Sarılık Nedenleri


Sarılık neden olur? Sarılık, kanda ve dokularda bilirubin denilen bir maddenin birikmesi sonucu oluşmaktadır.

Bilirubinin kandan karaciğere ve vücudun dışına hareketini bozan herhangi bir durum sarılık ortaya çıkmasına neden olmaktadır.

Bilirubin Nedir?

Bilirubin, kırmızı kan hücreleri bozulduğunda oluşan atık bir üründür. Kan dolaşımıyla karaciğere taşınır ve burada safra adı verilen sindirim sıvısı ile birleştirilir.

Sonuç olarak, idrar veya dışkı ile vücudun dışına çıkar. İdrara açık sarı rengini ve dışkıya koyu kahverengi rengini veren bilirubin maddesidir. (1)

Yetişkinlerde sarılık nedenleri şöyle sıralanmaktadır:

Hemolitik Anemi

Hemolitik anemi, normal ömrü tamamlanmadan önce kırmızı kan hücrelerinin tahrip edildiği ve kan dolaşımından alındığı bir durumdur. Kırmızı kan hücresinin ömrü yaklaşık 120 gündür. Anemi ise genellikle az sayıda kırmızı kan hücresi olduğunda oluşmaktadır. Hemolitik anemi, kan dolaşımında dolaylı bilirubin seviyelerinin artmasına neden olmaktadır. (2)

Hepatit

Hepatit, karaciğerin iltihaplanması anlamına gelmektedir. Hepatitin yaygın nedenleri arasında viral enfeksiyonlar (hepatit A, B, C, D ve E), kronik alkol kullanımı ve otoimmün bozukluklar bulunmaktadır. Hepatit, bilirubin seviyesinin yükselmesine neden olabilir. (3)

Gilbert Sendromu

Gilbert sendromu, yaygın olarak yaşanan ve zararsız bir karaciğer rahatsızlığıdır. Hastalığı olan kişiler, karaciğerde bilirubin parçalanmasına yardımcı olan enzim ile ilgili anormal bir geni taşımaktadır. Sendrom, kanda bilirubinin artmasına neden olmaktadır ve bu durum hiperbilirubinemi olarak da adlandırılmaktadır.

Hiperbilirubinemi atakları genellikle hafiftir ve genellikle dehidrasyon, uzun süre aç kalma, hastalık, yorucu egzersiz, uyku eksikliği veya menstrüasyon gibi stres faktörleriyle birlikte görülür. Sarılık, kan içinde konjuge (direkt) olmayan bilirubin yükselmesiyle birlikte ortaya çıkabilmektedir. (4)

Safra Taşı

Safra taşları, safra kesesinde oluşan sertleşmiş tortulardır. Safra kesesi doğru şekilde işlevini yerine getiremediği zaman çok fazla kolesterol veya çok fazla bilirubin içeren safra oluşabilir.

Kolestrol safra taşları safra taşının en yaygın türüdür. Pigment safra taşları başka bir safra taşı türüdür ve siyah veya kahverengi olabilmektedir. Safra kanalı tıkandığında sarılık komplikasyon olarak gelişebilir. (5)

Dubin-Johnson Sendromu

Dubin-Johnson sendromu, bilirubin metabolizmasının kalıtsal olarak nüks ettiği bir bozukluktur. Direkt bilirubinin yüksek kan düzeyleri ile karakterize edilen, konjuge hiperbilirubinemi adı verilen bir zararsız bir hastalıktır. Bozukluk aynı zamanda karaciğere siyah renk veren bir pigmentin çökelmesine de neden olur. Genel olarak, Dubin-Johnson sendromu çok nadir bulunan genetik bir durumdur ve bir bireyin, her iki ebeveynden de kusurlu genin bir kopyasını alması gerekir. (6)

Pankreatit

Pankreatit pankreas iltihabıdır. Pankreas midenin arkasında bulunan büyük bir bezdir. Sindirim enzimlerini ince bağırsakta salgılar. Aynı zamanda kan şekeri ve glukagon düşürücü hormon insülini de serbest bırakır ve kan şekeri yükselir. Pankreatit durumunda, normalde aktif olmayan sindirim enzimleri, pankreasta iken aktif olurlar. Neticede bezin tahrişi ve iltihabı meydana gelir.

Pankreatit ile ilişkili sarılık, genellikle safra kanalının tıkanmasının (safra kesesini veya karaciğeri ince bağırsağa bağlayan bir tüp) sonucudur. (7)

Crigler-Najjar Sendromu

Crigler-Najjar sendromu, bilirubin metabolizmasıyla ilgili çok nadir yaşanan kalıtsal bir bozukluktur. Birey, konjugatd hiperbilirubinemi olarak adlandırılan ve dolaylı bilirubinin yükselmesine neden olan, bozuk bir geni taşımaktadır. Normal gen, bilirubini vücuttan kolaylıkla çıkarabilen bir forma dönüştüren enzimi kontrol eder. (8)

Pankreas Kanseri

Pankreas kanseri, karnın arkasında bulunan bir bez olan pankreas dokularında gelişir. Pankreas kanseri belirtileri arasında üst karın ağrısı, sarılık, iştah kaybı (anoreksiya), kilo kaybı ve kan pıhtıları bulunmaktadır. Pankreas kanseri ile ilişkili sarılık genellikle ağrısızdır. (9)

Safra Kesesi Kanseri

Safra kesesi kanseri safra kesesinin dokularında oluşur. Safra kesesi kanseri belirtileri arasında karın ağrısı, bulantı, kusma, sarılık, iştah kaybı (anoreksiya), ateş ve kilo kaybı bulunmaktadır. (10)

