Sarılık Nedir?


Sarılık birçok tıbbi problemin bir belirtisidir, ancak çoğunlukla karaciğer veya safra kesesi koşullarıyla ilişkilendirilmektedir.  Sarılık ciltte ve gözlerde ortaya çıkan sarı renkle karakterize edilmektedir. Bunun nedeni de, vücutta bulunan bilirubin maddesinin vücuttan atılamamasıdır. Bu durumda vücut ya çok üretiyor ya da yeterince çabuk bunlardan kurtulamıyordur.

Karaciğer sorunlarından kaynaklanmaya ek olarak, yenidoğanlarda, özellikle prematüre bebeklerde sarılık sıklıkla görülmektedir. Doğum zamanı meydana gelen sarılık genellikle günler sonrasında ortadan kaybolur, ancak bazı bebekler fototerapi tedavisine ihtiyaç duyarlar (bilirubin parçalanmasına yardımcı olan özel ışıklar). Bu durumda cildin sararması karaciğer veya safra kesesi hastalığına bağlı değildir.

Bu durum, fetüslerin yetişkinlerden farklı kırmızı kan hücresine sahip olması gerçeğinden kaynaklanmaktadır. Doğal zamanlarda, vücut bu hücrelerden kurtulmaktadır. Yenidoğanlarda geçici olarak bilirubini parçalayan yeterli miktarda enzim bulunmamaktadır. Zamanla karaciğer hücreleri olgunlaşır ve fazla bilirubin vücudundan atılır ve böylece de sarılık kaybolur. (1)

Sarılık Belirtileri

Sarılık başlangıcı aniden ortaya çıkabilir veya zamanla yavaş gelişebilir. Sarılık nasıl anlaşılır? Sarılık belirtileri şunları içermektedir:

  • Sarı cilt ve gözlerin beyaz kısmında (sklera) sarı renk – sarılık daha şiddetli olduğunda, bu bölgeler kahverengi görünebilir
  • Ağızda sarı renk
  • Koyu veya kahverengi renkli idrar
  • Soluk veya kil rengi dışkı

Gözlerindeki beyazlar sarı değilse, sarılık olmayabilirsiniz. Aşırı beta karoten (havuçtaki turuncu pigmenti) yerseniz cildiniz sarıdan turuncuya dönüşebilir.

Diğer belirtiler sarılığa neden olan bozukluğa bağlıdır:

  • Kanser durumunda belirtiler ortaya çıkmayabilir veya yorulma, kilo verme veya diğer belirtiler yaşanabilir.
  • Hepatit durumunda mide bulantısı, kusma, yorgunluk veya diğer belirtiler ortaya çıkabilir. (2)

Sarılık Nedenleri

Vücutta bulunan az sayıda kırmızı kan hücresi her gün işlevini yitirmektedir ve yerine yenileri gelmektedir. Karaciğer, eski kan hücrelerini çıkarır. Bu da bilirubin maddesini oluşturur. Karaciğer, bilirubini parçalamaya yardımcı olur ve böylelikle dışkıyla vücut tarafından atılır.

Sarılık neden olur? Sarılık, vücutta çok fazla bilirubin oluştuğunda ortaya çıkmaktadır. Sarılık aşağıdaki durumlarda ortaya çıkabilir:

  • Çok fazla kırmızı kan hücresinin ölmesi veya parçalanması ve karaciğere gitmesi
  • Karaciğerin aşırı yüklenmiş veya hasarlı olması
  • Karaciğerdeki bilirubinin, sindirim sisteminden düzgün şekilde geçememesi

Sarılık sıklıkla karaciğer, safra kesesi veya pankreasa ait bir sorunun işaretidir. Sarılığa neden olan faktörler şunları içerir:

  • Enfeksiyonlar
  • Bazı ilaçların kullanımı
  • Kanser

Kan hastalıkları, safra taşları, doğum kusurları ve diğer bazı tıbbi durumlar sarılık ile sonuçlanabilir. (3)

Sarılık Tedavisi

Sarılık nasıl geçer? Sarılığın tedavisi tipik olarak, uygun tedavi seçeneklerini seçmek için spesifik nedenin teşhisini yapmak gerekmektedir. Tedavi, sarılığın kendisi yerine nedenini hedef alarak şekillenmektedir.

