Şizofreni Nedenleri


Şizofreni neden olur? Şizofreninin kesin nedenleri henüz bilinmemektedir. Yapılan araştırmalar, fiziksel, genetik, psikolojik ve çevresel faktörlerin bir kombinasyonunun kişinin şizofreni geliştirme olasılığının arttığını söylemektedir.

Bazı insanlar şizofreniye eğilimli olabilmektedir ve stresli ya da duygusal bir yaşam olayı psikotik bir olayı tetikleyebilmektedir. Bununla birlikte, bazılarının belirtileri geliştirirken bazının neden şizofreni belirtileri geliştirmediği de henüz bilinmemektedir.

Şizofreni geliştirme riskini artıran faktörler şöyle sıralanmaktadır: (1)

Genetik Faktörler

Şizofreni ailelerden genetik olarak geçme eğilimi göstermektedir, ancak bundan tek bir gen sorumlu değildir. Farklı gen kombinasyonlarının insanları duruma karşı daha savunmasız bıraktığı düşünülmektedir. Bununla birlikte, bu genlere sahip olmak, şizofreni geliştireceğiniz anlamına gelmemektedir.

Yapılan araştırmalar özellikle ikiz kardeşler üzerinde yoğunlaşmaktadır. Tek yumurta ikizlerinde bir ikiz şizofreni geliştirirse, diğer ikizin de şizofreni gelişmesine dair bir risk oluşmaktadır. Bu durum çift yumurta ikizi olsalar bile geçerlidir, ancak bu riskin tek yumurta ikizine göre daha az olduğu düşünülmektedir.

Şizofreni olma riskini daha da yükseltmesiyle birlikte, şizofreninin gelişimini etkileyen tek faktörün genler olmadığı bilinmektedir. (2)

Beyin Gelişimi

Şizofreni hastaları üzerinde yapılan çalışmalar gösteriyor k, şizofreni hastalarının beyinlerinin yapısında çok ince farklılıklar bulunmaktadır.

Bu değişiklikler şizofreni hastası olan herkeste görülmez ve akıl hastalığı olmayan kişilerde de görülebilir. Fakat şizofreninin kısmen beynin bir bozukluğu olabileceği öne sürülmektedir. (3)

Nörotransmitterler

Nörotransmitterler beyin hücreleri arasında mesaj taşıyan kimyasallardır. Beyindeki nörotransmitter düzeylerini değiştiren ilaçların şizofreninin bazı belirtilerini hafiflettiği bilinmekte olduğundan, nörotransmitterler ve şizofreni arasında bir bağlantı olduğu düşünülmektedir.

Araştırmalar şizofreninin, dopamin ve serotonin isimli iki nörotransmitter düzeyinde bir değişikliğe neden olabileceğini göstermektedir.

Bazı çalışmalar ise, ikisinin arasındaki bir dengesizliğin sorunun temelini oluşturabileceğini söylemektedir. Diğerleri, vücudun nörotransmitterlere olan duyarlılığında bir değişiklik olmasının şizofreninin bir parçası olabileceğini bulmuştur. (4)

Hamilelik ve Doğum Komplikasyonları

Araştırmalar, şizofreni hastalarında doğum öncesi ve doğum sırasında komplikasyon yaşama olasılığının daha yüksek olduğunu göstermektedir:

  • Düşük doğum ağırlığı
  • Erken doğum
  • Doğum sırasında oksijen eksikliği (asfiksi)

Bu gibi doğum komplikasyonlarının beynin gelişimi üzerinde ince bir etkisi olabilir. (5)

Tetikleyiciler

Tetikleyici, şizofreni risk altındaki insanlarda şizofreninin gelişmesine neden olan faktörlerdir. O tetikleyici faktörler şöyle sıralanmaktadır:

Stres

Şizofreninin ana psikolojik tetikleyicileri stresli yaşam olaylarıdır. Stres yaratan bazı kötü tecrübeler arasında şunlar olabilir:

  • Bir kişinin ölümü
  • İşi veya evi kaybetmek
  • Boşanma
  • Bir ilişkinin sonu
  • Fiziksel, cinsel veya duygusal istismar

Bu tür tecrübeler, stresli olmalarına rağmen her zaman herkeste şizofreniye neden olmaz. Bununla birlikte, daha önce savunmasız bir halde olan kişideki gelişimini de tetikleyebilir. (6)

İlaçların Kötüye Kullanımı

İlaçlar doğrudan şizofreniye neden olmaz, ancak araştırmalar ilaçların kötüye kullanımının şizofreni veya buna benzer bir hastalık geliştirme riskini arttırdığını göstermektedir.

