Narkolepsi Nedenleri


Narkolepsi neden olur? Narkolepsi gelişimine neyin yol açtığı tam olarak bilinmemektedir, ancak birçok durumda, bunun bağışıklık sisteminin bir reaksiyonu olarak ortaya çıktığı düşünülmektedir.

Bağışıklık sistemi bozukluklarında, vücudun kendi antikorları zararlı olduğunu düşünerek sağlıklı hücreleri ve dokuları hedef almaktadır. Narkolepsi durumunda, beynin bölgeleri genellikle nörotransmitter tarafından tutulmaktadır. Bu da, oreksin hormonu eksikliğine ve narkolepsi belirtilerine yol açmaktadır. Bununla birlikte, diğer narkolepsi vakalarında, oreksin hormonu seviyeleri gayet normaldir. Bu nedenle de, narkolepsi nedeni kesinlikle oreksin hormonu eksikliğine bağlanamamaktadır. (1)

Uyku Evreleri

Uyku düzeni genellikle iki döngüden oluşmaktadır:

  • NREM (Yavaş Göz Hareketi Dönemi)
  • REM (Hızlı Göz Hareketi Dönemi)

Genellikle, uyku, dört aşamaya bölünmüş olan NREM uykusuyla başlamaktadır. REM uykusu, kişinin beyninin daha aktif hale geldiği ve rüya görmeye başladığı evredir. Narkolepsi söz konusu olduğunda, REM uykusu evresinin her zamankinden daha erken ortaya çıkmasına yol açmaktadır. REM uykusunda gerçekleşen paralizi yani felç olma durumu, kişi uyanıkken de ortaya çıkabilmektedir. (2)

Oreksin Hormonu Eksikliği

Yapılan narkolepsi araştırmalarında, oreksin salınan beyin bölgelerinin bir antikorun saldırısına uğradığı görülmüştür. Bu da gösteriyor ki, oreksin hormonunun azalması, narkolepsiye ve özellikle de Katapleksi veya geçici kas güçsüzlüğüne eşlik eden narkolepsiye yol açabilmektedir.

Narkolepsi sahibi olan kişide oreksin hormonuna saldıran antikor seviyeleri diğerlerine göre daha fazladır. Diğer yandan, bu kişilerde oreksin hormonu seviyeleri de aynı oranda daha eksiktir.

Narkolepsiye yol açan antikor ne kadar yüksek olursa, beyin bölgelerindeki hasar derecesi de o kadar yüksek olmaktadır. (3)

Ailede Narkolepsi Geçmişi

Çoğu narkolepsi vakası oldukça değişken ve düzensizdir. Yani bozukluk her zaman bilinen bir aile geçmişinden gelmemektedir. Ailede olmasa bile kişide narkolepsi gelişme riski bulunmaktadır. Diğer yandan, bu aileden gelen kalıtsal bir yatkınlık da olabilmektedir.

Beyin Travmaları

Nadiren de olsa, narkolepsi uyanıklığı ve REM uykusunu düzenleyen beynin travmatik yaralanmasına veya aynı bölgedeki tümörlerden ve diğer hastalıklardan kaynaklanabilmektedir. (4)

Narkolepsi Nedir?

Narkolepsi, karşı konulamaz gündüz uykuları ve ani uyku atakları ile karakterize edilen kronik bir uyku bozukluğudur. Narkolepsi hastası koşullar uygun olmasa bile belli bir süre uyanık kalmakta zorlanmaktadır. Narkolepsi kişinin günlük hayatına oldukça müdehale edebilmektedir.

Bazen, narkolepsi hastalığına Katapleksi de eşlik edebilmektedir. Bu durumda, kas kontrolünde güçsüzlük ve kayıp yaşanmaktadır. Katapleksi genellikle kahkaha gibi güçlü bir duygu tarafından tetiklenmektedir.

Narkolepsi, tedavisi olmayan kronik bir durumdur. Bununla birlikte, ilaçlar ve yaşam tarzı değişiklikleri belirtilerin kontrol altına alınmasına yardımcı olabilmektedir. Aile, arkadaşlar, işveren, öğretmenler gibi çevresinde bulunan insanlar, kişinin narkolepsi ile baş etmesinde ona destek olabilmektedir. (5)

Narkolepsi Belirtileri

Narkolepsi başlangıcı belirtileri genellikle 15-30 yaşlarında ortaya çıkmaktadır. Narkolepsi nasıl anlaşılır? En sık yaşanan ortak narkolepsi belirtileri şunlardır:

  • Dayanılmaz bir uyku isteğinin gelmesi
  • Uyku için zaman kontrolünün olmaması
  • Birkaç saniyeden birkaç dakikaya kadar süren uyku
  • Yemek yerken ya da konuşurken bile bir anda uyuma
  • Uykudan sonra tazelenmiş gibi hissetme
  • Araç kullanılırken bile oluşabilecek uyku saldırısı nedeniyle yaşamsal tehlikeler

Katapleksi Belirtileri

  • Kasların ve hareketlerin kontrol edilememesi
  • Genellikle 30 saniyeden 2 dakikaya kadar süren ataklar
  • Saldırı sırasında kişi bu durumda haberdar olmaktadır
  • Saldırı sırasında başın ve çenenin düşmesi, dizlerin üzerine çömelmek
  • Ciddi durumlarda, kişi yere düşebilir ve birkaç dakikalık felç geçirebilir

Halüsinasyonlar

  • Uykuya dalarken ya da uyanıldığında olmayan şeyler görmek ya da duymak
  • Halüsinasyon sırasında oluşan korku

Uyku Paralizi (Felç)

  • Uykuya dalmaya başlandığında ya da uyanıldığında vücudun hareket edememesi
  • Bu durum 15 dakika kadar sürebilir

Narkolepsi olan çoğu kişi gündüz uykusu ve katapleksi yaşamaktadır. Tüm bu belirtiler herkeste olmayabilmektedir. (6)

Narkolepsi Tedavisi

Narkolepsi nasıl geçer? Narkolepsi hastalığının bir tedavisi bulunmamaktadır, ancak belirtileri hafifletmek mümkün olabilmektedir.

Belirtileri kontrol altına almak için uygulanabilecek bazı yöntemler şunlardır:

İlaç tedavisi: Bazı ilaçlar, uyanık kalmayı sağlamaya, katapleksi etkilerini azaltmaya ve hemen REM uykusuna girilmesinin engellenmesine yardımcı olabilmektedir.

Uykuyu düzenlemek: Günde bir ya da iki kez şekerleme yapmaya çalışmak, sağlıklı gece uykusunu teşvik etmeye yardımcı olabilmektedir. Gün boyunca düzenli aralıklarla şekerlemeleri içeren farklı bir uyku düzenini benimsemeniz kontrolü ele almanızı sağlayabilir.

Herhangi bir olası yanlış anlamayı önlemek için durumunuz hakkında öğretmenlerin, işverenlerin ve iş arkadaşlarının bilgilendirilmesi en doğrusu olacaktır. (7)

Narkolepsi İçin Hangi Doktora Gidilir?

Narkolepsi teşhisi ve tedavisi için nöroloji bölümüne başvurabilirsiniz. (8)