Anemi kaynaklı sarılık, kandaki demir miktarını arttırarak tedavi edilebilmektedir. Demir takviyeleri alarak ya da demir açısından zengin olan gıdaları tüketerek demiri vücuda temin etmek mümkündür. Hepatit kaynaklı sarılık, antiviral veya steroid ilaçlarla tedavi edilebilmektedir. Obstrüksiyondan (tıkanıklık) kaynaklanan sarılık obstrüksiyonu gidermek için ameliyatla tedavi edilebilir. İlaç kaynaklı sarılık durumunda ise, alternatif bir ilaç seçerek ve sarılık oluşturan ilaçları bırakarak tedaviyi belirlemek mümkündür. (4)

Sarılık Ameliyatı

Çoğu post-hepatik (karaciğer sonrası nedenler) sarılık vakasında, safra kanalı sisteminin blokajını kaldırma ameliyatı önerilmektedir. (5)

Sarılık İçin Hangi Doktora Gidilir?

Sarılık teşhisi ve tedavisi için pek çok uzmanlık alanından yardım alabilirsiniz. Bu alanlar şöyle sıralanmaktadır:

  • Aile hekimi
  • Gastroenteroloji ve iç hastalıkları Uzmanı
  • Çocuk hastalıkları uzmanı
  • Sindirim sistemi hastalıkları uzmanı
  • Cilt hastalıkları uzmanı (6)

Sarılığa Ne İyi Gelir?

Sarılık Bitkisel Tedavisi

Limon: Limon, karaciğer iyileştirici özelliklerinden dolayı sarılık tedavisine yardımcı olabilir. Doğal bir diüretik olduğu için, limon idrar üretimini teşvik eder, böylece bilirubin de dâhil olmak üzere zararlı atık ürünler vücuttan atılır. Artı olarak, karaciğerin safra üretimini uyarır ve mineral emilimini artırır.

Zencefil: Zencefil, doğal bir temizleyici olduğu için karaciğeri farklı problemlerden korumaktadır. Böylece karaciğerin normal ve düzgün çalışmasını sağlamaktadır. (7)

Şeker kamışı: Sarılık durumunda hızlı bir iyileşme sağlamak için kullanılabilecek diğer bir bitki de şeker kamışıdır. Sarılık sırasında, glikoz seviyesinde ani düşüş yaşanmaktadır. Şeker kamışı içerisinde bulunan kolay sindirilebilir şeker, enerji düzeyini yüksek tutmaya yardımcı olur ve daha hızlı bir iyileşme sağlar. (8)

Zerdeçal: Zerdeçal, karaciğer detoksifikasyon sürecine yardımcı olan kurkumin isimli bileşik açısından zengindir. Kurkumin, alkol ve diğer zararlı toksinlerin karaciğere zarar vermesini önlemektedir. Ayrıca, tıbbi ve iyileştirici özellikleri daha hızlı toparlanmaya yardımcı olmaktadır.

Arpa: Başka bir etkili sarılık bitkisel tedavi yöntemi de arpadır. Arpa bir diüretik olarak görev görmekte ve zararlı toksinlerin yanı sıra vücuttan bilirubini de temizlemeye yardımcı olmaktadır. (9)

Turp: Turp karaciğer için çok faydalıdır, bu nedenle, sarılık için iyi bir çözümdür. Ayrıca kanı temizlemek ve bilirubin de dâhil olmak üzere zararlı toksinleri ve atıkları vücuttan atmaya yardımcı olmak için güçlü bir temizleyici olarak çalışmaktadır. (10)

Domates: Domates zengin bir likopen kaynağıdır ve vücuttaki kanın sağlığı için iyidir. Domates tüketmek karaciğerin sağlığını iyileştirmek ve sağlığına kavuşturmak için harikalar yaratmaktadır. (11)

Havuç: Havuç, sarılık için faydalıdır Karaciğerin temizlenmesinde ve hasarların tamirinde çok etkilidir. Ayrıca, güçlü bir bağışıklık sistemi için ve daha hızlı iyileşme sağlanması için gerekli bir besinler olan beta-karoten ve A vitamini açısından zengindir.

