Tüberküloz Tedavisi


Tüberküloz nasıl geçer? Tüberküloz tedavisi genellikle birkaç ay boyunca süren antibiyotik tedavisi görmeyi içermektedir. Tüberküloz, tedavi edilmediği takdirde ölümcül olabilecek ciddi bir durum olmakla birlikte, tedavi tamamlandığında ölümle sonuçlanması oldukça nadirdir. Çoğu insanın tedavi sırasında hastaneye kaldırılması bile gerekmemektedir. (1)

Akciğer Tüberkülozu Tedavisi

Aktif akciğer tüberkülozu teşhisi konduğunda, antibiyotik tedavisinin en az altı ay süreceği öngörülmektedir.

Akciğer tüberkülozu tedavisi şöyle olabilmektedir:

  • Altı ay boyunca iki antibiyotik kullanımı (izoniazid ve rifampisin)
  • Altı aylık tedavi periyodunun ilk iki ayı için iki ilave antibiyotik kullanımı (pirazinamid ve etambutol)

Kişinin kendisini daha iyi hissetmesi birkaç hafta sürebilir. Zamanın tam süresi, genel sağlık durumuna ve tüberkülozun ciddiyetine bağlı olarak değişmektedir. (2)

İki hafta boyunca antibiyotik kullandıktan sonra, çoğu insan kendini daha iyi hissetmektedir, bu durumda da tüberküloz artık bulaşıcı değildir. Bununla birlikte, antibiyotikleri dozunda ve tam zamanında tamamlamak önemlidir. Altı ay boyunca ilaç almak, tüberküloz bakterilerinin öldürülmesini sağlamak için en iyi yoldur.

Tedaviyi tamamlamadan önce antibiyotikleri almayı bırakırsanız veya bir doz atlarsanız, tüberküloz enfeksiyonu antibiyotiklere karşı dirençli hale gelebilir. Bu potansiyel olarak ciddi bir durumdur çünkü tedavi edilmesi oldukça zor olabilir. (3)

Akciğer İle İlişkili Olmayan Tüberküloz Tedavisi

Akciğerlerin dışında meydana gelen tüberküloz de akciğer tüberkülozunda kullanılan antibiyotik kombinasyonu kullanılarak tedavi edilmektedir.

Beyni veya kalbi çevreleyen kesede (perikardiyum) tüberküloz varsa, başlangıçta antibiyotiklerle aynı saatte birkaç hafta süreyle bir kortikosteroid almanız reçete edilebilir. Bu, etkilenen bölgelerdeki şişkinlikleri azaltmaya yardımcı olacaktır. (4)

Latent Tüberküloz Tedavisi

Latent tüberküloz, tüberküloz bakterilerinin enfekte olduğu yerdir, ancak aktif enfeksiyonda olduğu gibi tüberküloz belirtileri göstermez.

Gizli tüberkülozunuz varsa, 65 ya da daha altı bir yaştaysanız, genellikle tüberküloz tedavisi görmeniz önerilir. Bununla birlikte, tüberküloz tedavisinde kullanılan antibiyotikler yaşlı erişkinlerde karaciğer hasarına neden olabilmektedir. Karaciğer hasarıyla ilgili şüpheleriniz varsa ve 35 ile 65 yaşları arasındaysanız, doktorunuz sizi latent tüberküloz tedavisinin avantajları ve dezavantajları hakkında bilgilendirecektir.

Latent tüberkülozun ilaca dirençli olduğu düşünülürse her zaman tedavi edilemez. Eğer böyle bir durum varsa, enfeksiyonun etkileşime geçip geçmediği çok dikkatli bir şekilde takibe alınmalıdır. Bazı durumlarda, latent tüberküloz için uygulanan test ve tedavi, bağışıklık sistemini zayıflatabilmektedir.

Latent tüberküloz tedavisinde genellikle aşağıdakiler uygulanmaktadır:

  • Üç ay boyunca rifampisin ve izoniazid kombinasyonu almak
  • Altı ay boyunca tek başına izoniazid almak (5)

Tüberküloz Tedavisinin Yan Etkileri

İzoniazid sinir hasarına neden olabilmektedir. Bu riski azaltmak için ilaçla beraber B6 vitamini takviyeleri almanız gerekebilir. Tedaviye başlamadan önce karaciğer fonksiyonunuz test edilecektir.

Nadir durumlarda, tüberküloz tedavisinde kullanılan antibiyotikler ciddi göz hasarına da neden olabilmektedir. Bu durumda, etambutol ile tedavi altına alınırsınız, ayrıca tedavinizin başlangıcında gözleriniz de test edilmelidir.

Tedavi sırasında aşağıda sıralanmış olan endişe verici belirtiler geliştirirseniz, mutlaka doktorunuza başvurmalısınız:

  • Hasta olmak
  • Cildin sararması ve gözlerin beyazlığı (sarılık)
  • Açıklanamayan yüksek sıcaklık (ateş)
  • Ellerde veya ayaklarda karıncalanma veya uyuşma
  • Kızarıklık veya kaşıntılı cilt
  • Bulanık görme (6)

Tüberküloz Ameliyatı

Cerrahi tüberküloz tedavisinde nadir olarak kullanılmaktadır. Ancak, yaygın olarak ilaca direnç kazanmış tüberkülozu tedavi etmek veya ciğerlerdeki ya da vücudun başka bir bölümündeki enfeksiyonun komplikasyonlarını tedavi etmek için tercih edilmektedir. (7)

Tüberküloz ameliyatı şu durumlarda uygulanmaktadır:

  • Akciğerde ciddi kanamalar olduğunda veya başka tekrarlayan akciğer enfeksiyonları durumunda, akciğerin bu hasarını onaramaması
  • Uzun süreli ilaç tedavisi ile öldürülmeyen bir bakterilerinin temizlenmesi

Ameliyatın başarı oranı yüksektir, ancak komplikasyonların riski de bulunmaktadır. Tüberküloz dışındaki enfeksiyonlar ve ameliyat sonrası nefes darlığı oluşabilmektedir.

