Cilt Mantarı Nedenleri


Cilt mantarı neden olur? İnsan cildini enfekte eden en yaygın dermatofit tipleri Trichophyton türleri ve daha az yaygın olan Epidermofyton türleridir. Mayalar açısından, cildi enfekte etme eğilimi gösteren Candida türleri ise özellikle Candida albicans olarak belirlenmektedir. Cilt tahriş olduğunda, kesildiğinde, çok kuruduğunda veya iltihaplandığında mantarlar kolayca cilde enfekte olabilmektedir. Sonrasında ise hızlı bir şekilde çoğalabilmektedir. Cildin mantar ile enfekte olduğu bu sürece mikoz ismi verilmektedir.

Mantar sporları havada bulunmakta ve tropik iklimler gibi sıcak ortamlarda büyümektedir. Candida ve Malassezia (önceden Pitysporum olarak da bilinmekteydi) gibi bazı mantar türleri ise cilt yüzeyinde doğal olarak meydana gelmektedir, ancak cilde zarar gelmedikçe ve vücudun bağışıklık savunması yeterli koruma sağladıkça bir enfeksiyona neden olmamaktadır. (1)

Cilt mantarına yol açan fungal sporlar neredeyse heryerde bulunmaktadır. Bu sporlar havada, toprakta, evcil hayvanların tüylerinde ve hatta insan cildinde de yaşayabilmektedir. Cilde nüfuz eden mantarların bazıları zaten vücutta doğal olarak bulunmaktadır.

Vücutta doğal olarak bulunan ve küçük miktarda olan mantarlar genellikle zararsızdır, ancak hızlı bir şekilde çoğalmaya başladıklarında, insan cildine ve bağışıklık sistemine zarar vermeleri söz konusu olabilmektedir. Mantar sporları çoğalmak için gerekli olan belirli koşulları bulduklarında enfeksiyonu oluşturmaya başlamaktadır. Diğer yandan, bazı faktörler de mantarın çoğalmasına sebebiyet verebilmektedir. (2)

Bu faktörler, içinde bulunulan mantar enfeksiyonunun türüne bağlı olarak değişse de, mantarın üremesinden sorumlu olan bazı genel sorunlar bulunmaktadır. Mantarın çoğalmasına ve cilt enfeksiyonunun oluşmasına neden olabilecek faktörler şöyle sıralanmaktadır: (3)

Zayıf Bir Bağışıklık Sistemi

Bağışıklık sistemi, vücudu istila eden patojenlerle mücadele etmekte ve vücudu oluşabilecek hasarlara karşı savunmaktadır. Bu nedenle, bağışıklık sisteminin zayıflaması söz konusu olduğunda, vücut saldırganlara karşı daha güçsüz bir hale gelmektedir.

Bağışıklık sisteminin zayıflamasını fırsat olarak göre mantarlar hızlı bir şekilde üremeye başlamakta ve enfeksiyona yol açmaktadır. Bu durum özellikle çok genç insanlarda, çok yaşlı olan insanlarda ve bağışıklık sistemi problemleri yaşayan insanlarda görülmektedir.

Diğer yandan, stres, diyabet, hipertiroidizm gibi önceden var olan sağlık durumları ve hatta egzama gibi diğer cilt rahatsızlıklarına olan yatkınlık bile, kişiyi cilt mantarına karşı daha savunmasız bir hale getirebilmektedir. (4)

Zayıf Beslenme Alışkanlıkları

Beslenme, cilt hastalığına yakalandıktan sonra, semptomlarınızın ciddiyetinin yanı sıra, mantar enfeksiyonlarına karşı hassasiyetiniz üzerinde belirgin bir etki yapabilir. Sindirim sisteminizde bulunan mantarların, sindirim sırasında bazı gıda ürünlerini parçalamanıza yardımcı olan maya görevi gördüğü belirtilmiştir. Mayanın büyümesi ise bağırsaklarda bulunan sağlıklı bakteriler sayesinde kontrol altında tutulmaktadır.

Şekerli ya da işlenmiş gıdaların tüketildiği bir yeme alışkanlığı durumunda, bağırsaklardaki kötü bakteriler de beslenmekte ve bu da mantarın üremesine yol açmaktadır. Bu nedenle, mantarların gelişmesini önlemek için tetikleyici gıdaların tüketilmemesine özen gösterilmelidir. (5)

Stres

Aşırı stres bağışıklık sisteminin kapsamlı bir şekilde çalışmasını engelleyebilmektedir.   Vücut stresle karşılaştığında, sempatik sinir sistemini uyarmakta ve vücudu tehdit eden bir durumda olduğunu düşünerek vücudu kandırmaktadır. Bağışıklık sistemi, kan damarlarını genişletmekte ve inflamatuar kimyasallar salgılamaktadır.

Diğer yandan, stres sindirim sisteminin sağlığını da etkileyebilmektedir. Stres altında olan kişi kabızlık ya da ishal gibi problemler yaşayabilmektedir. Bu da, maya mantarlarını dengede tutan sağlıklı bakterileri etkileyebilmektedir. İyi bakterilerin azalması mantarların üremesine yol açmaktadır. (6)

Obezite

Obezite, vücudu çeşitli şekillerde enfeksiyonlara karşı savunmasız bırakabilmektedir. Eğer obezite sorununuz varsa, özellikle cildin kırışıklarında, daha fazla terleme meydana gelmektedir, bu da mantar sporları ve bakterileri için zengin bir beslenme alanı yaratmaktadır.

