Kemik Erimesi Nedenleri


Kemik erimesi neden olur? Kemik erimesine yol açabilen pek çok neden ve risk faktörü bulunmaktadır. Tıbbi ismiyle osteoporoz, kemik kalitesinde zayıflama ve ardından gelen kemik kırılganlığını tanımlayan bir hastalıktır. Kemik erimesi yaşayan kişide, kemiklerin kırılması riski genellikle giderek artmaktadır.

Giderek artan risk kemik erimesi geliştiren kişinin kesinlikle kemik kırılmaları yaşayacağı anlamına gelmemektedir. Zamanında yapılan müdahalelerle hastalığın kötü sonuçlar doğurması önlenebilmektedir. Kemik erimesinin ortaya çıkması yaş, cinsiyet ve etnik köken gibi bazı farklı faktörlere bağlı olarak değişebilmektedir. (1)

  • Yaş

Kemik erimesi genellikle yaşlı insanlarda daha sık görülmektedir. Özellikle, menopoz sonrası kadınların yaklaşık olarak, yüzde 50’sinde giderek kemik kütlesinin düştüğü tahmin edilmektedir. Genel ortalamaya göre, 50 yaşından sonra menopoza giren kadınların, artan yaşla birlikte kemik erimesi geliştirme riski bulunmaktadır.

  • Cinsiyet

Kadınlar erkeklere oranla kemik erimesi geliştirmeye daha yatkındır. Özellikle, menopozdan sonra, kadınlar erkeklere göre çok daha hızlı bir şekilde kemik kütlesi kaybetmektedir.

  • Etnik Köken

Beyaz ve Asyalı insanların, siyahi veya Hispanik (İspanyol ya da İspanyol köken) insanlara oranla kemik erimesinden etkilenme olasılığı daha yüksektir, ancak bu siyahi ya da hispanik insanların risk altında olmadığı anlamına gelmemektedir. (2)

Yukarıda bahsedilmiş olan bu üç faktör, kemik erimesi nedenlerinden ziyade, kemik erimesi geliştirmeye olan yatkınlığı sınıflandırmaktadır. Diğer risk faktörlerini ise şöyle açıklanmaktadır:

Hormonal Değişiklikler

Östrojen kemik sağlığını koruyan bir hormondur, bu nedenle de, düşük östrojen seviyelerine sahip olunması durumunda, kemik erimesi geliştirme riski daha yükselebilmektedir.

Menopoz, östrojen seviyelerinde hızlı bir azalmaya neden olmaktadır. Menopoz sonrası dönemde olan kadınların, özellikle kemik sağlığını koruma konusunda dikkatli olmaları gerekmektedir. Kadınlar, yumurtalıkları östrojen üretmeyi durdurduktan sonraki birkaç yıl boyunca yılda % 4 ile 8 oranında kemik kaybedebilmektedir. (3)

  • Ayrıca, eğer yumurtalıklar alınmışsa, kemik erimesi geliştirme riski artabilmektedir. Bunun nedeni, yumurtalıkların vücuttaki östrojenin çoğunu üretmesidir.
  • Menopoza girmiş ya da yumurtalıkları alınmış olan bir kadın doktor tarafından önerilen hormon tedavisiyle bu riski azaltabilmektedir.
  • Şuanda genç bir kadın olsanız bile, menopoz yıllarında, östrojen seviyeleri düşebilmektedir. Düzensiz periyotlar düşük östrojen seviyelerini gösterebilmekte ve kemiklerinizle ilgilenmek için erken bir uyarı olarak değerlendirilmektedir. Düzensiz periyotlar, aşırı egzersiz veya yetersiz beslenmeden de kaynaklanabilmektedir. Bu durumların her ikisi de kemik kaybını artırabilen faktörlerdir.
  • Erkek vücudunda da östrojen hormonu bulunmaktadır, ama erkeklerde kemikleri koruyan hormon testosterondur. Tıpkı kadınlarda olduğu gibi erkeklerde düşük olan testosteron hormonları kemik erimesi riskini artırabilmektedir. (4)

Kemik Kırılmaları Geçmişi

Daha önce kemik kırılması geçirmiş olan kişinin, kemik erimesi geliştirme riski daha fazla olabilmektedir. Bunun nedeni, kırılan kemiklerdeki mineral yoğunluğunun azalmasıdır.

Kilo

Boyu daha kısa ve kilosu daha az olan kadınların, kemik kütlesi genellikle daha azdır, bu nedenle de, kemik sağlığı konusunda özellikle dikkatli olmaları gerekmektedir.

