Uykusuzluk Nedenleri


Uykusuzluk, uyuma fırsatı bulunmasına rağmen uykuya dalamamak veya sabahları yeterince dinlenmiş bir şekilde uyanabilecek şekilde uzun süre uyku çekememektir.

Uykusuzluk hayatın bir noktasında neredeyse her üç kişiden birini etkileyebilmektedir. Kadınlarda erkeklere oranla daha fazla yaygın olan uykusuzluk, yaşlandıkça da ortaya çıkma ihtimali yükselen bir problemdir. (1)

Yeterince uyku uyuyamayan kişi kendini oldukça yorgun ve huzursuz hissetmekte, gün boyunca rutin olarak yaptığı işlere odaklanmakta zorluk çekmektedir.

Uykusuzluk, birincil veya ikincil uykusuzluk olarak tanımlanır. Birincil uykusuzluk diğer sağlık problemlerinin varlığıyla direkt olarak ilişkili değilken, ikincil uykusuzluk, örneğin depresyon, anksiyete, artrit, kalp yanması, uyuşturucu veya alkol gibi bir maddenin kullanımı gibi bir başka faktörün bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır.

Uykusuzluk neden olur? Uykusuzluğun nedeni pek çok farklı durumdan kaynaklanabileceği için bazen asıl sorununun ne olduğunu belirlemek zor olabilmektedir. Uykusuzluğa katkıda bulunduğu bilinen bazı ana faktörler ise şöyle sıralanmaktadır: (2)

Stres ve Kaygı

Sevilen bir kişinin kaybı, maddi sıkıntılar veya iş yerindeki sorunlar gibi stresli olaylar bazı insanlarda uykusuzluğa neden olabilir. Sıkıntı her ne ise geçtikten sonra bile, etkilenen bir kişi uykusuzluk yaşamaya devam edebilir, çünkü uyumadan önce odaklandığı düşünceler genellikle bu sıkıntılar olmaktadır.

Bu durum uzun zaman devam ettiğinde, kişi uykuya dalma konusunda korku ya da panik hissetmeye başlar. Bu nedenle, endişe ve uykusuzluk birbirlerini tetikleyebilir ve kısır bir döngü yaratabilir. (3)

Depresyon

Depresyon kişinin uyku düzenini etkileyebilir. Özellikle, şiddetli uykusuzluk riski, majör depresif bozuklukları olan kişilerde oldukça yüksektir. Uykusuzluğun depresyona neden olabileceği de bilinen bir gerçektir.

Uykusuzluk ve motivasyon eksikliği, düşük enerji seviyeleri ve umutsuzluk duygusu gibi depresyon bulguları ilişkili olabilir ve her biri diğerini daha da kötüleştirebilir. Bununla birlikte, uykusuzluğun mu yoksa depresyonunun mu önce başladığına bakılmaksızın, her ikisi de tedavi edilebilir. (4)

Zihinsel Sağlık Sorunları

Kaygı ve depresyonun yanı sıra bir dizi zihinsel sağlık sorunu kişinin uyku düzenini etkileyebilir. Ruh hali bozuklukları, panik atak bozukluğu, travma sonrası stres bozukluğu ve şizofreni gibi bazı zihinsel sağlık sorunları uykusuzluğa neden olabilir. (5)

Fiziksel Sağlık Sorunları

Bazı temel sağlık sorunları uyku düzenini de etkiler ve uykusuzluğa neden olur. O sağlık sorunlarından bazıları şunlar olabilir:

  • Astım veya kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) gibi solunum koşulları
  • Kalp yetmezliği veya anjin gibi kalp rahatsızlıkları
  • Artrit gibi eklem veya kas problemleri
  • Aşırı aktif tiroid gibi hormonal bozukluklar
  • Parkinson hastalığı veya Alzheimer hastalığı gibi nörolojik durumlar
  • Büyümüş prostat veya idrar kaçırma gibi genitoüriner sorunlar
  • Narkolepsi, uyku apnesi, huzursuz bacak sendromu veya gece terörü gibi uyku bozuklukları
  • Kronik ağrı
  • Asit reflüsü gibi sindirim sorunları
  • Menopoz
  • Burun ve sinüs alerjileri (6)

Uyku Rutini ve Çevresel Faktörler

Tutarsız zamanlarda yatmak, gün boyunca şekerleme yapmak veya yatmadan önce dinlenmek uykusuzluk ihtimalini artıracaktır. Örneğin akşamları evde çalışmak da uykusuzluğa etki edebilir. Bilgisayardan gelen ışık beyne daha fazla uyarı verebilir.

İnsanlar bazen uykuları kaçmasın diye hemen uyumaya çalışırlar, ancak bu vücut saatini karıştırabilir ve ertesi gece uyku halini zorlaştırabilir. İş yeri değişikleri veya jet lag da uykusuzluğa katkıda bulunabilir.