Ekstra kilo bağışıklık sistemi üzerinde bir yük oluşturmaktadır. Obezite ayrıca kötü beslenme ve bağışıklık sistemi dengesizlikleri nedeniyle de mantar enfeksiyonlarına neden olabilmektedir. (7)

Yakın Temas

Mantar enfeksiyonları oldukça bulaşıcıdır. Eğer mantar enfeksiyonu ile fiziksel temasınız varsa, bu mantarın sizde de gelişmesine yol açabilmektedir. Özellikle saçkıran ya da kılkıran mantarlar gibi bazı mantar enfeksiyonları evcil hayvanları da etkileyebilmektedir.

Bununla birlikte, mantarlar giysiler, yatak takımları ya da havlular gibi eşyaların üzerinde de yaşayabilmektedir. Enfekte olmuş olan bu eşyalara temas etmek ya da ortak olarak kullanmak mantar enfeksiyonun gelişmesine yol açabilmektedir. (8)

İlaç Kullanımı

Antibiyotikler gibi bazı ilaçların kullanımı kişiyi mantar enfeksiyonlarına karşı daha hassas bir hale getirebilmektedir. Bunun nedeni, bazı antibiyotiklerin, candida mayası popülasyonunu düzenlemekle sorumlu olan, bağırsaklarıdaki dost bakterilere saldırmasıdır.

Bu önemli bakteri azaldığında, candida mayası popülasyonu artmakta ve sistemik bir soruna dönüşmektedir. (9)

Cilt Mantarı Nedir?

Cilt mantarı, temas yoluyla bir kişiden başka bir kişiye geçebilen, oldukça bulaşıcı bir cilt enfeksiyonudur. Etkilenen bölgeyi tedavi etmek oldukça önemlidir çünkü tüm mantarın tüm vücuda yayılma ve diğer komplikasyonlara yol açma riski bulunmaktadır. Farklı türlerde cilt mantarları mantarı bulunmaktadır. Bunlardan bazıları solucan mantarı, atlet ayağı, jock kaşıntısı, vajinal mantar ve diğerleri gibi cilt enfeksiyonlarını içermektedir.

Cilt mantarı, cildin genellikle ölü dokularla beslenen bir mikroorganizma olan mantar tarafından enfekte edilmesidir. İnsanlarda, cildin dış tabakası, dış ortama bir engel oluşturan ölü deri hücrelerinden oluşmaktadır. Genellikle cilt sağlığını korumaktadır, ancak hasar görmesi durumunda, bazı enfeksiyon türlerine yatkın olabilmektedir. (10)

Cilt Mantarı Belirtileri

Cilt mantarı başlangıcında genellikle enfekte olmuş olan cilt alanında bir kızarıklık meydana gelmektedir. Mantarın geliştiği alan cildin normal olan alanlarına oranla pul pul dökülmeye başlamaktadır. Farklı mantar enfeksiyonu türleri genellikle farklı döküntülere neden olmaktadır. Bazıları pul pul olurken bazı tıpkı cildi inceltmiş gibi gözükmektedir.

Cilt mantarı nasıl anlaşılır? Diğer yaygın cilt mantarı belirtileri arasında şunlar bulunmaktadır:

  • Kaşıntı
  • Ciltte soyulma
  • Cildin çatlaması
  • Enfekte olmuş alanda (kulak, ayak, tırnak, kafa derisi gibi) oluşan ağrı
  • Enfekte saçların kırılması ve kaybı (saçkıran, kılkıran)
  • Parmak ve ayak tırnaklarının ufalanması ve renk değişikliği (ayak mantarı) (11)

Cilt Mantarı Tedavisi

Cilt mantarı nasıl geçer? Cilt mantarında uygulanan iki temel yöntem antifungal ilaçları kullanmayı ve nem önlemek için alınan tedbirleri kapsamaktadır. Mantar enfeksiyonları tipik olarak antifungal ilaçlarla tedavi edilmektedir. Genellikle etkilenen bölgelere topikal ilaçlar olan antifungal ilaçların uygulanması mantarı tedavi etmek için yeterli olabilmektedir. Topikal ilaçlar krem, jel, losyon, solüsyon veya şampuanı içerebilmektedir. Diğer yandan, bazı antifungal ilaçlar ağız yoluyla da alınabilmektedir.

İlaç tedavisine ek olarak, mantar oluşan cilt alanının kuru kalmasını sağlamak oldukça önemlidir. Duştan sonra ayrı bir havluyla enfekte alanı iyice kurutmak ya da mantar ayaklarda oluştuysa mümkünse bir süre açık ayakkabılar giymek faydalı olabilmektedir.

Bazı enfeksiyonlarda oluşan inflamasyonu ve kaşıntıyı hafifletmek için doktor tarafından kortikosteroidler reçete edilebilmektedir. (12)

Cilt Mantarı İçin Hangi Doktora Gidilir?

Cilt mantarı tanısı ve tedavisi için dermatoloji bölümüne başvurulmaktadır. (13)