Kemik erimesi bazı durumlarda, kontrol edilebilir faktörlerden de kaynaklanabilmektedir. Bu da, kemik erimesinin önlenebilir olmasını sağlamaktadır. Kemik kütlesini azaltabilen durumlardan bazıları şunlardır: (5)

Beslenme Alışkanlıkları

Kemik büyümesini destekleyen çeşitli mineral ve vitaminleri her gün yeterli miktarda almak oldukça önemlidir. Beslenme alışkanlıkları kemik sağlığını etkileyen kritik bir faktördür. Bazı gıdalar kemik büyümesini desteklemekte, bazıları ise bu desteği engelleyebilmektedir.

Kalsiyum: Kalsiyum kemiklerin büyümesini ve yenilenmesi için gerekli olan bir mineraldir. Her gün yeteri kadar kalsiyum alınmaması durumunda, kemikler zayıflayabilmektedir. Kişinin günlük olarak ihtiyaç duyduğu kalsiyum miktarı, yaşa göre değişebilmektedir.

D vitamini: Kalsiyumun vücutta kullanılabilmesi için D vitaminine ihtiyaç duyulmaktadır. D vitamini olmadan, kalsiyum etkili bir şekilde vücut tarafından emilememekte ve kullanamamaktadır. Diyete yeterli D vitamini eklemeden, alınan kalsiyumun bir kısmı boşa gidebilmekte ve kemikleri olumsuz etkileyebilmektedir. Vücudun ihtiyaç duyduğu D vitamini miktarı yaşam boyunca değişebilmektedir. (6)

Diğer vitamin ve mineraller: Fosfor, magnezyum, K vitamini, B6 vitamini ve B12 vitamini de kemik büyümesi için önemlidir. Dengeli bir diyetle bu mineral ve vitaminlerin hepsini almak mümkün olabilmektedir. Yeterli miktarda mineral ve vitamin alamıyorsanız, kemik sağlığını desteklemek için ek takviyeler almanız gerekebilir.

Bazı durumlarda, diyete dâhil edilen bazı yiyecek ve içecekler ya da alışkanlıklar kemik sağlığına zarar verebilmektedir. Bu yiyecek ve içeceklere ya da alışkanlıklara dâhil olan bazı seçenekler aşağıda şöyle sıralanmaktadır: (7)

Protein: Çok fazla protein alınması vücut için çok sağlıklı olmayabilmektedir. Fazla olan proteinin kalsiyum kaybına neden olduğu düşünülmektedir.

Kafein: Çok fazla kafein, vücudun etkili bir şekilde kalsiyumu emmesini engelleyebilmektedir.

Egzersiz: Düzenli olarak yapılan spor kemikleri güçlendirmektedir. Ancak, düzenli olarak egzersiz yapılmaması kemiklerin zayıflamasına ve kemik erimesi gelişimine yol açabilmektedir.

Sigara içmek: Sigara içinde bulunan çok sayıda zararlı kimyasal, vücudun kemik gelişimi için ihtiyaç duyduğum vitamin ve mineralleri almasını zorlaştırmaktadır. Ayrıca, östrojen hormonunun işlerini yerine getirmesini de engelleyebilmektedir.

Alkol: Çok miktarda alkol tüketmek, kalsiyum alımını ve vücudun verimli bir şekilde kalsiyumu kullanmasını engelleyebilmektedir. (8)

Diğer Tıbbi Koşullar ve İlaç Kullanımı

Kemik erimesi diğer tıbbi koşullar ya da kullanılan ilaçlar nedeniyle de ortaya çıkabilmektedir. Bu duruma, sekonder osteoporoz denmektedir.

  • Tıbbi Koşullar

Bağırsak sorunları: Bağırsak sorunları, vücudun kemikleri yenilemesi için kullandığı kalsiyum ve D vitamini emilimini engelleyebilmektedir. İnflamatuvar bağırsak hastalığı bu durumlara bir örnek olabilmektedir.

Böbrek sorunları: Böbrek sorunları, kemik kaybına yol açan kalsiyum kaybına neden olabilmektedir.

Paratiroid ve tiroid problemleri: Hiperparatiroidizm vücudun çok fazla paratiroid hormonu oluşturmasına neden olmaktadır ve bu da kemik kaybına yol açmaktadır. Hipertiroidizm durumunda ise vücutta çok fazla tiroid hormonu üretilmektedir. Bu da, kemiklerin zayıflamasına neden olabilmektedir.

Besin emilimi problemleri: Çölyak hastalığı olan insanlar, kalsiyum ve D vitamini gibi besinleri emmekte güçlük çekmektedir. Bu durumda da, kemik sağlığını korumak oldukça zor olabilmektedir. (9)

  • İlaç Kullanımı

Kortikosteroidler: Prednizon, aşırı kemik kaybına neden olabilen kortikosteroid bir ilaçtır.

