Hiperglisemi (Yüksek Kan Şekeri) Nedenleri


Hiperglisemi neden olur? Hiperglisemi ya da yüksek kan şekeri sadece diabetes mellitus yani diyabeti olan kişilerde görülmektedir. Kişi yediği yiyeceklerle birlikte glikoz almaktadır. Glikoz kan dolaşımına girmektedir. Glikozun enerjiye dön kullanmak için insülin hormonuna ihtiyaç duymaktadır.

Diyabet hastası olan kişi yeterli insülin üretilememekte ya da üretilen insülin kullanılamamaktadır. Bu nedenle de, glikoz yani şeker kanda kalmaktadır. Kandaki fazla glikoz pek çok belirtiye yol açmaktadır. (1)

Hiperglisemi durumunu tetikleyen pek çok faktör bulunmaktadır. Hiperglisemiye yol açan bu durumları şöyle açıklamak mümkündür:

  • Tip 2 Diyabet

Hiperglisemi özellikle diyabet hastası olan kişilerde yaşanan bir sağlık sorunudur. Diyabet geçmişi olan bir aile bireyine sahip olmak, aşırı kilolu olmak ya da Afrikalı-Amerikalı, Latin kökenli Amerikalı veya Yerli-Amerikan olmak diyabet geliştirme riskini de artırmaktadır. Diyabet yani diğer adıyla şeker hastalığı olan kişilerin kan şekeri değerleri sık sık değişebilmektedir. Bu durumda, yüksek kan şekeri problemleri de yaşanabilmektedir.

Tip 2 şekeri geliştiren bir yetişkine, normal ve sağlıklı kan şekeri düzeylerini korumak için doktoru tarafından gerekli olan bir hap formunda ilaçlar reçete edilmektedir. Pankreas yeterli miktarda insülin üretebilmektedir, ancak vücut insüline karşı dirençlidir ve bu hormonu etkili bir şekilde işleyemez. Bu nedenle de, hiperglisemi ortaya çıkmaktadır. (2)

  • Beslenme Alışkanlıkları

Şeker hastalığınız varsa ve hipoglisemikseniz, doktorunuz kan şekeri düzeyinizi düşürmek için uygulan tedaviyi uygulayacaktır. İyi bir kan şekeri kontrolü sağlamak için özel bir diyet izlemeniz gerekecektir. Doğru ve dengeli bir şekilde beslenmemek şeker seviyelerinin yükselmesine yol açabilmektedir. Şeker seviyesini yükselten bazı gıdalar özellikle bu diyetlere dâhil edilmemektedir.

  • Fiziksel Aktivite Eksikliği

Fiziksel aktivite eksikliği vücuttaki kan akışına müdehale edebilmektedir. Bu nedenle, hiperglisemi, yani yüksek kan şekeri düzeyleri yaşanması durumunda düzenli egzersiz önerilmektedir. Egzersiz kan şekeri seviyelerini düşünmeye yardımcı olmaktadır. Bunun nedeni, fiziksel aktivitenin vücuttaki kan dolaşımını desteklemesidir. (3)

  • Yanlış Dozda İnsülin Kullanımı

Bazı durumlarda, diyet, egzersiz ve ilaçlarla (hap şeklinde) bile yüksek kan şekeri seviyeleri kontrol altına alınamamaktadır. Uygulanan tedavilere ve önlemlere rağmen, kan şekeri yüksekse insülin enjeksiyonu reçete edebilmektedir. İnsülin ilacının doğru dozlarda uygulanmaması kan şekeri seviyelerini etkileyebilmektedir.

  • Bazı İlaçların Kullanımı

Deksametazon veya prednizon gibi kortikosteroidler kullanıyor olabilirsiniz. Bu ilaçlar kanınızdaki glikoneogenezis veya kan şekeri seviyelerini artırabilmektedir. Hastalıkları nedeniyle steroid alan ve hiperglisemi yani yüksek kan şekeri düzeyleri gelişen birçok kişi, ilaç tedavisi tamamlandıktan sonra kan şekeri seviyesi normale dönmektedir. (4)

  • Total Parenteral Beslenme

Damar yoluyla Total Parenteral Beslenme alınabilmektedir. Total Parenteral Beslenme çözeltisi, yüksek oranda glikoz konsantrasyonu içermektedir. Bu çözelti çoğu zaman kan şekeri seviyelerini düzenlemektedir, ancak bazı durumlarda kan şekeri seviyesini yükseltebilmektedir.

  • Diğer Tıbbi Koşullar

Böbrek veya karaciğer hastalığının gelişmesi durumunda, kan şekeri düzeyleri yükseltebilmektedir. Pankreasta kan insülini düzeylerini kontrol eden bir enfeksiyon da meydana gelebilmektedir. Bu da hiperglisemi durumunun ortaya çıkmasına yol açabilmektedir. (5)

  • Enfeksiyonlar

Vücutta herhangi bir enfeksiyon meydana gelmişse, hasta olduğunuz süre boyunca kan şekeriniz kısa süreli de olsa yüksek olabilmektedir. Sonuç olarak da, geçici bir hiperglisemi problemi yaşanabilmektedir.

