Nefes Darlığı Nedenleri


Nefes darlığı neden olur? Dispne olarak da adlandırılan nefes darlığının bilinen birçok nedeni bulunmaktadır. En sık rastlanan nedenleri, solunum ve kardiyovasküler sistemde, altta yatan bir tıbbi bir durumdur. Bununla birlikte, nefes darlığının başka nedenleri de olabilmektedir.

Kişi nefes darlığı yaşarsa, altta yatan nedeni ve bunu idare etmek için uygun tedaviyi belirlemeye yardımcı olmasıyla ilgili sorular sormak ve fizik muayene yapmak önemlidir. Normalden daha fazla fiziksel zorlanma ya da stresle beraber biraz nefes darlığı yaşamak normaldir, ancak, nefes darlığı günlük aktiviteleri yerine getirmeyi zorlaştırıyorsa, bu ciddi bir sorun haline gelebilmektedir.

Nefes darlığı, durumun nedenine bağlı olarak akut veya kronik bir şekilde ortaya çıkabilmektedir. Örneğin, astım veya anksiyete atağı durumunda, şiddetli belirtileri hızla artırabilmekte, ancak, sonrasında zamanla azalmaktadır. Diğer hastalar, obezite veya kalp rahatsızlığı gibi kronik nedenlerden dolayı solunumla ilgili devam eden nefes darlığı yaşamaktadırlar. (1)

Nefes darlığı nedenleri şöyle sıralanabilmektedir:

Pnömoni

Pnömoni, bir akciğer enfeksiyonudur. Bakteri, virüs veya mantar gibi mikroorganizmalar pnömoni nedeni olabilmektedir. İnsanlar üzerindeki etkisi hafif ile hayatı tehdit edebilen boyutlara ulaşabilmektedir.

Pnömoni, şiddetli olduğunda, 2 yaşından küçük çocuklarda ve 65 yaşından büyük yetişkinlerde daha ciddi olma eğilimindedir. Ayrıca, önceden mevcut sağlık sorunları olan veya zayıflamış bağışıklık sistemine sahip bireylerde daha yıkıcı olabilmektedir.

Pnömoni belirtileri öksürük, ateş, nefes darlığı, yorgunluk, göğüs ağrısı, bulantı, kusma ve ishal olabilmektedir. (2)

Astım

Astım, iltihaplanma ve solunum yollarının daralması ile karakterize edilen kronik akciğer hastalığıdır. Hava yolu iltihabı aşırı mukus üretimini tetiklemektedir. Hava yollarını çevreleyen kasların sıkılaştırılması hava yollarının daralmasına neden olur. Sonuç olarak da, akciğerlere hava akışı azalır.

Astımın şiddeti aralıklı, hafif, orta şiddetli kalıcı veya şiddetli kalıcı olabilir. Astım belirtileri öksürük, hırıltılı nefes alma, nefes darlığı ve göğüs sıkışması olabilmektedir. (3)

Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH)

Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) ilerleyici bir akciğer hastalığıdır ve akciğerlerin içine veya dışına hava girmesini zorlaştırır. Bu hastalığın başlıca nedeni sigara içmektir. Hastalık, amfizem ve kronik bronşit olmak üzere iki ana tanıyı kapsamaktadır.

Kronik obstrüktif akciğer hastalığı belirtileri büyük miktarlarda mukus, göğüs sıkışması, nefes darlığı, hırıltılı solunum, yorgunluk, kilo kaybı ve öksürüğü içerebilmektedir. (4)

Akciğer Kanseri

Akciğer kanseri, akciğer dokusunda anormal hücrelerin kontrolsüz büyümesi durumudur. Kanser ölümlerinin önde gelen nedenlerinden biridir. Çoğunlukla nedeni sigara kullanımıdır.

Akciğer kanseri belirtileri arasında, nefes darlığı, sürekli öksürük, hırıltılı solunum, göğüs ağrısı, ses kısıklığı, kan öksürme, kemik ağrısı ve kilo kaybı bulunmaktadır. (5)

Pnömotoraks ya da Akciğerde Hava Kaçağı

Pnömotoraks, akciğer ve göğüs duvarı arasındaki boşluğun anormal olması durumudur. Bu durum, akciğerin kısmen veya tamamen çökmesine neden olmaktadır.

