Böbrek Kumu Nedenleri


Böbrek kumu neden olur? Böbrek kumları genellikle vücutta belirli kimyasalların birikmesi sonucu oluşmaktadır. Bu birikim aşağıdakilerden herhangi birinin bir sonucu olabilmektedir:

  • Kalsiyum
  • Amonyak
  • Ürik asit – vücudun yiyecekleri tüketmek suretiyle ürettiği atık bir üründür
  • Sistein – protein oluşturmaya yardımcı olan bir amino asit

Bazı tıbbi durumlar, idrarda bu maddelerin alışılmadık derecede yüksek bir seviyede olmasına neden olabilmektedir.

Yeterli miktarda sıvı içmediğiniz takdirde de, böbrek kumu ve taşı geliştirme olasılığınız daha yüksektir. (1)

Rekürren (Tekrarlayan) Böbrek Kumları ve Taşları

Bazı insanların böbrek kumunu ve taşını devamlı olarak oluşturma olasılığı daha yüksektir. Böbrek kumunun ya da taşının tekrarlanması durumuna aşağıdakiler dâhil olabilmektedir:

  • Yüksek proteinli, düşük lifli bir beslenme programı uyguluyorsa
  • Aktif bir hayat yaşamıyorsa ya da yatağa bağlıysa
  • Ailede herhangi birinin böbrek taşı geçmişi bulunuyorsa
  • Birkaç böbrek veya idrar yolu enfeksiyonu geçirmişse
  • Daha önce böbrek taşı olmuşsa (özellikle de 25 yaşından önce oluşmuşsa)
  • Sadece bir tam böbrek varsa
  • Bağırsak baypası (sindirim sisteminizdeki ameliyat) veya Crohn hastalığı gibi ince bağırsağı etkileyen bir durum yaşanmışsa (2)

İlaç Kullanımının Tetiklediği Böbrek Kumu ve Taşı

Bazı ilaçların tekrarlayan böbrek kumu ya da taşı geliştirme riskini artırabileceğini gösteren kanıtlar bulunmaktadır. Bu ilaçlara aşağıdakileri sıralamak mümkündür:

  • Aspirin
  • Antasitler
  • Diüretikler (sıvı birikimini azaltmak için kullanılır)
  • Bazı antibiyotikler
  • Bazı antiretroviral ilaçlar (HIV’ı tedavi etmek için kullanılır)
  • Bazı antiepileptik ilaçlar (3)

Böbrek Kumu ve Taşı Çeşitleri

Böbrek kumu ve taşları çeşitli nedenlerle gelişebilmektedir. Dört temel böbrek taşının nedenleri ise aşağıda özetlenmektedir.

Kalsiyum Taşları

İdrarda çok fazla kalsiyum olması durumunda oluşmaktadır. Aynı zamanda oluşan en yaygın böbrek taşıdır. Şu durumlarda kalsiyum birikmesi meydana gelebilir: (4)

  • İdrarda büyük miktarda kalsiyuma yol açan, hiperkalsiüri adı verilen kalıtsal bir durum
  • Aşırı aktif bir paratiroid bezi (paratiroid bezleri vücudunuzdaki kalsiyum miktarını düzenlemeye yardımcı olur)
  • Böbrek hastalığı
  • Sarkoidoz adı verilen nadir bir durum
  • Bazı kanserler

Kalsiyum taşları genellikle büyük ve pürüzsüz ya da sarmal ve pürüzlüdür. (5)

Struvite Taşları

Struvite taşlar çoğunlukla enfeksiyonlardan kaynaklanır ve yaygın olarak üriner sistem enfeksiyonu sonrasında oluşur, bu uzun süre süren bir enfeksiyondur.

Struvite taşlar kadınlarda erkeklere oranla daha yaygındır.

Ürik Asit Taşları

Ürik asit taşları, idrarda çok miktarda asit varsa oluşabilir. Ürik asit taşı oluşumuna aşağıdaki durumlar neden olabilir:

  • Çok fazla et içeren yüksek proteinli bir diyet
  • Vücudun bazı kimyasalları parçalamasını önleyen gut gibi bir durum
  • Vücutta asit seviyesinin normalden daha yüksek olmasına neden olan kalıtsal bir durum
  • Kemoterapi

Sistin Taşları

Sistin taşları en nadir böbrek taşı türüdür. Bunlara, sistinüri adı verilen, idrara geçen asit miktarını etkileyen kalıtsal bir durum neden olur. (6)^

Böbrek Kumu Nedir?

