İnsülin Direnci Belirtileri


İnsülin direnci nasıl anlaşılır? İnsülin direnci, tip 2 diyabet ve metabolik sendromun klinik bir sonucudur. İnsülin direnci başlangıcında ya da erken aşamalarında, belirtiler belirgin olmayabilmektedir, ancak tip 2 diyabet veya metabolik sendrom belirtileri geliştirdiğinde aşağıdakiler ortaya çıkabilmektedir: (1)

  • Kan şekeri seviyesinin artmasıyla birlikte ortaya çıkan karakteristik belirtiler susuzluğun artması, sık sık idrara çıkma, artan açlık isteği, kilo almak ya da kilo kaybıdır.
  • Zayıflık ve açıklanamayan yorgunluk
  • Konsantre olmada zorluk çekme ve zayıf zihinsel dayanıklılığın azalması
  • Gündüz uykuları ya da uykulu hissetme (idrar artışı nedeniyle kişi geceleri sık sık uyanmak zorunda kalabilmektedir)
  • Karbonhidrat açısından zengin olan bir öğünü yedikten sonra uykulu hissetme
  • Aşırı kilo ya da obezite (çok fazla karbonhidratlı gıdaları tüketmek, insülin direncine yol açabilmekte, bu da, kilo almaya neden olabilmektedir) (2)
  • Kilolu kişilerde genellikle bel ve göbek bölgesinde yoğunlaşan yağ dokusu
  • Aşırı tüketilen karbonhidratlar bağırsak şişmesi, şişkinlik, kabızlık, ishal, bulantı ve kusma gibi başka belirtilere de neden olabilmektedir.
  • Yüksek kolesterol ve trigliserit seviyeleri (aşırı belirtilere neden olmamakta, ancak ciddi vakalarda, göz çevresinde yağ birikintilerine yol açabilmektedir)
  • Genellikle boyun kısmında ortaya çıkan koyu renkli cilt lekeleri (dirsekler, dizler veya koltuk altlarında da meydana çıkabilmektedir)
  • Kan basıncının yükselmesi
  • İnsülin direnciyle birlikte görülen hiperglisemi, pamukçuk gibi sık görülen genital enfeksiyonlara neden olabilmektedir. (3)

Metabolik sendrom, abdominal obezite, yüksek kolesterol seviyeleri ve yüksek tansiyon ile birlikte görülen insülin direnci, pek çok tıbbi bir durumun sonucu ortaya çıkabilmektedir. İnsülin direncinin ilişkili olabileceği tıbbi durumlar şöyle sıralanmaktadır:

Tip 2 Diyabet

İnsülin direnci genellikle diyabet gelişmeden çok önce görülürken, tıbbi müdahalenin geçtiği durumlarda, insülin direnci tip 2 diyabet olarak ortaya çıkabilmektedir. (4)

Karaciğer Yağlanması

Karaciğerde oluşan yağ birikimi, insülin direnci ile oluşan lipidlerin kontrolünde bir kontrolsüzlük olduğunu göstermektedir. Karaciğer hasarı hafif ya da şiddetli bir derecede olabilmektedir. Son çalışmalara bakıldığında, yağlı karaciğerin karaciğer sirozuna ve muhtemelen karaciğer kanserine yol açabileceği düşünülmektedir.

Ateroskleroz

İnsülin direnci, ateroskleroz ile ilişkili faktörlerden biridir. Ateroskleroz, orta büyüklükte ve büyük arterlerin duvarlarında meydana gelen kalınlaşma ve sertleşme sürecidir. Ateroskleroz aşağıdakilere yol açabilmektedir:

  • Koroner arter hastalığı (anjina ve kalp krizi)
  • Felç
  • Periferik vasküler hastalık (5)

Cilt Lezyonları

Cilt lezyonları, cilt lekelerini ve cilt koyulaşmalarını içermektedir. Özellikle, cildin katlanma bölgeleri olan dizler, dirsekler ve boyunda meydana gelebilmektedir. Tam olarak nedensel mekanizma bilinmese de, bu durum insülin direnciyle doğrudan ilişkilidir.

Kadınlarda Üreme Anormallikleri

Üreme anormallikleri ovulasyon ve gebe kalmada zorluk çekme, düzensiz adetler veya adetlerin kesilmesi ile ilgili zorlukları içermektedir. İnsülin direnci ile önemli ölçüde ilişkili olan bir durum olan polikistik over sendrom da bu gruba dahildir.

