Kireçlenme Nedenleri


Kireçlenme neden olur? Kireçlenme, vücudun onaramadığı eklemler olduğunda ve eklemlerin çevresinde hasar oluştuğunda ortaya çıkmaktadır.

Normal yaşamın bir parçası olarak, eklemleriniz sürekli olarak düşük hasar düzeyine maruz kalmaktadır. Ancak çoğu durumda, vücudun kendisi bu hasarı onarmaktadır. Genellikle, onarım işlemi fark edilmeden geçmekte ve herhangi bir belirti yaşanmamaktadır.

Kireçlenmeye neden olabilecek hasar türleri ise şunları içerebilmektedir:

  • Bağ veya tendon problemleri
  • Eklemin kendisinde veya kemiğin içindeki iltihap
  • Eklemlerin sorunsuz hareket etmesine izin veren koruyucu yüzeyin (kıkırdak) hasar görmesi

Bu onarım işleminin neden yarıda kesildiğine ilişkin kesin nedenler bilinmemekle birlikte, durumu geliştirme riskini artırdığı düşünülen birkaç faktör bulunmaktadır. (1)

Eklemdeki Değişiklikler

Eklemlerinizin kenarlarında büyüyen çıkıntı kemikler olabilir. Bu hasar kıkırdak ve eklem boşluğunu daraltabilir ve eklem iltihabı, dokuların kızarması, şişmesi ve ısınmasına neden olabilir. Kemikleriniz kalınlaştıkça ve genişledikçe, eklemleriniz sert, acı verici ve hareket etmesi zor bir hale gelmektedir. (2)

Kireçlenmeye Neden Olan Risk Faktörleri

Eklem onarım sürecinde bozulmanın neden ortaya çıktığı ve bu durumun neden kireçlenmeye yol açtığı bilinmemektedir. Bununla birlikte, çeşitli faktörlerin kireçlenmenin gelişimine katkıda bulunduğu düşünülmektedir. Bunlar aşağıda şöyle özetlenmektedir: (3)

Genler

Çeşitli genetik özellikler kişinin kireçlenme geliştirme olasılığının artmasına neden olabilir. Bir olasılık, vücudun kıkırdağını oluşturan protein olan kollajen üretiminde nadir bulunan bir kusur olmasıdır. Bu anormallik kireçlenmenin 20 yaşına kadar erken dönemde ortaya çıkmasına neden olabilir. Diğer kalıtsal özellikler, kemiklerin birbirine uyma biçiminde hafif kusurlara neden olabilir, böylece kıkırdak normalden daha hızlı yıpranır. Araştırmacılar daha önce artan ağrı duyarlılığına bağlı FAAH adı verilen bir genin, dizlerde kireçlenmesi olan hastalarda hastalığı olmayanlardan daha yüksek olduğunu bulmuşlardır. (4)

Aşırı Kilo

Aşırı kilolu olmak kalça ve dizlere ek bir baskı uygular. Uzun yıllar bu ekstra kiloyu taşıyan, eklemleri yumuşatma görevi gören kıkırdağın daha çabuk parçalanmasına neden olabilir. Araştırmalar, kilolu olma ile ellerde osteoartrit riskinde artış arasında bir bağlantı olduğunu bulmuşlardır. Bu çalışmalar aşırı yağ dokusunun eklemlere zarar verebilecek iltihaplı kimyasallar (sitokinler) ürettiğini de söylemektedir. (5)

Yaralanma ve Aşırı Kullanım

Eklem hareketleri veya yaralanmalar (kırık, cerrahi müdehale gibi) kireçnlenmeye neden olabilir. Örneğin bazı sporcular, art arda eklemlere, tendonlara ve bağlara zarar verirler ve bu da kıkırdak parçalanmasını hızlandırabilir. Uzun süre ayakta kalmayı, tekrarlayan bükmeyi, ağır kaldırmayı veya diğer hareketleri gerektiren belirli meslekler de kıkırdağın daha çabuk aşınmasına neden olabilir. Bir eklemi destekleyen kasların bir dengesizliği veya zayıflığı, hareketlerde ve eklemlerde nihai kıkırdak parçalanmasına da neden olabilir. (6)

Diğer Kireçlenme Nedenleri

Kireçlenmeye başka faktörler de katkıda bulunabilir. Bu faktörler romatoid artrit gibi kemik ve eklem hastalıkları, hemokromatoz gibi bazı metabolik bozukluklar, vücudun aşırı miktarda demir emmesi veya vücutta aşırı büyüme hormonu üreten akromegaliyi içerir. (7)

Kireçlenme Hastalığı Nedir?