Rotor Sendromu

Rotor sendromu, konjestif hiperbilirubinemi adı verilen kandaki direkt bilirubin düzeylerinde yükselme ile karakterize, kalıtsal bir hastalıktır. Sendrom, zararsızdır ve kalıtsal olarak geçmektedir. Genellikle Dubin-Johnson sendromuyla karıştırılır, ancak Rotor sendromuna sahip bir bireyin karaciğer pigmentasyonu normaldir ve siyah renge dönüşmez. (11)

Yenidoğan Sarılığı

Yenidoğan bebeklerde sarılık birçok farklı koşuldan dolayı ortaya çıkabilir, ancak henüz olgunlaşmamış karaciğerin normal fizyolojik bir sonucudur. Bu koşullar altında genellikle zararsız olmasına rağmen, diğer tıbbi koşullardan aşırı miktarda bilirubin seviyesi yüksek olan yenidoğanlarda (patolojik sarılık) altta yatan problem ele alınmazsa beyin hasarına yol açabilir. Yenidoğan sarılığı, yenidoğanlarda tıbbi değerlendirmeyi gerektiren en yaygın durumdur.

Diğer Yenidoğan sarılık nedenleri şunlardır:

  • Fizyolojik sarılık: Yenidoğan sarılığının en yaygın nedeni olup genellikle geçici ve zararsız bir durumdur.
  • Anne-fetüs kan grubu uyuşmazlığı: Annenin kanı ile fetüs arasında uyuşmazlık olduğunda bu sarılık şekli oluşur. Fetüsteki kırmızı kan hücrelerinin dökülmesi nedeniyle bilirubin düzeylerinin yükselmesine yol açar.
  • Anne sütü sarılığı: Anne sütündeki bazı kimyasalların sorumlu olduğu düşünülmektedir. Genellikle kendiliğinden geçen zararsız bir durumdur. Anne genellikle emzirmeyi bırakmak zorunda değildir.
  • Emzirme sarılığı: Bu, annenin süt üretiminde gecikme veya yetersizlik yaşandığında meydana gelebilir. Bu yetersiz alım, yenidoğanlar için dehidrasyon ve daha az bağırsak hareketi ile sonuçlanır ve bundan sonra vücuttan bilirubin atılımı azalır. (12)

Sarılık Nedir?

Sarılık, bilirubin adı verilen pigment fazlasıyla kan içerdiğinde oluşan cildin ve beyazların sarı görünümü almasını ifade etmektedir. Bilirubin, vücuttaki kırmızı kan hücrelerinin normal dağılımından kaynaklanan doğal bir üründür ve karaciğerin eylemleri yoluyla safra ile atılır.

Sarılık çoğu zaman karaciğeri etkileyen bir bozukluğun bir sonucudur, ancak örneğin kan veya dalağı etkileyen çeşitli diğer durumlardan da kaynaklanabilir. Altta yatan nedeni belirleyebilmek ve tedavi edebilmek için iyice araştırılmalıdır. (13)

Sarılık Belirtileri

Sarılık başlangıcı aniden ortaya çıkabilir veya zamanla yavaş gelişebilir. Sarılık nasıl anlaşılır? Sarılık belirtileri şunları içermektedir:

  • Sarı cilt ve gözlerin beyaz kısmında (sklera) sarı renk – sarılık daha şiddetli olduğunda, bu bölgeler kahverengi görünebilir
  • Ağızda sarı renk
  • Koyu veya kahverengi renkli idrar
  • Soluk veya kil rengi dışkı

Gözlerindeki beyazlar sarı değilse, sarılık olmayabilirsiniz. Aşırı beta karoten (havuçtaki turuncu pigmenti) yerseniz cildiniz sarıdan turuncuya dönüşebilir.

Diğer belirtiler sarılığa neden olan bozukluğa bağlıdır:

  • Kanser durumunda belirtiler ortaya çıkmayabilir veya yorulma, kilo verme veya diğer belirtiler yaşanabilir.
  • Hepatit durumunda mide bulantısı, kusma, yorgunluk veya diğer belirtiler ortaya çıkabilir. (14)

Sarılık Tedavisi

Kendinizde, arkadaşlarınızda veya akrabalarınızda sarılık olduğundan şüphe ediyorsanız, altta yatan neden saptamak ve mümkün olan en kısa sürede tedaviyi başlatmak için doktorunuzu görmek için gerekli düzenlemeleri yapmanız önemlidir.

Sarılık nasıl geçer? Tedavi, sarılık belirtilerinin arkasındaki teşhise bağlı olarak değişmektedir. Örneğin, sorun safra taşlarından biri ise, safra kesesinin çıkarılması gerekebilir. (15)

Sarılık Ameliyatı

Çoğu post-hepatik (karaciğer sonrası nedenler) sarılık vakasında, safra kanalı sisteminin blokajını kaldırma ameliyatı önerilmektedir. (16)

Sarılık İçin Hangi Doktora Gidilir?

Sarılık teşhisi ve tedavisi için pek çok uzmanlık alanından yardım alabilirsiniz. Bu alanlar şöyle sıralanmaktadır:

  • Aile hekimi
  • Gastroenteroloji ve iç hastalıkları Uzmanı
  • Çocuk hastalıkları uzmanı
  • Sindirim sistemi hastalıkları uzmanı
  • Cilt hastalıkları uzmanı (17)