Meyan kökü: Meyan kökü etkili bir karaciğer temizleyicisi olarak kabul edilir. Meyan kökü karaciğerin zararlı atıkları filtreleme yeteneğini arttırarak vücuttaki toksik metabolik maddelerin birikmesini engelleyebilir. (12)

Badem: Badem, atıkların kandan çıkarılmasına yardımcı olur, enfeksiyonla mücadele eder ve sağlıklı karaciğer fonksiyonlarının desteklenmesinde önemli bir rol oynar. Ayrıca, karaciğer için faydalı olan lif, riboflavin, magnezyum, demir ve kalsiyum gibi besin değerleri açısından zengindir. (13)

Sarılık Evde Tedavi Yöntemleri

Anne sütü: Yeni doğmuş bebeklerin sarılıklara karşı bağışıklıklarını geliştirmek için anne sütüyle beslenmeleri oldukça önemlidir. Küçük çocuklar ve yenidoğanların sarılık geçirme olasılığı oldukça yüksektir ve buna karşı savaşmak için annenin sütüne ihtiyaç duyulmaktadır. Anne sütü besinlerle doludur ve bebeğin sağlığı için çok gereklidir. (14)

Diyet

Sarılıktan kurtulmak için uygun diyet ve yeterli istirahat çok gereklidir. Sarılıktan etkilenen kişiler için yararlı beslenme önerileri şunlardır:

  • Sıvıların iyi bir şekilde alınması, aşırı miktardaki bilirubinin idrar ve dışkı yoluyla vücuttan çıkarılmasına yardımcı olur. Temiz, kirlenmemiş su içtiğinizden emin olun. Sebzeler ve meyve suları da vücuttaki elektrolit dengesini düzenlemeye yardımcı olduğundan faydalıdır. Konserve sularından kaçının. İlk 4-5 gün boyunca genellikle bir sıvı diyet önerilir. Karaciğeri ciddi olarak etkileyebileceğinden alkolden tamamen kaçınılmalıdır.
  • Bilirubin seviyeleri azalmaya başladıktan sonra meyve, püreler ve yoğurt gibi hafif yiyecekler diyete eklenebilir. Ispanak ve havuç gibi sebzeleri de tüketebilirsiniz. Protein de iyileşmeye destek olabilir, bu durumda yumurta tüketmek yardımcı olacaktır. Yemeklerinizi daha küçük porsiyonlara bölmeniz ve gün boyunca sık sık yemeniz önerilir. Yağlı veya baharatlı yiyecekleri yemeyi bırakın. Şekerli gıdalar, suni tatlandırıcılar ve kafeinden de kaçınılmalıdır.
  • Bilirubin seviyeleri neredeyse normal seviyeye indiğinde, diyetinize pirinç, mercimek veya balık gibi yiyecekler ekleyebilirsiniz. Gıdaları pişirmek için hiçbir yağ kullanılmadığınızdan emin olun. Balıklarınızı haşlanmış veya buğulanmış olarak yiyebilirsiniz. Sindirimi zor olabileceği için et ya da tavuk yemeyin.
  • Belirtiler kaybolduktan ve doktorunuz onayladıktan sonra, zeytinyağıyla pişirilen gıdaları yiyebilirsiniz. Ancak, kolestrol bakımından zengin olan ve sindirimi zor olan gıdalardan uzak durmaya çalışın. Vücudun normal işleyişine kavuşması için zamana ihtiyacı gereklidir. (15)