Menenjit Nedenleri


Menenjit neden olur? Menenjit genellikle, kulakta, sinüslerde veya üst solunum yollarında olduğu gibi vücudun başka yerlerinde başlayan bakteriyel veya viral bir enfeksiyondan kaynaklanmaktadır. Menenjitin daha az görülen nedenleri arasında ise mantar enfeksiyonu, bağışıklık sistemi bozuklukları ve bazı ilaçların kullanımı bulunmaktadır. (1)

Bakteriyel Menenjit

Yapılan aşılarla, menenjit vakalarına neden olabilecek bakterilerin sayısı oldukça azaltılmıştır. Diğer yandan, bazı bakteriler için etkili olabilecek bir aşılama halen yapılamamaktadır. Menenjite neden olabilecek bakteriler ise şöyle açıklanmaktadır:

  • Neisseria Meningitidis Bakterileri

Neisseria meningitidis bakterileri genellikle meningokokal bakteriler olarak da bilinmektedir. A, B, C, W135, Y ve Z grupları olarak adlandırılan birkaç farklı meningokokal bakteri türü bulunmaktadır.

Çoğu meningokokal menenjit vakasının, B grubu bakterilerden kaynaklandığı tespit edilmiştir. (2)

  • Streptococcus Pneumoniae Bakterileri

Pnömokok bakterileri olarak da adlandırılan streptococcus pneumoniae bakterileri özellikle küçük çocuklarda görülmektedir. Bunun nedeni, küçük çocukların henüz bu bakterilere karşı bağışıklık kazanmamış olmasıdır. Diğer yandan, yaşlıları da etkileme riski bulunmaktadır çünkü bağışıklık sistemi yaşlandıkça bakterilere karşı olan savunmasını kaybedebilmektedir. (3)

  • Bakterilerin Yayılması

Menenjite neden olan meningokok bakteriler uzun bir süre boyunca vücudun dışında yaşayabilen bakteriler değillerdir, bu nedenle genellikle sadece uzun süreli olan yakın temasla yayılmaktadır. Bakterilerin yayılmasına neden olabilecek durumlar ise şunlardır:

  • Hapşırmak
  • Öksürmek
  • Öpüşmek
  • Çatal bıçak gibi eşyaları paylaşmak
  • Diş fırçası veya sigara gibi kişisel eşyaları paylaşmak (4)

Özellikle, 25 yaş üstü yetişkinler olmak üzere çoğu yetişkin genellikle meningokok bakterilere karşı doğal bir savunma kazanmaktadır. Bu nedenle, bakteriyel menenjit vakalarının sayısı daha azdır. Diğer yandan, daha genç olan bireylerin bu bakterilere karşı daha savunmasız kalabileceği ortamlar ise şöyle sıralanmaktadır:

  • Yatılı okullar
  • Üniversite kampüsleri
  • Askeri üsler
  • Öğrenci evleri

Pnömokok bakterileri meningokok bakterilerine oranla daha kolay yayılmaktadır. Özellikle, öksürme ve hapşırma yoluyla kişiden kişiye geçebilmektedir. Bununla birlikte, çoğu durumda, sadece orta kulak enfeksiyonu (orta kulak iltihabı) gibi hafif enfeksiyonlara neden olmaktadır. Pnömokokal bakterilerin neden olduğu salgınlar nadir olarak yaşanmaktadır. (5)

Viral Menenjit

Tıpkı bakteriyel enfeksiyonlarda olduğu gibi viral enfeksiyonlar nedeniyle yaşanan menenjit vakaları da aşılama yoluyla büyük oranda önlenmiştir. Örnek vermek gerekirse, çocuklara yapılan kızamık, kabakulak ve kızamıkçık (MMR) aşısı viral menenjitin önde gelen bir nedeni olan kabakulak salgınına karşı çocuklara bir bağışıklık kazandırmıştır.

