Verem Nedenleri


Verem neden olur? Verem, havaya salınan mikroskobik damlalar yoluyla kişiden kişiye bulaşan bakterilerden kaynaklanmaktadır. Tedavi edilmeyen verem durumunda hasta olan kişi öksürdüğünde, konuştuğunda, hapşırdığında, tükürdüğünde, güldüğünde hatta şarkı söylediğinde bile bakterileri yayabilmektedir.

Verem bulaşıcı olsa da vereme yakalanmak çok kolay değildir. Tanımadığınız birinden ya da tanımadığınız bir yerden ya da birlikte çalıştığınız birinden verem bakterilerini kapmak çok daha muhtemeldir. Uygun tedaviyi gören kişi artık veremi bulaştırma riski içinde bulunmamaktadır. (1)

HIV ve Verem

Verem vakalarının sayısı, AIDS’e neden olan virüsün yayılması nedeniyle önemli ölçüde artmıştır. HIV nedeniyle oluşan enfeksiyon bağışıklık sistemini baskılamaktadır. Bu durumda, vücudun verem bakterilerini kontrol altına alması zorlaşmaktadır. Sonuç olarak, HIV taşıyan insanlar, HIV olmayan insanlara oranla verem gibi hastalıklara daha kolay yakalanmaktadır. (2)

Antibiyotiklere Direnç Kazanan Verem

Verem hastalığının ölüme neden olmaya devam etmesinin bir başka nedeni, verem bakterinin antibiyotiklere karşı direnç kazanmış olmasıdır. İlk antibiyotikler 60 yıl önce veremle mücadele etmek için kullanıldığından, bazı verem bakterileri hayatta kalma yeteneğini geliştirmiştir ve bu yetenek günümüze kadar gelmiştir.

İlaca direnç kazanan verem bakterileri, antibiyotik hepsini ortadan kaldırmadığında tekrar ortaya çıkmaktadır. Hayatta kalan bakteriler o belirli ilaçlara ve sıklıkla diğer antibiyotiklere karşı dirençli hale gelmektedir. Bazı verem bakterileri, izoniazid ve rifampin gibi yaygın olarak kullanılan tedavilere karşı direnç geliştirmiştir.

Bazı verem bakterileri, fluorokinolonlar olarak bilinen antibiyotikler ve amikasin, kanamisin ve kapreomisin gibi enjekte edilebilir ilaçlar gibi verem tedavisinde daha az kullanılan ilaçlara karşı direnç geliştirmiştir. Bu ilaçlar sıklıkla daha sık kullanılan ilaçlara dirençli olan enfeksiyonları tedavi etmek için kullanılmaktadır. (3)

Risk Faktörleri

Hemen hemen herkesin vereme yakalanma riski bulunmaktadır, ancak bazı faktörler hastalığa yakalanma riskini daha da artırabilmektedir. Belirtilen risk faktörleri arasında şunlar bulunmaktadır:

Zayıflamış Bağışıklık Sistemi

Güçlü bir bağışıklık sistemi genellikle verem bakterilerine karşı başarılı bir şekilde karşı koyabilmektedir, ancak bağışıklık sistemi zayıfsa, vücut bakterilere karşı etkili bir savunma yapamaz. Bir dizi hastalık ve ilaç bağışıklık sistemini zayıflatabilmektedir. Bağışıklık sistemini zayıflatan diğer nedenler ise şunlardır:

  • HIV / AIDS
  • Diyabet
  • Böbrek hastalığı
  • Belirli kanserler
  • Kemoterapi gibi kanser tedavisi
  • Nakledilen organların reddedilmesini önlemek için kullanılan ilaçlar
  • Romatoid artrit, Crohn hastalığı ve sedef hastalığını tedavi eden bazı ilaçlar
  • Yetersiz beslenme
  • Çok genç veya ileri yaş (4)

Bazı Ülkelerde Yaşama veya Seyahat Etme

Verem ve ilaçlara direnç kazanmış olan veren hastalığı oranlarının yüksek olduğu ülkelerde yaşayan veya o ülkelere seyahat eden kişilerde verem riski daha da yüksektir. Bu ülkeler şöyle sıralanabilmektedir:

  • Afrika
  • Doğu Avrupa
  • Asya
  • Rusya
  • Latin Amerika
  • Karayip Adaları (5)

Yoksulluk, Madde Bağımlılığı ve Tütün Kullanımı

  • Tıbbi bakım eksikliği: Düşük veya sabit bir geliriniz varsa, uzak bir bölgede yaşıyorsanız, kısa bir süre önce göç etmişseniz veya evsizseniz, verem teşhisi ve tedavisi için gerekli tıbbi desteğe erişemeyebilirsiniz.
  • Madde bağımlılığı: İlaç kullanımı veya alkol kullanımı, bağışıklık sistemini zayıflatmaktadır. Bu durumda, kişi vereme karşı daha savunmasız kalır.
  • Tütün kullanımı: Tütün kullanımı veremin bulaşma ve ölme riskini büyük ölçüde artırmaktadır. (6)