  • Hamilelik

Hamilelik sürecinde, gestasyonel diyabet geliştirme ihtimali bulunmaktadır. Bu, tamamen hamileliğe özgü bir diyabet yaşadığınız anlamına gelmektedir. Gestasyonel diyabet sırasında yaşanan hiperglisemi problemleri genellikle doğum sonrasında normale dönmektedir.

Uzun süreli olarak yaşanan hiperglisemi böbrek yetmezliği, böbrek bozuklukları, göz bozuklukları, kardiyovasküler sistem sorunları ve diğer iç organların zarar görmesine neden olabilmektedir. Ayrıca kalp ve kan dolaşımı problemleri gibi uzun süre devam eden hipergliseminin birçok başka uzun vadeli komplikasyonu da bulunmaktadır. Bu nedenle, hipergliseminin kontrol altında tutulması oldukça önemlidir. (6)

Hiperglisemi (Yüksek Kan Şekeri) Nedir?

Hiperglisemi yani yüksek kan şekeri diyabet hastalarını etkileyen bir durumdur. Diyabet hastalarında, gıda ve fiziksel aktivite seçimleri, hastalıklar, diyabet dışı ilaçlar kullanmak veya yeterli miktarda kan şekeri düşürücü ilaç kullanmamak gibi birçok faktör hiperglisemiye yol açabilmektedir.

Hiperglisemi tedavisi oldukça önemlidir çünkü tedavi edilmediği takdirde, hiperglisemi şiddetli bir hale gelebilmekte ve ciddi komplikasyonlara neden olabilmektedir. Uzun vadede, şiddetli olmasa da, kalıcı hiperglisemi, gözleri, böbrekleri, sinirleri ve kalbi etkileyen komplikasyonlara sebebiyet verebilmektedir. (7)

Hiperglisemi (Yüksek Kan Şekeri) Belirtileri

Hiperglisemi başlangıcını fark etmek oldukça önemlidir. Hiperglisemi ilerlediği ve tedavi edilmediği takdirde, ketoasidoz adı verilen acil bir duruma dönüşebilmektedir.

Hiperglisemi nasıl anlaşılır? Ortak hiperglisemi belirtileri şunlar olabilmektedir:

  • Sürekli olarak susamak
  • Bulanık görme
  • Sık idrara çıkma
  • Açlık artışı
  • Uyuşukluk veya ayaklarda karıncalanma

Diğer olası belirtiler ise şöyle sıralanmaktadır:

  • Yorgunluk (zayıf hissetmek, yorgun olmak)
  • İdrarda şeker
  • Kilo kaybı
  • Kandaki glikoz oranının 180 mg / dl’den fazla olması
  • Vajinal ve deri enfeksiyonları
  • Yavaş iyileşen kesikler ve yaralar (8)

Hiperglisemi (Yüksek Kan Şekeri) Tedavisi

Hiperglisemi nasıl geçer? Diyabet teşhisi konan kişi hiperglisemi belirtileri yaşıyorsa, doktor uygun tedaviyi belirlemeye yardımcı olacaktır.

Uygulanabilecek bazı tedavi yöntemleri şunlardır:

  • Diyet değişiklikleri: Örnek vermek gerekirse, kek, pasta, tatlı veya şekerli içecekler gibi kan şekeri düzeylerinin yükselmesine neden olan gıdalardan kaçınılmalıdır.
  • Bol sıvı tüketimi: Diyabet nedeniyle susuzluk hissi daha da artmaktadır. Diğer yandan, bol sıvı tüketimi her açıdan vücut için sağlıklıdır.
  • Düzenli fiziksel aktivite: Yürüyüş gibi hafif ve düzenli egzersiz özellikle de kilo vermenize yardımcı olması halinde kan şekeri seviyenizi düşürebilmektedir.
  • İnsülin dozunun doğru ayarlanması: Doktorunuz uygun insülin dozu hakkında sizi bilgilendirecektir.

Ayrıca, kan şekeri seviyelerinin düzenli olarak kontrol edilmesi ve idrarda keton denilen maddelerin (diyabetik ketoasidoz ile bağlantılı olarak) olup olmadığının test edilmesi önerilmektedir. (9)

Hiperglisemi Ameliyatı

Tip 2 diyabetin tedavisi için herhangi bir ameliyat bulunmamaktadır, ancak tetikleyici faktörleri kontrol altına almak için diğer tıbbi koşullara ameliyat uygulanabilmektedir. Örneğin, obezite problemi varsa mide cerrahisinden (bariatrik cerrahi) yararlanılmaktadır. (10)

Hiperglisemi İçin Hangi Doktora Gidilir?

Hiperglisemi teşhisi ve tedavisi için aile hekimi, dâhiliye uzmanı (iç hastalıkları uzmanı), çocuk doktoru, endokrinolog (metabolizma hastalıkları uzmanı) ve diyetisyenden yardım alabilirsiniz. (11)