Pnömotoraks, göğüs yaralanması, hava dolu kabarcık, akciğer hastalığı veya mekanik ventilasyon (solunum cihazları) nedeniyle olabilmektedir. Sigara içen ve kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) veya edinilmiş immün yetmezlik sendromu (AIDS) tanısı konanlarda da pnömotoraks gelişme riski yüksektir.

Pnömotoraks belirtileri arasında nefes darlığı, aşırı terleme ve ani göğüs ağrısı bulunmaktadır. (6)

Pulmoner Emboli

Pulmoner emboli akciğerlerde bir kan pıhtısı olarak tanımlanmaktadır. Kan pıhtısı akciğer dokusu sağlayan pulmoner arterlerden birinde tıkanmaya neden olur. Akciğer embolisinin başlıca nedeni alt ekstremitelerde derin kan pıhtılaşması olan derin ven trombozudur.

Pulmoner emboli belirtileri arasında, nefes darlığı, anksiyete, göğüs ağrısı, nemli bir cilt ve öksürürken kan görme bulunmaktadır. (7)

Anemi

Anemi, kandaki normal kırmızı kan hücrelerinin eksik olması durumudur. Kanama, kan üretiminin azalması veya tahribatın artması, kırmızı kan hücreleri eksikliğine neden olabilmektedir.

Kırmızı kan hücrelerinin işlevi, vücudun hücrelerine ve dokularına oksijen taşımaktır. Anemi hastalığının etkileri hafif ile şiddetli, süresi ise geçici ya da uzun olabilmektedir. Demir eksikliği anemisi en sık görülen anemi türüdür.

Anemi belirtileri arasında, nefes darlığı, yorgunluk, baş dönmesi, cilt solgunluğu ve göğüs ağrısı bulunmaktadır. (8)

Konjestif Kalp Yetmezliği

Konjestif kalp yetmezliği, vücudun yeterli işleyişini desteklemek için yeterli miktarda kan pompalanamayan kalp yetersizliği durumudur. Akut (kısa ömürlü) veya kronik (uzun ömürlü) olabilmektedir.

En yaygın nedeni kalp kasına kan sağlayan arterlerin daralması ve sertleşmesinden kaynaklanan koroner arter hastalığıdır. Diğer nedenler kalp krizi, yüksek tansiyon,  hasarlı kalp kapağı, akciğer hastalığı, diyabet ve anormal kalp ritimleri olabilmektedir.

Belirtileri arasında nefes darlığı, yorgunluk, alt ekstremitede şişme, öksürük, göğüs ağrısı, ani kilo alımı ve hızlı kalp atışı bulunmaktadır. (9)

Anksiyete Bozukluğu

Anksiyete bozukluğu, günlük yaşam aktivitelerine müdahale eden aşırı ve sürekli endişe etme durumudur. Genellikle kademeli olarak gelişmektedir. Stres, durumun seyrini kötüleştirebilmektedir.

Anksiyete bozukluğu belirtileri arasında aşırı endişe, nefes darlığı, sinirlilik, yorgunluk, uyku bozukluğu, mide bulantısı, kusma ve ishal bulunmaktadır. (10)

Plörezi ya da Plevra (Akciğer Zarı) İltihabı

Plörezi, plevra (akciğer zarı) iltihabıdır. Nedenleri arasında, enfeksiyonlar, kanserler, konjestif kalp yetmezliği, pulmoner emboli, bazı ilaçlar, pnömotoraks ve otoimmün hastalıklar (romatoid artrit, lupus) bulunmaktadır.

Plörezi belirtileri arasında keskin göğüs ağrısı ve nefes almanın kötüleşmesi bulunmaktadır. Diğer belirtiler ise nefes darlığı, öksürük, ateş ve omuz veya bel ağrısı olabilmektedir. (11)

Sarkoidoz

Sarkoidoz, insan vücudunun çeşitli organlarında granülomların veya inflamatuvar hücrelerin kümelenmesi durumudur. Hastalık herhangi bir organı etkileyebilmektedir, ancak çoğunlukla akciğerleri etkilemektedir.