Uykusuzluğa katkıda bulunabilecek çevresel faktörler rahatsız edici bir yatak, sıcak veya soğuk sıcaklık, çok parlak veya gürültülü bir odayı da içermektedir. (7)

Yaşam Tarzı

Alkol içmek, uyuşturucu almak, az egzersiz yapmak ve gece çok geç saatte yemek yemek gibi zayıf yaşam tarzı alışkanlıkları kişinin uyku düzenini etkileyebilir. Çay, kahve veya sigara gibi kafeinli içeceklerin içilmesi de uykusuzluk riskini artırabilir, çünkü kafein ve nikotin uyarıcı etkilere sahiptir. (8)

İlaç

Reçeteli veya reçetesiz satılan bazı ilaçlar bir yan etki olarak uykusuzluk yaratabilir. O ilaçlara şunlar dâhildir:

  • Bazı antidepresanlar
  • Steroid ilaçlar
  • Steroid olmayan antiinflamatuar ilaçlar
  • Epilepsi ilaçları
  • Yüksek tansiyon ilaçları
  • Narkolepsi veya dikkat eksikliği hipersensitivite bozukluğu gibi durumların tedavisinde kullanılan uyarıcılar
  • Bazı astım tedavileri (9)

Uykusuzluk Nedir?

Uykusuzluk veya uyku bozukluğu oldukça yaygın bir durumdur. Yetişkinlerin % 30 – 40’ı hayatlarının herhangi bir döneminde uykusuzluk problemi yaşamaktadır. Uykusuzluk bir belirtidir ve kendi içinde tıbbi bir durum değildir. Aksine, vücudunuzun bir şeylerin doğru bir şekilde çalışmadığını size anlatma şekli olarak da değerlendirebilir.

Uykusuzluğun farklı türleri bulunmaktadır. Bazıları uykuya dalmakta güçlük çekerken diğerleri uykuda kalma veya çok erken kalkma konusunda sorun yaşarlar. Ayrıca, uyku sorunları birkaç gün ya da haftalarca süren kısa süreli ya da birkaç ay ya da daha uzun süre devam eden kronik uykusuzluk şeklinde olabilir. (10)

Detaylı bilgi almak için bakınız: Uykusuzluk nedir?

Uykusuzluk Belirtileri

Uykusuzluk nasıl anlaşılır? Uykusuzluk başlangıcı ve gelişimi belirtileri şunları içerebilmektedir:

  • Gece uyumada zorluk
  • Gece uyanmak
  • Çok erken uyanmak
  • Bir gece uykusundan sonra iyi dinlenmiş hissetmemek
  • Gündüz yorgunluğu veya uyku hali
  • Sinirlilik, depresyon veya kaygı
  • Dikkat dağınıklığı, görevlere odaklanma veya hatırlama güçlüğü
  • Artan hatalar veya kazalar
  • Uyku konusunda sürekli endişeler

Uykusuzluk gün içindeki işlerinizi yapmayı zorlaştırıyorsa, uyku sorununuzun nedenini ve nasıl tedavi edilebileceğini belirlemek için bir doktora danışın. Doktorunuz uyku bozukluğunuz olabileceğini düşünürse, özel muayene için bir uyku merkezine başvurabilirsiniz. (11)

Uykusuzluk belirtileri fazlası için tıklayınız

Uykusuzluk Tedavisi

Uykusuzluk nasıl geçer? Akut uykusuzluk için tedavi gerekmemektedir. Hafif uykusuzluk genellikle iyi uyku alışkanlıkları uygulayarak önlenebilir veya tedavi edilebilir. Uykusuzluk için reçetesiz uyku haplarını kullanmaktan kaçının, çünkü istenmeyen yan etkilere sahip olabilirler.

Kronik uykusuzluk tedavisi öncelikle uykusuzluğa neden olan altta yatan durumları veya sağlık sorunlarını tedavi etmeyi içerir. Uykusuzluk devam ediyorsa, sağlık uzmanınız davranış terapisi önerebilir. Davranışsal yaklaşımlar uykusuzluğunuzu kötüleştirebilecek davranışları değiştirmenize ve uykuyu teşvik etmek için yeni davranışlar öğrenmenize yardımcı olur. Gevşeme egzersizleri, uyku kısıtlama terapisi ve yenileme gibi teknikler de yararlı olabilir. (12)

Uykusuzluk Ameliyatı: Uykusuzluk için cerrahi prosedürler, yalnızca anatomik bir sorun olduğunda ele alınmaktadır. (13)

Uykusuzluk İçin Hangi Doktora Gidilir?

Doktorunuz uykusuzluğun teşhis ve tedavisinde size yardımcı olabilir. Sağlık geçmişi ve belirtilerinize bağlı olarak, sizi bir uzmana yönlendirebilir. Örneğin, sizi nörolog, psikolog, psikiyatr veya alternatif tıp uygulayıcısına sevk edebilir. (14)

Uykusuzluk tedavisi hakkında daha fazla bilgi almak için tıklayınız.