Bazı ilaçlar, özellikle esrar, kokain, LSD veya amfetaminler, duyarlı kişilerde şizofreni belirtilerini tetikleyebilir. Amfetaminlerin veya kokainin kullanılması psikoza yol açabilir ve öncesinde iyileşme sağlayan insanlarda nüksetmeye neden olabilir.

Yapılan araştırmalara, özellikle 15 yaşından küçük çocukların esrar kullanımı durumunda 30 yaşına gelmeden şizofreni geliştirme olasılığının 4 kat daha arttığını söylemektedir. (7)

Şizofreni Nedir?

Şizofreni, insanların dünyayı genel nüfusa göre farklı düşünme, hissetme ve algılamalarına neden olan kronik bir zihinsel sağlık bozukluğudur. Genellikle halüsinasyon, sanrılarla ve psikoz atakları ile karakterize edilmektedir.

Yapılan bazı çalışmalara göre, şizofreninin dünya genelinde arttığı tahmin edilmektedir. Şizofreni hastalarının diğer sağlık koşulları ve intihar riskinde artış nedeniyle ölüm riski de daha yüksektir.

Şizofreni genellikle ergenlik çağında veya genç yetişkinlikte ortaya çıkmaktadır. Hem kadınları hem de erkekleri eşit derecede etkilemektedir. Tanı konması da zor olduğu için hastalığın ilk aşamaları ile baş etmek zordur ancak bu zamandan sonra göreli istikrara genellikle ulaşılır. Bununla birlikte, çoğu hasta çoğu zaman hastalık öncesi durumuna geri dönememektedir. (8)

Şizofreni Belirtileri

Şizofreni bazen rahatsız edici belirtilere neden olabilmektedir. Şizofreni nasıl anlaşılır? Şizofreni başlangıcı ve sonrası belirtileri şöyle sıralanmaktadır:

Örgütsüz düşünce veya konuşma: Şizofreni hastası bir kişi, konuşurken konuları sık sık değiştirir. Hazırlanmış sözcükleri ve cümleleri kullanabilir.

Garip Davranışlar: Şizofreni hastası aşağıdakileri gösterebilir:

  • Dürtü kontrolünde sorun kontrolü
  • Durumlara karşı garip duygusal tepkiler
  • Duygusuzluk veya ifade eksikliği

Hayat için ilgi veya heyecan kaybı: Şizofreni hastası olan kişi yaşam aktivitelerine ilgisini kaybeder.

Şizofreni olan kimse şu sorunları yaşayabilir:

  • Sosyal izolasyon
  • Zevk yaşamakta sorun yaşamak
  • Hayat içindeki olayları planlayamama
  • Normal günlük aktiviteleri tamamlayamama (9)

Şizofreni Tedavisi

Şizofreni nasıl geçer? Şizofreni belirtiler yatışsa bile ömür boyu sürecek bir tedaviyi gerektirmektedir. İlaçlarla tedavi ve psikososyal terapi, durumun kontrol altında tutulmasına yardımcı olabilir. Bazı durumlarda hastanede tedavi daha doğru bir tedavi yöntemi olabilir

Şizofreni tedavisinde deneyimli bir psikiyatr genellikle tedaviyi yönlendirir. Tedavi ekibi ayrıca, bir psikolog, sosyal hizmetler uzmanı, psikiyatri hemşiresini ve muhtemelen koordinasyonu sağlayan bir vaka yöneticisini içerebilir. Tam ekip yaklaşımı, şizofreni tedavisinde uzmanlık sahibi kliniklerde kullanılabilir. (10)

Şizofreni İçin Hangi Doktora Gidilir?

Şizofreni teşhisine yardımcı olabilecek veya şizofreni tedavisinde diğer sağlık uzmanlarıyla birlikte çalışabilecek sağlık profesyonelleri şunları içerir:

  • Aile hekimleri
  • Nörologlar
  • Psikiyatristler
  • Psikologlar (11)