Yaşama ya da Çalışma Yeri

  • Sağlık hizmeti: Hastalanan insanlarla düzenli olarak temas içinde olmak, verem bakterilerine maruz kalma riskini artırmaktadır. Bir maske takmak ve elleri çok sık yıkamak riski biraz azaltabilir.
  • Bakım tesisinde yaşamak veya çalışmak: Hapishanelerde, göçmenlik merkezlerinde veya huzur evlerinde yaşayan veya çalışan insanlar verem açısından daha yüksek bir risk altındadır. Bunun nedeni, aşırı kalabalık ve havalandırmanın yetersiz olduğu ortamlarda hastalık riskinin daha yüksek olmasıdır.
  • Mülteci kampında veya barınakta yaşamak: Beslenme yetersizliği ve sağlık sorunu nedeniyle zayıflayan ve kalabalık, sağlıksız koşullarda yaşayan mülteciler, özellikle verem riski altındadır. (7)

Verem Hastalığı Nedir?

Latent ve aktif verem olmak üzere verem hastalığı ikiye ayrılmaktadır. Latent verem, bakterilerin vücutta olduğu halde aktif olmadığı bir durumdur. Hiçbir belirtiye neden olmazlar ve bulaşıcı değildirler, ancak aktif hale gelme ihtimali de bulunmaktadır. Aktif verem durumunda ise bakteriler belirtilere neden olmaktadır ve bakteriler oldukça bulaşıcıdır.

Dünya nüfusunun yaklaşık üçte birinin latent verem olduğu tahmin edilmektedir. Gizli veremin aktif olma ihtimali yüzde 10’dur, ancak bu risk, bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde, örneğin HIV veya malnütrisyon ile yaşayan kişilerde veya sigara içenlerde daha yüksektir.

Verem tüm yaş gruplarını ve dünyanın her yerini etkilemektedir. Bununla birlikte, hastalık çoğunlukla genç yetişkinleri ve gelişmekte olan ülkelerde daha çok yaşanmaktadır. (8)

Verem Belirtileri

Verem daha çok akciğerlerle ilgili belirtilere olmaktadır çünkü en çok akciğerleri etkilemektedir. Diğer yandan, verem vücudun herhangi bir organını da etkileyebilir. Hastalık çeşitli belirtilere neden olabilir. Belirtileriniz varsa, doktorunuz verem başlangıcı olup olmadığını anlamak için belirtilerin ne zaman başladığını öğrenmek isteyecektir.

Latent verem enfeksiyonu (aktif hastalık bulunmayan bir enfeksiyon) olan insanlarda belirti meydana gelmemektedir.

Verem nasıl anlaşılır? Aktif verem durumunda ise belirtiler şunlardır:

  • Ateş
  • Titreme
  • Gece terlemeleri
  • Öksürük
  • İştah kaybı
  • Kilo kaybı
  • Balgamdaki kan görme
  • Enerji kaybı

Belirtiler hafif olabilir ve hastaya özellikle endişe verici görünmeyebilir. Diğer insanlarda ise belirtiler kronikleşir ve şiddetlenir. (9)

Verem Tedavisi

Verem nasıl geçer? Normal antibiyotikler verem bakterilerini öldürememektedir. Hasta birkaç ay boyunca özel antibiyotik kombinasyonu almalıdır. Genellikle standart tedavi süresi altı aydır. Birincisi, iki ay boyunca aldığınız dört antibiyotik kombinasyonunu içerir. Bunlar izoniazid, rifampisin, pirazinamid ve etambutol ilaçlarıdır. Bunu takiben dört ay daha rifampisin ve izoniazid ilaçlarıyla devam eder. Tedavi planı, hangi verem türüne ve vücudunuzun hangi kısmının etkilendiğine bağlı olarak değişebilmektedir.

Tedavi başarısız olursa, genellikle bu durum, ilaçları doğru ve düzenli olarak almama nedeniyle oluşmaktadır. İlaçlarla ilgili talimatları izlemeniz hayati önem taşımaktadır. Hasta birkaç hafta sonra daha iyi hissetse bile, tedaviyi tamamlaması gerekir. (10)

Verem Ameliyatı

Cerrahi verem tedavisinde nadir olarak kullanılmaktadır. Ancak, yaygın olarak ilaca direnç kazanmış veremi tedavi etmek veya ciğerlerdeki ya da vücudun başka bir bölümündeki enfeksiyonun komplikasyonlarını tedavi etmek için tercih edilmektedir. (11)

Verem İçin Hangi Doktora Gidilir?

Verem teşhisi ve tedavisi için aile hekimi, dahiliyeci, çocuk doktoru, göğüs hastalıkları uzmanı ve bulaşıcı hastalıklar uzmanına başvurabilirsiniz. (12)