Tüberküloz Nedenleri


Tüberküloz neden olur? Tüberküloz, havaya salınan mikroskobik damlalar yoluyla kişiden kişiye bulaşan bakterilerden kaynaklanmaktadır. Tedavi edilmeyen tüberküloz durumunda hasta olan kişi öksürdüğünde, konuştuğunda, hapşırdığında, tükürdüğünde, güldüğünde hatta şarkı söylediğinde bile bakterileri yayabilmektedir.

Tüberküloz bulaşıcı olsa da tüberküloza yakalanmak çok kolay değildir. Tanımadığınız birinden ya da tanımadığınız bir yerden ya da birlikte çalıştığınız birinden tüberküloz bakterilerini kapmak çok daha muhtemeldir. Uygun tedaviyi gören kişi artık tüberkülozu bulaştırma riski içinde bulunmamaktadır. (1)

HIV ve Tüberküloz

Tüberküloz vakalarının sayısı, AIDS’e neden olan virüsün yayılması nedeniyle önemli ölçüde artmıştır. HIV nedeniyle oluşan enfeksiyon bağışıklık sistemini baskılamaktadır. Bu durumda, vücudun tüberküloz bakterilerini kontrol altına alması zorlaşmaktadır. Sonuç olarak, HIV taşıyan insanlar, HIV olmayan insanlara oranla tüberküloz gibi hastalıklara daha kolay yakalanmaktadır. (2)

Antibiyotiklere Direnç Kazanan Tüberküloz

Tüberküloz hastalığının ölüme neden olmaya devam etmesinin bir başka nedeni, tüberküloz bakterinin antibiyotiklere karşı direnç kazanmış olmasıdır. İlk antibiyotikler 60 yıl önce tüberkülozla mücadele etmek için kullanıldığından, bazı tüberküloz bakterileri hayatta kalma yeteneğini geliştirmiştir ve bu yetenek günümüze kadar gelmiştir.

İlaca direnç kazanan tüberküloz bakterileri, antibiyotik hepsini ortadan kaldırmadığında tekrar ortaya çıkmaktadır. Hayatta kalan bakteriler o belirli ilaçlara ve sıklıkla diğer antibiyotiklere karşı dirençli hale gelmektedir. Bazı tüberküloz bakterileri, izoniazid ve rifampin gibi yaygın olarak kullanılan tedavilere karşı direnç geliştirmiştir.

Bazı tüberküloz bakterileri, fluorokinolonlar olarak bilinen antibiyotikler ve amikasin, kanamisin ve kapreomisin gibi enjekte edilebilir ilaçlar gibi tüberküloz tedavisinde daha az kullanılan ilaçlara karşı direnç geliştirmiştir. Bu ilaçlar sıklıkla daha sık kullanılan ilaçlara dirençli olan enfeksiyonları tedavi etmek için kullanılmaktadır. (3)

Risk Faktörleri

Hemen hemen herkesin tüberküloza yakalanma riski bulunmaktadır, ancak bazı faktörler hastalığa yakalanma riskini daha da artırabilmektedir. Belirtilen risk faktörleri arasında şunlar bulunmaktadır:

Zayıflamış Bağışıklık Sistemi

Güçlü bir bağışıklık sistemi genellikle tüberküloz bakterilerine karşı başarılı bir şekilde karşı koyabilmektedir, ancak bağışıklık sistemi zayıfsa, vücut bakterilere karşı etkili bir savunma yapamaz. Bir dizi hastalık ve ilaç bağışıklık sistemini zayıflatabilmektedir. Bağışıklık sistemini zayıflatan diğer nedenler ise şunlardır:

  • HIV / AIDS
  • Diyabet
  • Böbrek hastalığı
  • Belirli kanserler
  • Kemoterapi gibi kanser tedavisi
  • Nakledilen organların reddedilmesini önlemek için kullanılan ilaçlar
  • Romatoid artrit, Crohn hastalığı ve sedef hastalığını tedavi eden bazı ilaçlar
  • Yetersiz beslenme
  • Çok genç veya ileri yaş (4)

Bazı Ülkelerde Yaşama veya Seyahat Etme

Tüberküloz ve ilaçlara direnç kazanmış olan veren hastalığı oranlarının yüksek olduğu ülkelerde yaşayan veya o ülkelere seyahat eden kişilerde tüberküloz riski daha da yüksektir. Bu ülkeler şöyle sıralanabilmektedir:

  • Afrika
  • Doğu Avrupa
  • Asya
  • Rusya
  • Latin Amerika
  • Karayip Adaları (5)

Yoksulluk, Madde Bağımlılığı ve Tütün Kullanımı

  • Tıbbi bakım eksikliği: Düşük veya sabit bir geliriniz varsa, uzak bir bölgede yaşıyorsanız, kısa bir süre önce göç etmişseniz veya evsizseniz, tüberküloz teşhisi ve tedavisi için gerekli tıbbi desteğe erişemeyebilirsiniz.
  • Madde bağımlılığı: İlaç kullanımı veya alkol kullanımı, bağışıklık sistemini zayıflatmaktadır. Bu durumda, kişi tüberküloza karşı daha savunmasız kalır.
  • Tütün kullanımı: Tütün kullanımı tüberkülozun bulaşma ve ölme riskini büyük ölçüde artırmaktadır. (6)