Viral menenjite neden olabilen pek çok virüs türü bulunmaktadır ve aşağıdakileri içermektedir:

Enterovirüsler: Bu virüsler genellikle sadece hafif bir mide enfeksiyonuna neden olan bir virüs grubudur, ancak geçmişte çocuk felcine neden olduğu vakalar da bulunmaktadır.

Herpes simpleks virüsü: Bu, genital herpes ve uçuklara neden olabilen bir virüstür.

Virüslerin yayılmasını sağlayan yollar ise şunlardır:

  • Öksürmek
  • Hapşırmak
  • Virüsün bulaştığı bir nesneye temas ettikten sonra elleri iyice yıkamamak (6)

Fungal Menenjit

Fungal menenjit daha nadir olarak yaşanmaktadır ve kronik menenjite neden olabilmektedir. Akut bakteriyel menenjiti taklit edebilmektedir. Mantar iltihabı insandan insan geçmemektedir. Kriptokokal menenjit, AIDS gibi bağışıklık sistemi zayıflamış olan kişileri etkileyen, hastalığın yaygın bir mantar şeklidir. Antifungal ilaçlarla tedavi edilmezse hayatı tehdit edebilmektedir. (7)

Beynin Enfeksiyondan Etkilenmesi

Menenjit vakalarında, bakteriyel ya da viral olan enfeksiyon genellikle kan yoluyla yayılmaktadır. Bakteriler ya da virüsler, dokular ve kana geçmeden önce boğaz ya da akciğer gibi bölgelerde de başlayabilmektedir.

Beyin ise bu tür enfeksiyonlara karşı genellikle korunmaktadır. Ancak, bazı insanlarda nedeni net olmamakla birlikte enfeksiyon, beyni enfeksiyonlara karşı koruyan bariyerden geçerek meninkslerin (beyin zarı) enfekte olmasına yol açabilmektedir. Bu durumda da, bağışıklık sistemi devreye girerek meninkslerin şişmesini sağlamaktadır. Şişmiş olan meninksler daha sonra beyne ve sinir sisteminin (sinir ve omurilik) geri kalan kısmına zarar verebilmektedir.

Bakteriler veya virüsler, beyin ve omuriliği çevreleyen ve destekleyen sıvıyı da enfekte edebilmektedir. Bu tür bir enfeksiyon, meninkslerin daha fazla şişmesine neden olmakta, kafatasındaki basıncın artmasına ve beynin bastırılmasına yol açmaktadır. Bu durum kafa içi basıncı olarak da bilinmektedir. (8)

Menenjit Risk Faktörleri

Bazı faktörler menenjit geliştirme riskini artırabilmektedir. Menenjit risk faktörleri şöyle sıralanmaktadır:

Aşıların atlanması: Çocukluk ve yetişkin döneminde yapılması gereken aşıların atlanması menenjit riskini artırabilmektedir.

Yaş: Çoğu viral menenjit vakası, 5 yaşından küçük çocuklarda görülmektedir. Bakteriyel menenjit ise 20 yaşın altında olan kişilerde daha yaygındır.

Çevresel faktörler: Yurtlar, üniversite kampüsleri, askeri üsler, yatılı okullar, çocuk bakım evleri gibi kalabalık ortamlarda uzun süre zaman geçirmek menenjit geliştirme riskini artırabilmektedir.

Hamilelik: Hamilelik, listeriosis riskini artırabilmektedir. Listeria bakterilere neden olan ve aynı zamanda menenjite neden olabilen bir enfeksiyondur. Listeriosis, düşük, ölü doğum ve erken doğum riskini de artırmaktadır.

Zayıflamış bağışıklık sistemi: AIDS, alkolizm, diyabet, immünsüpresan ilaçların kullanımı ve bağışıklık sisteminizi etkileyen diğer faktörler de kişiyi menenjite daha duyarlı hale getirebilmektedir. Dalağın çıkarılması da riski artırabilmektedir. (9)

Menenjit Nedir?

