Guatr Nedenleri


Genellikle guatr olarak da bilinen tiroid büyümesinin çeşitli olası nedenleri olabilmektedir. Herkesin guatr geliştirme riski bulunmaktadır. Risk, 40 yaşın üzerinde daha da artmaktadır ve kadınların bu durumdan erkeklerden daha fazla etkilendiği düşünülmektedir.

Guatr genellikle tiroid bezinin işlevinde veya yapısında oluşan bir değişikliğin sonucu olarak ortaya çıkmaktadır ve bu da büyümesine neden olmaktadır. Guatr neden olur? En yaygın guatr nedenleri şöyle açıklanabilmektedir: (1)

Hipertiroidi

Hipertiroidi, tiroid bezinin aşırı aktif olduğu anlamına gelmektedir. Bunun ortak bir nedeni ise bağışıklık sisteminin TSH gibi davranan antikorlar üreten ve tiroit bezini kontrol edilemeyecek şekilde uyaran Graves hastalığıdır. Tiroid bezi, aşırı miktarda hormon üreterek tepki vermektedir. Guatrın nedeni bu aşırı hormon üretimidir. Hipertiroidi belirtilerinin bazıları, düzensiz kalp atışı, huzursuzluk, açıklanamayan kilo kaybı, ısıya dayanıksızlık ve diyareyi içerebilmektedir. (2)

Hipotiroidi

Hipotiroidi yani tiroid yetmezliği, tiroid bezinin çalışması durumudur. Hipofiz bezi, tiroid hormonuna hormon üretmesini söyleyen kimyasal mesajları göndermektedir. İyot yetersizliğinin yanı sıra, tiroid yetmezliğinin diğer nedenleri arasında Hashimoto hastalığı (Graves hastalığı gibi otoimmün bir hastalıktır), hipertiroidi tedavisi ve hipofiz bezinin işlev bozukluğu yer almaktadır. Hipotiroidinin belirtilerinden bazıları enerji düşüklüğü, depresyon, soğuğa karşı hoşgörüsüzlük ve kabızlıktır. (3)

Hormonal Değişiklikler

Bazı durumlarda hayat boyu belirli periyotlarda, hormon düzeylerinde meydana gelen değişiklikler guatra neden olabilmektedir. Özellikle ergenlik, hamilelik ve menopoz dönemindeki hormon değişiklikleri bu etkileri hızlandırabilir. Hormonlarda meydana gelen bu değişiklikler, hem erkeklerde hem de kadınlarda guatr riskini artırabilmektedir.

Örnek vermek gerekirse, hamilelik sırasında anne adayı, insan koryonik gonadotropin (HCG) adı verilen bir hormon üretmektedir. Bu hormonun artan üretimi tiroid bezinin şişmesine neden olabilmektedir. (4)

İyot Eksikliği

İyot, balık ve bitkilerde doğal olarak bulunmaktadır ve tiroid hormonlarının üretiminde gerekli olan bir mineraldir. Vücuttaki iyot yetersizliği, hormon seviyesi düşürmektedir. Bu, daha fazla tiroid hormonu yapmak için tiroid bezinin büyümesine neden olan hipofizdeki tiroid uyarıcı hormonun (TSH) salınmasını uyarmaktadır.

Düşük iyot içeren bir diyetle beslenen kişiler guatrdan daha fazla etkilenmektedir. Yüksek rakımlarda yaşayan insanlar doğal olarak iyot seviyeleri açısından yüksek olan gıdalara erişimde zorlanmakta ve iyot yetersizliği yaşamaktadır. Bu nedenle, bu insanlarda guatr riski artmaktadır. Ayrıca, lahana, brokoli ve karnabahar gibi bazı gıdalar, tiroid hormonlarının üretimini inhibe ederek eksikliği kötüleştirebilmektedir. (5)

Bazı İlaçların Kullanımı

Bazı durumlarda, bazı ilaçların kullanımı guatr oluşma riskine katkıda bulunmaktadır. Örnek vermek gerekirse, bazen bazı psikolojik rahatsızlıkları veya zihinsel sağlık durumlarını tedavi etmek için kullanılan bir ilaç olan lityum, bazen guatr riskini artırabilir. Amiodarone, guatr riskinde artış ile bağlantılı olan başka bir ilaçtır. (6)

Tiroidit

Tiroidit olarak bilinen tiroid bezinin iltihaplanması da guatr ile ilişkili olabilmektedir. Bu durum, çoğu zaman ağrılı tiroid büyümesinin yanı sıra, aşırı tiroksin üretimine ya da düşük tiroksin üretimine neden olabilmektedir.

