Hiponatremi Nedir?


Vücuttaki sodyum ve su seviyeleri, vücudun sağlıklı bir şekilde çalışması için dikkatli bir şekilde düzenlenmektedir. Kan dolaşımında bulunan sodyum konsantrasyonu iç hücrelere oranla daha yüksektir. Düzenleyici mekanizmalar, sodyum seviyelerini kontrol etmeye ve korumaya yardımcı olmaktadır. Adrenal bezinde üretilen aldosteron hormonları ve antidiüretik hormon veya hipofizde üretilen vazopressin hormonu, vücutta bulunan sodyum ve su miktarını korumak için böbreklerin su ve sodyum ile olan sürecini ayarlamaktadır.

Su ile sodyum arasında bir denge bulunmaktadır. Kan dolaşımındaki sodyum miktarı yüksek olduğunda, sodyum konsantrasyonunu düşürmeye ve azaltmaya çalışmak için su hücrelerden kan dolaşımına sızmaktadır. Diğer yandan, kan dolaşımındaki sodyum seviyelerinin düşmesi durumunda ise su kandan çıkarak hücrelere girmeye çalışmaktadır ve bu da şişmeye neden olmaktadır. (1)

Hiponatremi, kan dolaşımındaki sodyum seviyelerinin az olması durumudur. Akut hiponatremi, sodyum düzeylerinin hızlı bir şekilde düştüğü durumu tanımlarken, kronik hiponatremi, gün veya haftada sodyum konsantrasyonun kademeli olarak düşmesidir. Kronik hiponatremi zaman içinde benimsenebildiği için çoğu zaman vücut tarafından tolere edilebilmektedir.

Nörolojik değişiklikler, hiponatremi sonuçları arasında sık karşılaşılan durumlardan biridir. Şiddetli veya akut hiponatremi ile birlikte görülen serebral ödem yani beyindeki fazla sıvı, şişmeye yol açabilmektedir. Su, beyin hücrelerine girmekte böylece de şişme meydana gelmektedir. Beyin, kafatası gibi esnemeyen bir kemikle sarılı olduğu için şişlik beyinde sıkışarak basınç oluşturmaktadır. Sonuç olarak da, beyin fonksiyonu önemli ölçüde tehlikeye girebilmektedir. (2)

Hiponatremi Belirtileri

Hiponatremi nasıl anlaşılır? Hiponatremi başlangıcı ya da hafif hiponatremi varsa, herhangi bir belirti olmayabilmektedir. Kandaki sodyum seviyesi çok düştüğünde veya çok hızlı düştüğünde ise belirtiler ortaya çıkabilmektedir. Şiddetli hiponatremi durumlarında, aşağıdakilerden bir veya daha fazlası yaşanabilmektedir:

  • Mide bulantısı ya da kusma
  • Baş ağrısı, karışıklık veya yorgunluk
  • Düşük kan basıncı
  • Enerji kaybı
  • Kas güçsüzlüğü, seğirme veya kramplar
  • Nöbetler veya koma
  • Huzursuzluk veya kötü hissetme (3)

Hiponatremi Belirtileri detayı için bakabilirsiniz

Hiponatremi Nedenleri

Hiponatremi neden olur? Pek çok farklı neden hiponatremi gelişimine neden olabilmektedir. Vücuttaki sodyum seviyesinde meydana gelen düşüş sonucu oluşan hiponatremi, bazı tıbbi durumların bir belirti olarak da ortaya çıkabilmektedir.

Sodyum seviyesindeki düşüşe yani hiponatremi gelişimine neden olabilecek durumlar şunlardır:

  • Ciddi kusma veya ishal
  • Antidepresan ve ağrı kesiciler dâhil de olmak üzere bazı ilaçların kullanımı
  • Diüretik (idrar söktürücü) almak
  • Egzersiz sırasında çok fazla su içmek (nadir olarak yaşanmaktadır)
  • Sıvı kaybı (dehidrasyon)
  • Böbrek hastalığı veya böbrek yetmezliği
  • Karaciğer hastalığı
  • Konjestif kalp yetmezliği dâhil olmak üzere bazı kalp problemleri
  • Addison hastalığı gibi adrenal bez bozuklukları (vücuttaki sodyum, potasyum ve su dengesini etkileyebilmektedir)
  • Hipotiroidizm (tiroid yetmezliği)
  • Primer polidipsi (çok su içmeye sebep olan ağız kuruluğu hissi)
  • Ecstasy kullanma
  • Uygunsuz antidiüretik hormon sendromu (vücudun su tutmasına neden olmaktadır)
  • Şeker hastalığı (nadir olarak)
  • Yüksek kortizol düzeylerine neden olan Cushing sendromu (bu nadir bir durumdur) (4)

Daha fazla Hiponatremi Nedenleri için

Hiponatremi Tedavisi

Hiponatremi nasıl geçer? Hiponatremi pek çok durumla birlikte ortaya çıkabildiği için tedavisi altta yatan nedene bağlı olarak belirlenmektedir.

Doktor, çok fazla su içildiği için hiponatremi oluştuğunu düşündüğünde, sıvı tüketimini sınırlandırmayı tavsiye edecektir. Diüretik kullanılması durumunda, doktor tedavide bir değişiklik yapabilmekte, böylece de kandaki sodyum, normal seviyeye geri dönebilmektedir.

Hiponatremi aniden ortaya çıkmışsa ve şiddetliyse, hızla bir şekilde sodyum alınabilmesi için serum ile sıvı alınması gerekebilir. Bazı hastalarda tedavi hastanede de devam edebilmektedir. Baş ağrısı, mide bulantısı veya nöbet gibi belirtiler varsa, bu sorunları kontrol altında tutmak için doktor uygun olan tedaviyi reçete edecektir. (5)

Hiponatremi İçin Hangi Doktora Gidilir?