Böbrek kumları, böbreklerin iç astarında çözünmüş minerallerin birikiminin bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Bunlar genellikle kalsiyum oksalattan oluşmaktadır, ancak birkaç başka bileşik çökeltisinden de meydana gelebilmektedir.

Böbrek kumları keskin, kristal yapısını korurken bir golf topunun boyutu kadar büyüyebilmektedir. Böbrek kumu böbrek taşlarının daha küçük halidir ve kişiyi çok zorlamadan idrar yoluyla kendiliğinden vücuttan atılabilmektedir, ancak bu taş olduğunda ve vücuttan atıldığında, aşırı derecede ağrıya yol açabilmektedir.

Vücudun içinde kalan böbrek taşları idrarın vücuttan çıkma yolunu engelleyerek, üreterin (böbrekleri mesaneye bağlanan tüp) tıkanması da dâhil olmak üzere birçok komplikasyona sebebiyet verebilmektedir. Bunlar genelde şiddetli ağrıyla sonuçlanmaktadır. Araştırmaya göre, böbrek taşı olan kişilerin kronik böbrek hastalığı geliştirme riski de önemli derecede yüksektir. (7)

Böbrek Kumu Belirtileri

Böbrek kumu böbreklerinizde gezinene veya üreterinize (böbrek ve mesaneyi birleştiren tüp) geçene kadar belirtilere neden olamamaktadır. Aksi durumda, yani böbrek kumu başlangıcında ise olası belirtiler aşağıdakileri içermektedir. Böbrek kumu nasıl anlaşılır?

  • Yan bölgelerde, sırtta ve kaburgaların altında şiddetli ağrı
  • Alt karın ve kasığa yayılmış ağrı
  • Dalgalar halinde gelen ve şiddetle dalgalanan ağrı
  • İdrara çıkarken yaşanan ağrı
  • Pembe, kırmızı ya da kahverengi renkte idrar
  • Bulanık veya kötü kokulu idrar
  • Mide bulantısı ve kusma
  • Sürekli idrara çıkma ihtiyacı
  • Her zamankinden daha sık idrara çıkma
  • Ateş ve titreme (enfeksiyon varsa)
  • Az miktarda idrar boşaltma

Böbrek kumu nedeniyle oluşan ağrı, kum idrar yolunuzdan geçerken, örneğin farklı bir yere kaydığında veya yoğunluğu arttığında değişebilmektedir. (8)

Böbrek Kumu Tedavisi

Böbrek kumu nasıl geçer? Böbrek kumları idrara karışabilecek kadar küçüktür ve evde belirtileri ilaçla tedavi etmek mümkün olabilmektedir. Daha büyük olan taşların ultrason veya lazer enerjisi kullanılarak parçalanması gerekebilmektedir. Bazen çok büyük böbrek taşlarını doğrudan çıkarmak için ameliyata ihtiyaç duyulabilmektedir. (9)

Böbrek taşı ameliyatı: Böbrekteki çok büyük taşları çıkarmak için uygulanan bir ameliyattır. Perkütan nefrolitotomi adlı bu süreç, küçük bir kesikten/delikten sokulmuş küçük teleskopları ve aletleri kullanarak böbrek taşını cerrahi olarak çıkarmayı gerektirir. (10)

Böbrek taşı olan tüm insanların yarısında beş yıl içinde tekrar böbrek taşı oluşacağı tahmin edilmektedir. Böbrek taşlarının oluşmasından kaçınmak için, her gün bol miktarda su içtiğinizden emin olun, böylece susuz kalmazsınız. Böbrek taşlarına dönüşen atık ürünleri önlemek için sık idrara çıkabilecek kadar idrar üretmek çok önemlidir. (11)

Böbrek Kumu İçin Hangi Doktora Gidilir?

Böbrek kumlarından ya da taşlarından kaynaklanan ağrı nedeniyle derhal yardıma ihtiyacınız varsa, bir acil tıp uzmanını görebilirsiniz. Acil olmayan böbrek kumları ya da taşlarını teşhis ve tedavi edebilen sağlık uzmanları arasında şunlar bulunmaktadır:

  • Aile hekimleri
  • İç hastalıkları uzmanları (dâhiliye)
  • Ürologlar (12)