Sarkoidoz hastalığı belirtileri arasında öksürük, nefes darlığı, hırıltılı solunum, ateş, yorgunluk, kilo kaybı, eklem ağrısı, deri döküntüleri, göğüs ağrısı, nöbetler ve görme kaybı bulunmaktadır. (12)

Tüberküloz

Tüberküloz akciğerleri etkileyen oldukça bulaşıcı bir hastalıktır. Nedeni mycobacterium tuberculosis bakterisidir. Bakteriler öksürük ve hapşırma yoluyla yayılmaktadır.

Gizli veya aktif olmayan tüberkülozu bulunan kişiler belirti yaşamamaktadır. Aktif tüberkülozu bulunan bireylerde ateş, yorgunluk, nefes darlığı, kan öksürme, gece terlemesi ve kilo kaybı gibi belirtiler görülebilmektedir. (13)

Nefes Darlığı Nedir?

Nefes darlığı, nefes alıp vermeye çalışırken solunum zorluğu çekme durumudur. Yavaş yavaş gelişebilen nefes darlığı, aniden de başlayabilmektedir. Nefes alma güçlükleri sanki yeterince hava alamıyormuş gibi hissetmenize neden olmaktadır. Egzersiz sonrası yaşanan yorgunluk gibi hafif solunum problemleri bu kategoriye dâhil edilmemektedir.

Nefes alma zorluğu çeşitli koşullardan dolayı ortaya çıkabilmektedir. Aynı zamanda stres ve kaygı sonucu gelişebilmektedir. Sıklıkla meydana gelen nefes darlığı veya ani, yoğun nefes darlığı atakları, tıbbi yardıma ihtiyaç duyulan ciddi bir sağlık sorununun işareti olarak görülmektedir. (14)

Nefes Darlığı Belirtileri

Nefes darlığı ya da solunum sıkıntısı yeterince nefes alamama ya da akciğerlerde yeterli hava olmadığı duygusudur. Nefes darlığı nasıl anlaşılır? Nefes darlığı belirtileri şunlardır:

  • Nefes nefese kalma
  • Göğüste sıkışma
  • Hava alamama
  • Derin nefes alamama

Nefes darlığı, akut (ani) veya kronik (uzun süreli) olabilir. Akut nefes darlığı başlangıcı birkaç dakika veya saat içinde başlamaktadır. Ateş, kızarıklık veya öksürük gibi diğer belirtiler de olabilmektedir. Kronik nefes darlığı ise kişiye, odadan odaya yürümek veya oturma pozisyonundan kalkmak gibi günlük görevlerde bile nefes darlığı yaşatabilmektedir. (15)

Nefes Darlığı Tedavisi

Nefes darlığı nasıl geçer? Bazen, hafif olarak yaşanan nefes darlığı normal olabilmektedir ve endişe kaynağı değildir. Çok durumda nedeni burundan nefes alamamaktır. Yorucu egzersiz, özellikle sıklıkla egzersiz yapmadığınız da bu duruma başka bir örnektir.

Nefes darlığı yeni ise ya da kötüleşirse, ciddi bir sağlık sorunundan kaynaklanıyor olabilir. Birçok neden tehlikeli değildir ve kolayca tedavi edilebilmektedir. Rahatsız edici nefes darlığı sorunu için bir sağlık uzmanınıza danışmalısınız.

Akciğerlerinizde veya kalbinizde uzun süreli bir sorun yaşıyorsanız, bu soruna yardımcı olması için doktorunuzun talimatlarını takip etmelisiniz. (16)

Nefes Darlığı İçin Hangi Doktora Gidilir?

Başlangıç olarak, aile hekimi daha kolay rahat nefes almanız için size yardımcı olabilmektedir. Ancak, nefes darlığı kalp yetmezliği, astım veya KOAH gibi kronik bir sağlık sorunuyla ilgili ise göğüs hastalıkları uzmanına, onkoloji uzmanına, immünoloji ve alerji hastalıkları uzmanına ya da kalp hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz. (17)