Vücutta akciğerler dışındaki bölümlerde, organların hasar görmesini engellemek, onarmak veya aşağıdaki gibi diğer nadir komplikasyonları önlemek için ameliyat gerekebilir:

  • Tüberküloz menenjiti durumunda beyinde oluşan fazla sıvıyı azaltmak
  • Kalpte oluşan tüberküloz enfeksiyonu sonucu kalpteki enfekte keseyi kısman çıkarmak
  • Böbreklerde meydana gelen tüberküloz enfeksiyonu nedeniyle böbreği onarmak
  • Eklem tüberkülozu enfeksiyonu sonucu hasar gören omurga veya diğer eklemleri onarmak (8)

Tüberküloz İçin Hangi Doktora Gidilir?

Tüberküloz teşhisi ve tedavisi için aile hekimi, dahiliyeci, çocuk doktoru, göğüs hastalıkları uzmanı ve bulaşıcı hastalıklar uzmanına başvurabilirsiniz. (9)

Tüberkülozdan Korunma

Akciğer tüberkülozunuz varsa, tedavi süresinin ilk 2-3 haftası boyunca bakterileriniz başkalarına bulaşabilir. Bu süre içinde genellikle izole edilmeniz gerekmez, ancak tüberkülozun ailenize ve arkadaşlarınıza yayılmasını durdurmak için bazı temel önlemler almak önemlidir:

  • Tüberkülozun bulaşıcı olma riski sırasında okuldan ve işten uzak kalma
  • Öksürürken, hapşırırken ya da gülümserken, ağzı tek kullanımlık bir mendille kapatma
  • Kullanılan mendilleri dikkatli bir şekilde bir torbaya koyup atma
  • Zaman geçirdiğiniz bölgelerde temiz havanın iyi olmasını sağlamak için pencereleri açma
  • Diğer insanlarla aynı odada uyku halindeyken biraz daha dikkatli olma (çünkü hasta farkında olmadan öksürmekte veya hapşırmaktadır) (10)

Tüberküloz Hastalığı Nedir?

Halk arasında verem olarak da bilinen tüberküloz, latent ve aktif tüberküloz olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Latent tüberküloz, bakterilerin vücutta olduğu halde aktif olmadığı bir durumdur. Hiçbir belirtiye neden olmazlar ve bulaşıcı değildirler, ancak aktif hale gelme ihtimali de bulunmaktadır. Aktif tüberküloz durumunda ise bakteriler belirtilere neden olmaktadır ve bakteriler oldukça bulaşıcıdır.

Dünya nüfusunun yaklaşık üçte birinin latent tüberküloz olduğu tahmin edilmektedir. Gizli tüberkülozun aktif olma ihtimali yüzde 10’dur, ancak bu risk, bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde, örneğin HIV veya malnütrisyon ile yaşayan kişilerde veya sigara içenlerde daha yüksektir.

Tüberküloz tüm yaş gruplarını ve dünyanın her yerini etkilemektedir. Bununla birlikte, hastalık çoğunlukla genç yetişkinleri ve gelişmekte olan ülkelerde daha çok yaşanmaktadır. (11)

Tüberküloz Belirtileri

Tüberküloz daha çok akciğerlerle ilgili belirtilere olmaktadır çünkü en çok akciğerleri etkilemektedir. Diğer yandan, tüberküloz vücudun herhangi bir organını da etkileyebilir. Hastalık çeşitli belirtilere neden olabilir. Belirtileriniz varsa, doktorunuz tüberküloz başlangıcı olup olmadığını anlamak için belirtilerin ne zaman başladığını öğrenmek isteyecektir.

Latent tüberküloz enfeksiyonu (aktif hastalık bulunmayan bir enfeksiyon) olan insanlarda belirti meydana gelmemektedir.

Tüberküloz nasıl anlaşılır? Aktif tüberküloz durumunda ise belirtiler şunlardır:

  • Ateş
  • Titreme
  • Gece terlemeleri
  • Öksürük
  • İştah kaybı
  • Kilo kaybı
  • Balgamdaki kan görme
  • Enerji kaybı

Belirtiler hafif olabilir ve hastaya özellikle endişe verici görünmeyebilir. Diğer insanlarda ise belirtiler kronikleşir ve şiddetlenir. (12)

Tüberküloz Nedenleri

Tüberküloz neden olur? Tüberküloz olarak da bilinen tüberküloz hastalığı, Mycobacterium tuberculosis bakterisinden kaynaklanmaktadır. Akciğerlere enfekte olan tüberküloz, bulaşıcı olabilmektedir. Yani bu durum, tüberküloz bakterilerinin diğer insanlara yayılma riski bulunduğu anlamına gelmektedir. Tüberküloz vücudun diğer bölgelerinde genellikle bulaşıcı değildir.

Tüberküloz hastalığı olan insanlar öksürdüğünde, hapşırdığın, konuştuğunda, güldüğünde ya da tükürdüğünde üretilen damlalar yoluyla bakteriler diğer insanlara bulaşmaktadır. Bu damlalar, havaya püskürtülen milyonlarca bakterileri içermektedir. Yakındaki insanlar bu bakterileri teneffüs edebilir ve sonuç olarak, tüberküloz enfekte olabilir. (13)