Gıda Zehirlenmesi Nedenleri


Yiyeceklerin kirlenmesi, yetiştirme, hasat etme, işleme, depolama, nakliye veya hazırlama gibi herhangi bir üretim noktasında meydana gelebilmektedir. Bu durumun nedeni çoğunlukla çapraz kirlenme, yani zararlı organizmaların bir yüzeyden diğerine taşınmasıdır. Salatalar veya diğer bu tarz çiğ ve hazır yiyecekler kirlenmeye daha müsait gıdalardır. Bu gıdalar pişirilmeden tüketildiğinden, zararlı organizmalar yüksek ısıya maruz kalarak ölmediği için, sonuç olarak da, gıda zehirlenmesi ortaya çıkabilmektedir.

Gıda zehirlenmesi neden olur? Birçok bakteriyel, viral veya paraziter madde gıda zehirlenmesine neden olmaktadır. Olası kirleticilerin bazıları şunlar olabilmektedir: (1)

Bakteriler: Bakteri ve bakteriyel toksinler: Pek çok bakteri gıda zehirlenmesine neden olabilmektedir. En yaygın örneklerden bazıları ise Salmonella, E. coli, Shigella, Staphylococcus, Kampilobakter ve Clostridium perfringens olarak bilinmektedir. Gıda zehirlenmesine neden olan birçok bakteri az pişmiş et, tavuk, yumurta, süt, işlenmiş et, balık, krema, kremalı tatlılar ve kirli suda bulunmaktadır.

Virüsler: Norovirus ve diğer virüsler sıklıkla, kirlenmiş çiğ veya pişmemiş gıda maddeleri ile kontamine suda yaşayan kabuklu deniz ürünlerinin tüketilmesi sonucu ortaya çıkmaktadır. Sonuç olarak da, gıda zehirlenmesi oluşmaktadır. (2)

Parazitler: Giardia lamblia gibi bazı parazitler, kirlenmiş ürünler ve su yoluyla gıda zehirlenmesine neden olabilmektedir.

Mantarlar ve zehirli başlı mantarlar: Düzinelerce mantar türü gıda zehirlenmesine neden olabilmektedir. Bu zehirler, merkezi sinir sistemine saldırmakta ve ciddi vakalarda kısmi veya tamamen felce sebebiyet verebilmektedir.

Balık: Balon balıkları gibi bazı balıklar doğal olarak zehirlidir. Pek çoğu yenilebilmektedir, ancak özellikle Karayipler ve Pasifik denizlerinde bulunan türleri oldukça zehirlidir. Buna ciguatera zehiri denmektedir ve Dinoflagellatlar adı verilen minik bir deniz paraziti tarafından üretilmektedir. Bu zehir sinir sistemine saldırmaktadır.

Scombroid zehri adı verilen bir başka balık zehri, konsantre bir histamindir. Toksin düzeyinde histamin içeren balıkların tadı genellikle olağandışı acı veya baharatlıdır. (3)

Kabuklu deniz hayvanları: Midye, istiridye ve deniz tarağı gibi deniz ürünleri, toksin üreten belirli zehirli Dinoflagellatları içerdikleri için gıda zehirlenmesine neden olabilmektedir.

Böcek öldürücü ilaçlar: Böcek ilaçlarında birçok zehir türü bulunmaktadır, ancak en tehlikeli türler temelde böcekler için sinir gazı olan organofosfatlardır. Bu gibi insektisitler insanlara böceklerden daha az zarar verecek şekilde üretilmişlerdir, ancak bu kimyasallar düzgün bir şekilde kullanılmazsa insanlar için de çok tehlikeli olabilmektedir.

Diğer nedenler: Gıda zehirlenmesinin diğer birçok nedeni bulunmaktadır. Bunlar arasında yabani kabuklu kuru yemişler, yapraklar, çiçekler, meyveler, yeterince olgunlaşmamış meyveler, botulizm, konteynerlerden gelen kadmiyum, gübrelerden gelen arsenik, kurşun veya çanak çömleklerden gelen asit ve kurşun bulunmaktadır. (4)

Gıda Zehirlenmesi Risk Faktörleri

Kirlenmiş yiyecekleri yedikten sonra hasta olup olmamanız ya da gıda zehirlenmesi yaşayıp yaşamamanız maruz kaldığınız organizma miktarına, yaşınıza ve sağlığınıza bağlı olarak değişebilmektedir. Yüksek risk grubuna dâhil olan kişiler ise şunlardır:

Yaşlı yetişkinler: Yaşlandıkça, bağışıklık sistemi gerektiği şekilde hızlı reaksiyon gösterememektedir.