Yaşama ya da Çalışma Yeri

  • Sağlık hizmeti: Hastalanan insanlarla düzenli olarak temas içinde olmak, tüberküloz bakterilerine maruz kalma riskini artırmaktadır. Bir maske takmak ve elleri çok sık yıkamak riski biraz azaltabilir.
  • Bakım tesisinde yaşamak veya çalışmak: Hapishanelerde, göçmenlik merkezlerinde veya huzur evlerinde yaşayan veya çalışan insanlar tüberküloz açısından daha yüksek bir risk altındadır. Bunun nedeni, aşırı kalabalık ve havalandırmanın yetersiz olduğu ortamlarda hastalık riskinin daha yüksek olmasıdır.
  • Mülteci kampında veya barınakta yaşamak: Beslenme yetersizliği ve sağlık sorunu nedeniyle zayıflayan ve kalabalık, sağlıksız koşullarda yaşayan mülteciler, özellikle tüberküloz riski altındadır. (7)

Tüberküloz Hastalığı Nedir?

Halk arasında tüberküloz olarak da bilinen tüberküloz, latent ve aktif tüberküloz olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Latent tüberküloz, bakterilerin vücutta olduğu halde aktif olmadığı bir durumdur. Hiçbir belirtiye neden olmazlar ve bulaşıcı değildirler, ancak aktif hale gelme ihtimali de bulunmaktadır. Aktif tüberküloz durumunda ise bakteriler belirtilere neden olmaktadır ve bakteriler oldukça bulaşıcıdır.

Dünya nüfusunun yaklaşık üçte birinin latent tüberküloz olduğu tahmin edilmektedir. Gizli tüberkülozun aktif olma ihtimali yüzde 10’dur, ancak bu risk, bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde, örneğin HIV veya malnütrisyon ile yaşayan kişilerde veya sigara içenlerde daha yüksektir.

Tüberküloz tüm yaş gruplarını ve dünyanın her yerini etkilemektedir. Bununla birlikte, hastalık çoğunlukla genç yetişkinleri ve gelişmekte olan ülkelerde daha çok yaşanmaktadır. (6)

Tüberküloz Belirtileri

Tüberküloz daha çok akciğerlerle ilgili belirtilere olmaktadır çünkü en çok akciğerleri etkilemektedir. Diğer yandan, tüberküloz vücudun herhangi bir organını da etkileyebilir. Hastalık çeşitli belirtilere neden olabilir. Belirtileriniz varsa, doktorunuz tüberküloz başlangıcı olup olmadığını anlamak için belirtilerin ne zaman başladığını öğrenmek isteyecektir.

Latent tüberküloz enfeksiyonu (aktif hastalık bulunmayan bir enfeksiyon) olan insanlarda belirti meydana gelmemektedir.

Tüberküloz nasıl anlaşılır? Aktif tüberküloz durumunda ise belirtiler şunlardır:

  • Ateş
  • Titreme
  • Gece terlemeleri
  • Öksürük
  • İştah kaybı
  • Kilo kaybı
  • Balgamdaki kan görme
  • Enerji kaybı

Belirtiler hafif olabilir ve hastaya özellikle endişe verici görünmeyebilir. Diğer insanlarda ise belirtiler kronikleşir ve şiddetlenir. (9)

Tüberküloz Tedavisi

Tüberküloz nasıl geçer? Normal antibiyotikler tüberküloz bakterilerini öldürememektedir. Hasta birkaç ay boyunca özel antibiyotik kombinasyonu almalıdır. Genellikle standart tedavi süresi altı aydır. Birincisi, iki ay boyunca aldığınız dört antibiyotik kombinasyonunu içerir. Bunlar izoniazid, rifampisin, pirazinamid ve etambutol ilaçlarıdır. Bunu takiben dört ay daha rifampisin ve izoniazid ilaçlarıyla devam eder. Tedavi planı, hangi tüberküloz türüne ve vücudunuzun hangi kısmının etkilendiğine bağlı olarak değişebilmektedir.

Tedavi başarısız olursa, genellikle bu durum, ilaçları doğru ve düzenli olarak almama nedeniyle oluşmaktadır. İlaçlarla ilgili talimatları izlemeniz hayati önem taşımaktadır. Hasta birkaç hafta sonra daha iyi hissetse bile, tedaviyi tamamlaması gerekir. (8)

Tüberküloz Ameliyatı

Cerrahi tüberküloz tedavisinde nadir olarak kullanılmaktadır. Ancak, yaygın olarak ilaca direnç kazanmış tüberkülozu tedavi etmek veya ciğerlerdeki ya da vücudun başka bir bölümündeki enfeksiyonun komplikasyonlarını tedavi etmek için tercih edilmektedir. (9)

Tüberküloz İçin Hangi Doktora Gidilir?

Tüberküloz teşhisi ve tedavisi için aile hekimi, dâhiliye (iç hastalıkları uzmanı), çocuk doktoru, göğüs hastalıkları uzmanı ve bulaşıcı hastalıklar uzmanına başvurabilirsiniz. (10)