Radyoterapi

Tiroid bezinin bulunduğu boyun veya göğüs bölgesine yönlendirilen radyasyon tedavisi, tiroid bezinin işlevini etkileyebilmekte ve potansiyeli olan guatrı oluşturabilmektedir. Bu durum genellikle boyun kanseri için radyoterapi gören hastalarda yaşanmaktadır. (7)

Tiroid Nodülleri ve Kistleri

Tiroid nodülleri veya kistleri, tiroid bezinde içi katı veya sıvı dolu olan doku büyümesidir. Bu nodüller organın fonksiyonunu etkileyebilmekte ve guatra neden olabilmektedir. Çoğunlukla nodüller iyi huyludur, ancak ender durumlarda kötü huylu olabilmektedirler. Bu nedenle guatra neden olduğundan şüphelenilen bir nodül ya da kist varsa daha ileri tetkikler yapılması kritik önem taşımaktadır. (8)

Guatr Nedir?

Guatr, tiroid bezinizin anormal bir genişlemesi durumudur. Tiroid, Adem elmasının hemen altında, boynun tabanında bulunan kelebek şeklinde bir bezdir. Guatr genellikle ağrısız olmasına rağmen, büyük guatr öksürüğe neden olabilmekte, yutkunmayı veya nefes almayı zorlaştırabilmektedir.

Dünyadaki çoğu guatr vakasının en yaygın nedeni uygulanan diyetlerdeki iyot eksikliğidir. Örneğin, iyot içermeyen tuzların iyotluların yerine tercih edildiği bölgelerde guatr daha sık görülmektedir. Diğer durumlarda ise sıklıkla tiroid hormonlarının fazla ya da az oluşundan veya bezin kendisinde gelişen nodüllerden kaynaklanmaktadır.

Tedavi, guatr boyutuna, belirtilere ve altta yatan nedene bağlı olarak şekillenmektedir. Fark edilmeyen ve sorunlara neden olmayan küçük guatr durumunda, genellikle tedaviye ihtiyaç duyulmamaktadır. (9)

Guatr Belirtileri

Guatr nasıl anlaşılır? Guatr başlangıcının ilk belirtisi büyümüş bir tiroid bezidir. Boyutu, tek bir küçük nodülden boynun önünü kaplayan geniş bir kütleye kadar değişebilir. Basit guatra sahip olan bazı insanlar, zayıf bir tiroid bezi belirtilerine sahip olabilmektedir. Nadiren de olsa, büyümüş bir tiroid, nefes borusu (trakea) ve gıda tüpüne (özofagus) baskı yapabilmektedir. Bu durumda şu belirtiler olabilmektedir:

  • Nefes alma güçlükleri (çok iri guatr), özellikle sırt üstü yatarken
  • Öksürük
  • Ses kısıklığı
  • Yutma zorlukları, özellikle katı yiyecekler yerken
  • Tiroid bölgesinde ağrı (10)

Guatr Tedavisi

Guatr nasıl geçer? Guatr tedavisi, ilaç tedavisi, hormon tedavisi ve gerekli durumlarda guatr ameliyatını içermektedir. Aldığınız tedavi aşağıdakilere bağlı olacaktır:

  • Guatrın büyüklüğü
  • Guatrın neden olduğu belirtiler
  • Herhangi bir altta yatan tiroid rahatsızlığınız olup olmadığı

Yapılan testlerinin tiroit bezinin normal şekilde çalıştığını ve guatrın küçük olduğunu göstermesi durumunda, hastanın durumu izlenebilir.

Guatr Ameliyatı

Guatr solunum ya da yutma ile etkileşime giriyorsa ve diğer tedavilere cevap vermiyorsa, tiroid bezinin bir kısmını ya da tamamını çıkarmak için ameliyat yapılması gerekebilir. Bu işlem tiroidektomi olarak da bilinmektedir. (11)

Guatr İçin Hangi Doktora Gidilir?

Guatr tanısı ve tedavisi için bir iç hastalıkları uzmanına (dâhiliye) ya da endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz. Ameliyatın gerekli görülmesi durumunda, genel cerrahi bölümüne sevk edilebilirsiniz. (12)