Hiponatremi teşhisi ve tedavisi için dâhiliye (iç hastalıkları) bölümüne başvurulmaktadır. Diğer yandan, hiponatremi ile ilgili alanlarda uzman olan bölüm hematoloji (kan bilimi) bölümüdür. (6)

Hiponatremi Tedavisi detaylı bilgi için bakabilirsiniz

Hiponatremiye Ne İyi Gelir?

Hiponatremi Evde Tedavi Yöntemleri

Sıvı Kontrolü Yapma

Su alımını azaltın ve sınırlandırın. Çok fazla su içmek, kan dolaşımındaki sodyumu sulandırarak sodyum seviyesini düşürebilmektedir.

Sıvı alımını yalnızca ılık hava veya egzersiz gibi belirli koşullarda artırın. Terleme sıvı kaybına neden olabilmektedir. Dehidrasyon yani sıvı kaybı bir hiponatremi nedeni olabilmektedir. (7)

Sporcu İçeceklerini Tercih Etme

Aktif bir hayat yaşıyorsanız ya da fiziksel aktivitelerle ilgileniyorsanız, sporcu içecekleri içebilirsiniz. Spor sırasında çok fazla terleyen kişiler için sporcu içecekleri iyi bir seçenek olabilmektedir. Sporcu içecekleri azalan sodyum ve elektrolitleri seviyelerini geri getirmeye yardımcı olmaktadır. (8)

Sporcu içeceklerinden hoşlanmıyorsanız, diğer sağlıklı alternatifleri tercih edebilirsiniz. Bazı alternatifler şunlardır:

  • Tuzlu su: Tuzlu su, vücuttaki kayıp sodyumun yerini çabucak alabilmektedir. Bir bardak suya bir tutam tuz ekleyip içebilirsiniz.
  • Hindistan cevizi suyu: Hindistan cevizi suyu pek çok elektrolit içermektedir ve dehidrasyonu engelleyebilmektedir. Sodyum, magnezyum ve çok miktarda potasyum açısından oldukça zengindir.
  • Muz: Yüksek potasyum içeriğine sahip olan muz, güçlü bir aktiviteden sonra oldukça iyi bir seçenek olabilmektedir. (9)

Sodyum Açısından Zengin Gıdaları Tercih Etme

Sodyum açısından zengin olan gıdaları tüketmeyi tercih edebilirsiniz. Sodyumu terleme veya başka bir yolla kaybettiğinizi düşünüyorsanız, sodyum içeren gıdaları diyetinize dâhil etmelisiniz. Bu, aktiviteler arasında kaybolan sodyumun artmasına ve değiştirilmesine yardımcı olabilmektedir. Sodyum açısından zengin olan bazı gıdalar şunlardır:

  • Sofra tuzu
  • Kemik suyu ya da çorba
  • Salam çeşitleri
  • Peynir
  • Zeytin
  • Soya sosu
  • Havyar (10)

Daha Fazla Meyve ve Sebze Tüketme

Daha fazla meyve ve sebze tüketmeye özen gösterin. Sodyum, pek çok meyve ve sebzede de bulunmaktadır. Böylece, sağlıklı bir şekilde kandaki sodyum seviyesi artırılabilmektedir.

  • Bir fincan sebze suyu 500 mg sodyum içermektedir. Lezzetli bir sebze suyu yapmak için yabani enginar, havuç ve kereviz suyuna bir tutam tuz ekleyebilirsiniz.
  • Tatlı patatesler ve ıspanak da sodyum açısından zengindir. Ayrıca, zeytinyağlı yemekler ve turşular da sodyum açısından zengin kaynaklardır.
  • Elma, guava ve maruçya meyvesi gibi meyveler 50 mg ile 130 mg oranında sodyum içermektedir. (11)

Et Tüketme

Sodyum için et yiyebilirsiniz. Et ve tavuk kemiğiyle hazırlanan çorbalar sodyum açısından zengin kaynaklardır.

Sığır ve dana etinde sodyum oranı oldukça yüksektir. Meyve ve sebze tüketmek yeterli olmuyorsa, hayvansal gıdalardan yararlanabilirsiniz.

İşlenmiş etler genellikle raf ömrünün uzun olması için bol miktarda sodyum içermektedir. Örneğin, hazır nugget tavuklar, pizzalar, hamburgerler sodyum temin etmenin bir yolu olabilmektedir. Ancak, diğer alternatifler karşısında bu oldukça sağlıksız bir yöntemdir. (12)

Diüretik Kullanmaktan Kaçınma

Diüretik kullanmaktan kaçınmaya özen gösterebilirsiniz. Sıvı tutma gibi bir sağlık sorununuz yoksa ya da doktorunuz tavsiye etmedikçe diüretik kullanmayın. Diüretikler idrar söktürücü ilaçlar olarak da bilinmektedir. Bu ilaçlar idrar söktürmekle birlikte, vücuttaki sodyumun da atılmasına neden olmaktadır. (13)

Sıvı Alımı ve Atımı Arasındaki Denge

Vücuda alınan sıvı miktarı ile vücuttan atılan sıvı miktarı arasında bir denge olmalıdır. Örneğin, egzersiz sırasında alınan sıvı miktarı, istirahat edilirken alınan sıvı miktarından farklı olmaktadır. Doğru sıvı alım miktarını belirlemek için ter ve idrarla vücuttan çıkan sıvının miktarını tahmin etmek faydalı olacaktır. (14)