özellikle de 60 yaşından büyük olanların tiroid yetmezliğine sahip olma olasılığı daha yüksektir. Tiroid yetmezliği, vücuttaki normal kimyasal reaksiyon dengesini bozmaktadır. Erken evrelerde nadiren belirtilere neden olmaktadır, ancak zamanla tedavi edilmeyen tiroid yetmezliği, obezite, eklem ağrısı, infertilite (kısırlık) ve kalp hastalığı gibi bir takım sağlık sorunlarına yol açabilmektedir. (7)

Tiroid Yetmezliği (Hipotiroidi) Belirtileri

Tiroid yetmezliği belirtileri hafif, orta veya şiddetli olabilmektedir. En şiddetli biçimde (miksödem koması), tiroid yetmezliği potansiyel olarak ölüme neden olabilmektedir ve acil olarak tıbbi tedavi gerektirir. Tiroid yetmezliği nasıl anlaşılır? Tiroid bezi başlangıcı ve sonrası belirtileri şunları içerebilir:

  • Yorgunluk ve düşük enerji seviyeleri
  • Depresyon
  • Yavaş kalp atış hızı
  • Açıklanamayan kilo artışı
  • Soğuk havadan rahatsız olma
  • Yorgun ve ağrıyan kaslar
  • Kuru, kaba cilt
  • Kabarık yüz
  • Saç kaybı
  • Kabızlık
  • Konsantrasyon sorunları
  • Goitre (büyümüş tiroid bezi) (8)

Tiroid Yetmezliği (Hipotiroidi) Tedavisi

Tiroid yetmezliği nasıl geçer? Tiroid yetmezliği teşhisi konmuşsa, doktorunuz T4 sentetik tiroid hormonu reçete edecektir. Bu hap her gün alınan bir ilaçtır. Bazı diğer ilaçlar vücudun sentetik tiroid hormonunu emebilme durumu ile etkileşime girebilmektedir. Doktor, reçetesiz satılan ürünler de dâhil olmak üzere alınan tüm ilaçları, şifalı otları ve takviyeleri bilmek isteyecektir.

Tiroid hormon düzeylerini kontrol etmek için düzenli kan testlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Doktor zaman zaman ilaç dozunu yeniden ayarlamayı gerekli görebilir. (9)

Tiroid Yetmezliği Ameliyatı

Tiroid problemleri nedeniyle tüm tiroid bezi çıkarılırsa, tiroid yetmezliği gelişmektedir. Hayatın geri kalanında tiroid ilaçlarını kullanmak birincil tedavi yöntemidir.

Bezin yalnızca bir kısmı alınırsa, tiroid yine de kendi başına yeterli miktarda hormon üretebilmektedir. Kan testleri, hastanın ihtiyacı olan tiroit ilacının miktarını belirlemesine yardımcı olmaktadır. (10)

Tiroid Yetmezliği İçin Hangi Doktora Gidilir?

Tiroid yetmezliği için başlangıç olarak aile hekimine başvurabilirsiniz. Sonrasında belirtilerin ve tedavi seçeneklerinin değerlendirilmesi için gastroenterolog, jinekolog veya psikiyatrist gibi bir uzman tarafından muayene edilebilirsiniz. Karmaşık veya olağandışı tiroid yetmezliği vakalarına bir endokrinolog (endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları uzmanı) yardımcı olabilmektedir. (11)