Hamile kadınlar: Hamilelik sırasında, metabolizma ve dolaşımdaki değişiklikler, gıda zehirlenmesi riskini artırabilmektedir. Hamilelik sırasında reaksiyonunuz daha şiddetli olabilir. Nadiren de olsa, bu durum bebeği de etkileyebilir.

Bebekler ve küçük çocuklar: Bağışıklık sistemleri tam olarak gelişmemiş olduğu için gıda zehirlenmelerine karşı savunmasızdırlar.

Kronik hastalığı olan insanlar: Diyabet, karaciğer hastalığı veya AIDS gibi kronik bir hastalığa sahip olmak veya kemoterapi almak kişiyi gıda zehirlenmesi karşı savunmasız bırakabilmektedir. (5)

Gıda Zehirlenmesi Nedir?

Gıda kaynaklı hastalık olarak da adlandırılan gıda zehirlenmesi, kirlenmiş olan yiyeceklerin tüketilmesi sonucu ortaya çıkmaktadır. Bakteri, virüs ve parazitler gibi bulaşıcı organizmalar veya bunların toksinleri, gıda zehirlenmesinin en yaygın nedenleri olarak bilinmektedir.

Enfeksiyöz organizmalar veya toksinler, herhangi bir işleme veya üretim noktasında gıdayı kirletebilmektedir. Eve kadar gelen bu yiyecekler pişirilmeden yendiğinde ya da yanlış tüketildiğinde zarar verici hale gelebilmektedir.

Kirlenmiş yiyecekleri yiyen kişinin belirtileri saatler içinde başlayabilmektedir. Gıda zehirlenmesi belirtileri, genellikle bulantı, kusma veya ishali içermektedir. Çoğu zaman, gıda zehirlenmesi hafif geçmektedir ve tedavi edilmeden kendi kendine iyileşmektedir. Bununla birlikte, bazı insanlarda durum daha ciddi olabilmekte ve hastanede tedavi gerektirmektedir. (6)

Gıda zehirlenmesi nedir? daha fazlası için

Gıda Zehirlenmesi Belirtileri

Gıda zehirlenmesi başlangıcı belirtileri saatler ya da günler içinde başlayabilir. Zamanlama gıda zehirlenmesine bağlı olarak değişmektedir. Ayrıca, tüketilen yiyecek veya içecek miktarına bağlı da olacaktır. Gıda zehirlenmesi nasıl anlaşılır? Gıda zehirlenmesi belirtileri aşağıdakileri içerebilmektedir:

  • Karın ağrısı
  • İshal
  • Ateş
  • İştah kaybı
  • Bulantı
  • Kusma
  • Zayıflık ve yorgunluk

Diğer yandan, gıda zehirlenmesi belirtileri kişinin ne kadar mikrop veya toksin tükettiğine de bağlıdır. Ayrıca, bir kişinin mikrop veya toksine karşı olan hassasiyeti diğer bir kişiden farklı olabilmektedir. (7)

Gıda zehirlenmesi belirtileri hakkında daha fazla bilgi almak için tıklayınız.

Gıda Zehirlenmesi Tedavisi

Gıda zehirlenmesi nasıl geçer? Gıda zehirlenmesi yaşayan çoğu kişide, genellikle özel bir tıbbi yardıma ihtiyaç duyulmamaktadır. Belirtileri çok şiddetli değildir ve uzun sürmemektedir. Ancak, diğer yandan yüksek risk grubuna dâhil olan kişilerde sıvı kaybı gibi bir sorunun önceden önlenmesi için doktor tarafından muayene edilmesinde fayda vardır.

Gıda zehirlenmesi hafif ise bol sıvı tüketerek, kaybedilen elektrolitleri yenilemeye çalışarak (eczanelerden temin edilebilen oral hidrasyon solüsyonları yardımcı olabilir) ve dinlenerek kendinizi iyileştirebilirsiniz. Kendinizi hazır hissettiğinizde normal diyetinize ve rutine dönmeyi deneyebilirsiniz. Bazı gıda zehirlenmesi vakalarında, bu durumun sorumlusu bakteriler olabilmektedir. Bakteri yok etmek için antibiyotik tedavisi uygulanabilmektedir, ancak genellikle buna ihtiyaç duyulmamaktadır. (8)

Gıda Zehirlenmesi İçin Hangi Doktora Gidilir?

Gıda zehirlenmesi tanısı ve tedavisi için aile hekimine ve iç hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz. Belirtilerin sürekli ve şiddetli olması durumunda ise bir sindirim sistemi hastalıkları uzmanına (gastroenterolog) sevk edilebilirsiniz. (9)

Detaylı bilgi almak için bakınız: Gıda zehirlenmesi  tedavisi