Polikistik over sendromu genç kadınları etkileyen bir sorundur. Düzensiz dönemlerle ya da hiç adet görmeme ile birlikte obezite ve vücuttaki tüylerin artmasıyla ilişkilidir. İnsülin direnci kadınlarda üreme anormallikleriyle bağlantılı olsa da, erkekler bu durumdan etkilenmemektedir. (6)

Hiperandrojenizm

Yumurtalıkların ürettiği yüksek düzeyde erkek hormonları, insülin direncinde görülebilmektedir. İnsülin direncinde görülen yüksek insülin seviyeleri, yumurtalıkların testosteron ve diğer hormonları anormal şekilde üretmesine neden olmaktadır.

Büyüme Anormallikleri

Yüksek insülin seviyeleri büyümeyi etkileyebilmektedir. İnsülinin glikoz metabolizması üzerindeki etkileri bozulabilirken, diğer mekanizmalar üzerindeki etkileri bozulmadan kalabilmektedir. İnsülin büyümeyi destekleyen anabolik bir hormondur. Bu durumda, normalden fazla olan insülin seviyeleri çocuğun normalden daha hızlı ve daha fazla gelişmesine yol açabilmektedir. (7)

İnsülin Direnci Nedir?

İnsülin direnci, vücudun hücreleri insülin hormonuna düzgün bir şekilde tepki verememesi sonucu oluşan bir durumdur. İnsülin direnci, tip 2 diyabet, gestasyonel diyabet ve prediyabet sonucu oluşabilmektedir.

İnsülin direnci obezite ile yakından ilişkilidir, ancak bununla birlikte, aşırı kilolu veya obez olmadan da insülin direnci geliştirmek mümkündür. (8)

İnsülin, vücutta karbonhidratların (şeker ve nişastalar), lipitlerin (yağların) ve proteinlerin metabolizmasında yer alan birçok görevi olan önemli bir hormondur. İnsülin direnci geliştiğinde ise vücuttaki dokular insüline uygun şekilde yanıt vermemektedir.

Sonuç olarak, insülinin fizyolojik etkisini sürdürmeye devam etmesi için daha yüksek seviyelerde insüline ihtiyaç duyulmaktadır. (9)

İnsülin Direnci Nedenleri

İnsülin direncinin kesin nedeni hala tam olarak bilinememektedir, ancak buna rağmen, hangi faktörlerin insülin direncinin gelişmesine yol açabileceği iyi bilinmektedir.

İnsülin direnci neden olur? Aşağıdaki faktörlerin biri veya daha fazlası geçerli olduğunda, genellikle insülin direnci gelişebilmektedir:

  • Aşırı kilolu veya obez olma
  • Yüksek kalorili diyet, yüksek karbonhidrat veya yüksek şekerli diyetle beslenmek
  • Hareketsiz bir yaşam tarzı veya fiziksel aktivite eksikliği
  • Uzun bir süre boyunca yüksek dozda steroid almak
  • Kronik strese sahip olmak
  • Cushing hastalığı veya polikistik over sendromu hastası olmak

Aşağıda sıralanmış olan koşulları taşıyan kişilerde insülin direncinin ortaya çıkabildiği gözlemlenmiştir:

  • Kanda dolaşan yüksek düzeyde insülin
  • Karaciğer ve pankreasta depolanan aşırı yağ
  • Yüksek inflamasyon seviyeleri (10)

İnsülin Direnci Tedavisi

İnsülin direnci nasıl geçer? İnsülin direncinin tedavisi öncelikle diyet ve yaşam tarzı değişikliklerini içermektedir. Düzenli aralıklarla yapılan orta yoğunlukta fiziksel aktivite ve düzenli beslenme ile birlikte verilen fazla kilo, kandaki insülin seviyelerinin düşmesine ve dengeli bir hale gelmesine yardımcı olmaktadır.

İnsülin direnci geliştirdiği tespit edilen kişide doktor bireysel bir tedavi planı geliştirmek ve etkinliğini izlemek için gerekli durumlarda bir diyetisyenle ya da alanında uzman bir doktorla birlikte çalışmayı tercih edebilmektedir. Bazı durumlarda, insülin seviyelerini ya da diğer hastalıkları kontrol altına almak için ilaç tedavisine de başlanabilmektedir. (11)

İnsülin Direnci İçin Hangi Doktora Gidilir?

İnsülin direnci teşhisi ve tedavisi için iç hastalıkları uzmanına (dâhiliye uzmanı) ya da endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları uzmanına başvurulmaktadır. (12)