Menenjit, beyin ve omuriliği çevreleyen meninks isimli zarların iltihaplanması durumudur. Menenjit şişmesi tipik olarak baş ağrısı, ateş ve boyun sertliği gibi belirtilere yol açmaktadır.

Çoğu menenjit vakasında, bu durum genellikle viral bir enfeksiyondan kaynaklanmaktadır, ancak bakteriyel ve fungal enfeksiyonlar da menenjite neden olabilmektedir. Bazı menenjit vakaları birkaç hafta içinde tedavi olmaksızın iyileşmektedir. Diğer durumlarda ise hayatı tehdit eden boyutlara varabilmekte ve acil tedavi edilmesi gerekmektedir.

Menenjit şüphesi durumunda derhal tıbbi yardım istenmelidir. Bakteriyel menenjit vakalarında erken tanı ve tedavi ciddi komplikasyonları önleyebilmektedir. (10)

Menenjit Belirtileri

Menenjit nasıl anlaşılır? Menenjit başlangıcı belirtileri aniden ya da birkaç gün içinde ortaya çıkabilmektedir. Genel olarak, belirtiler enfeksiyondan sonraki 3 ile 7 gün içinde belirginleşmektedir.

Menenjit başlangıcı belirtileri şunlardır:

  • Mide bulantısı ve kusma
  • Ateş
  • Baş ağrısı ve boyun tutulması
  • Kas ağrısı
  • Işığa karşı duyarlılık
  • Karışıklık
  • Eller ve ayaklarda soğukluk
  • Cilt lekeleri ya da cilt döküntüsü

İlerlemiş olan belirtiler ise nöbet ve komayı içermektedir.

Bebeklerde ortaya çıkabilecek menenjit belirtileri ise şunlardır:

  • Hızlı nefes alma
  • Yemek yemeyi reddetme
  • Aşırı ağlama
  • Sert hareketler ya da sarsıntılı hareketler yapma

Bazı bebeklerde fontanel şişlik (bıngıldak şişmesi) meydana gelebilmektedir. (11)

Menenjit Tedavisi

Menenjit nasıl geçer? Bakteriyel enfeksiyonlardan kaynaklanan menenjit vakalarında, tedavi hastanede muhtemelen de yoğun bakım ünitesinde uygulanmaktadır. Bakteriyel menenjit durumunda, tedavinin büyük bir kısmını antibiyotikler almaktadır. (12)

Menenjit tedavisini genel olarak aşağıdakiler içermektedir:

  • Antibiyotikler: Bu antibiyotikler genellikle intravenöz (damar yoluyla) olarak verilmektedir.
  • Kortikosteroidler: İltihaplanma beyine baskı uyguluyorsa, kortikosteroid ilaçlar reçete edilebilmektedir.
  • Asetaminofen veya parasetamol: Serin sünger banyoları, soğutma pedleri, sıvıları ve oda havalandırması ile birlikte, bu tür ilaçlar ateşi azaltmaya yardımcı olabilmektedir.
  • Antikonvülsanlar: Hastada nöbet varsa, fenobarbital veya Dilantin gibi bir antikonvülsan kullanılabilmektedir.
  • Oksijen tedavisi: Nefes almaya yardımcı olması için oksijen tedavisi uygulanabilmektedir.
  • Sıvı takviyesi: İntravenöz sıvılar, özellikle hastanın kusması veya su içmemesi durumunda, dehidrasyonu önleyebilmektedir.
  • Sedatifler: Bunlar, huzursuz hisseden hastayı sakinleştirmeye yardımcı olmaktadır. (13)

Menenjit İçin Hangi Doktora Gidilir?

Menenjit teşhis ve tedavisi için acil servis doktoruna, çocuk doktoruna, aile hekimine, başvurulmaktadır. Hastalığın uzmanları ise nörolog ya da enfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobiyoloji uzmanıdır. (14)