Tiroid hormonları: Tiroid yetmezliğinin olması durumunda, tiroid seviyeni arttırmak için ilaç alınması gerekebilmektedir. Ancak, çok fazla alınması kemiklerin zayıflamasına yol açabilmektedir.

Bazı antikonvülsanlar veya antinöbet ilaçlar: Dilantin buna bir örnek olabilmektedir.

Alüminyum ile antasitler: Alüminyum ile antasitler olan ilaçlar da kemik sağlığına zarar verebilmektedir. (10)^

Kemik Erimesi Nedir?

Tıbbi adıyla osteoporoz yani kemik erimesi, kemiklerin zayıf ve kırılgan hale gelmesine neden olan bir sağlık durumudur. Kırılgan olan kemikler öksürme gibi hafif gerilmelerin sonucunda bile kırılabilmektedir. Kemik erimesi ile ilişkili olan kırıklar özellikle kalça, el bileği veya omurgada meydana gelmektedir.

Kemik, sürekli olarak deforme olma riski bulunan, ancak, yenilenerek yaşamaya devam eden bir dokudur. Kemik erimesi durumunda ise kemikler zayıflayarak kırılmaya eğilimi hale geldiği gibi yenilenmesi de oldukça zorlaşmaktadır.

Kemik erimesi, hem kadınları hem de erkekleri etkileyebilmektedir. Ancak, özellikle menopoz geçiren yaşlı kadınlarda daha fazla görülmektedir.

Kullanılabilecek bazı ilaçlar, sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz, kemik kaybını önlemeye veya zaten zayıf olan kemikleri güçlendirmeye yardımcı olabilmektedir. (11)

Kemik Erimesi Belirtileri

Kemik erimesi başlangıcında herhangi bir belirti olmaması sık yaşanabilen bir durumdur. Diğer vakalarda ise hastalar genellikle kemik kırılması yaşayana kadar kemik erimesi geliştirdiğini bilememektedir.

Kemik erimesi nasıl anlaşılır? Kemiklerin kırılmalara daha eğilimli bir hale gelmesiyle birlikte, görülebilecek diğer belirtiler şunlardır:

  • Dişetlerinin çekilmesi
  • Kavrama gücünde meydana gelen zayıflıklar
  • Tırnakların zayıflaması ve kırılgan bir hal alması

Herhangi bir kemik erimesi belirtisi geliştirmiyorsanız bile ailenizde kemik erimesi geçmişi varsa ya da diğer risk faktörlerine sahipseniz, bir doktora başvurmakta fayda vardır. (12)

Kemik Erimesi Tedavisi

Kemik erimesi nasıl geçer? Kemik erimesinin tedavisi, kemik kaybını azaltan ve kemik yoğunluğunu artıran ilaçların reçete edilmesiyle başlamaktadır. İlaç tedavisi, kırılgan kemiklerin yarattığı ağrıların önüne geçilmesini de sağlayabilmektedir.

Reçete edilen ilaçlarla birlikte, yeterli miktarda kalsiyum ve D vitamini almak da tedavinin başarısı için oldukça önemlidir. Güçlü ve sağlıklı kemikler oluşturmak için yeterli miktarda kalsiyum ve D vitamini almak hayati bir önem taşımaktadır.

Ayrıca, aşağıda sıralanmış olan bazı yaşam tarzı değişikliklerini uygulamak, kemik erimesinin hızını yavaşlatabilmektedir:

  • Sigarayı bırakmak
  • Kemikleri güçlendirmeye yardımcı olmak için yürüyüş, koşu, dans ve ağırlık kaldırma egzersizleri gibi bol miktarda egzersiz yapmak
  • Kalsiyum ve D vitamini içeren sağlıklı bir diyetle beslenmek

Bu yöntemlerle birlikte, kırılmalara karşı oldukça hassas olan kemiklere sahip olan hasta kendisini ani düşmelere karşı korumalıdır. Evi güvenli bir hale getirmek için bazı değişiklikler yapmak faydalı olacaktır. (13)

Kemik erimesi kemik kırılmasına neden olduysa, bu durumda muhtemelen ameliyat gerekli olacaktır. Kemik kırıkları genellikle kalça, omurga ve el bileğinde meydana gelmektedir. (14)

Kemik Erimesi İçin Hangi Doktora Gidilir?

Kemik erimesi tanısı ve tedavisi için başlangıç olarak aile doktoruna ya da iç hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz. Hastalık teşhis edildikten sonra tedavisi muhtemelen bir fizik tedavi uzmanı, romatolog, endokrinolog ya da jinekolog ile devam edecektir. (15)