Osteoartrit yani halk arasında yaygın olarak bilinen adıyla kireçlenme, artritin en yaygın biçimidir ve dünya genelinde milyonlarca insanı etkilemektedir. Kemik uçlarındaki koruyucu kıkırdağın zamanla aşınmasıyla ortaya çıkmaktadır.

Kireçlenme vücudunuzdaki herhangi bir ekleme zarar verebilmesine rağmen, en çok ellerinizde, dizlerinizde, kalçalarınızda ve omurganızdaki eklemleri etkilemektedir.

Altta yatan süreç tersine çevrilememesine rağmen, kireçlenme belirtileri genellikle etkili bir şekilde kontrol altına alınabilir. Aktif olma, sağlıklı biçimde kilo verme ve diğer tedaviler hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir, ağrı ve eklemin işlevini iyileştirmeye yardımcı olabilir. (8)

Kireçlenme Belirtileri

Kireçlenme başlangıcı belirtileri genellikle yavaş gelişir ve zamanla kötüye gitmeye başlar. Kireçlenme nasıl anlaşılır?  Kireçlenmenin belirtileri şunları içerebilmektedir:

  • Ağrı: Hareket sırasında veya sonrasında eklem ağrısı olabilir.
  • Hassasiyet: Ekleminize hafif basınç uyguladığınızda bile bir hassasiyet hissedebilirsiniz.
  • Sertlik: Sabah uyandığınızda veya bir süre hareketsiz kaldıktan sonra, eklem sertliği daha belirgin olabilir.
  • Esneklik kaybı: Ekleminizi tüm hareket alanı boyunca hareket ettiremeyebilirsiniz.
  • Eklem hareketi sesi: Eklemi kullandığınızda çıtırtılı bir ses duyabilir veya hissedebilirsiniz.
  • Kemik darbeleri: Sert topaklar gibi hissedilen bu ekstra kemik parçaları, etkilenen eklem çevresinde oluşabilir. (9)

Kireçlenme Tedavisi

Kireçlenme nasıl geçer? Kireçlenme için bilinen herhangi bir tedavi mevcut değildir, ancak durum zamanla kötüleştiği için belirtilerin hafifletilmesi üzerine bir takım tedavi yöntemleri bulunmaktadır. Kireçlenme belirtilerinin hafifletilmesine yardımcı olması için uygulanan başlıca tedavi yöntemleri ise şunları:

  • Yaşam tarzı önlemleri: Sağlıklı bir şekilde kilo vermek ve düzenli olarak egzersiz yapmak gibi değişiklikler kireçlenme belirtileriyle mücadele etmenize yardımcı olur.
  • İlaç: İlaçlar tedavi yöntemi daha çok ağrıyı hafifletmeye üzerine odaklanmaktadır.
  • Destekleyici tedaviler: Transkutanöz elektriksel sinir stimülasyonu, sıcak veya soğuk kompresler, masaj terapisi, yardımcı cihazlar gibi günlük aktiviteleri daha kolay yapabilmek için uygulanan tedavi yöntemleridir.

Bu tedavi yöntemlerinin yararlı olmadığı bazı durumlarda ise hasar görmüş eklemleri onarmak, güçlendirmek veya yerini almak için cerrahi de düşünülmelidir. (11)

Kireçlenme ameliyatı: Eklem ameliyatı ciddi hasar görmüş eklemlere müdehale etmek için uygulanmaktadır. Bu yöntemle özellikle kalçalar veya dizlerdeki eklemler onarılır ve değiştirilir. Doktor eğer hastayı eklem ameliyatına uygun görürse bir ortopedi cerrahına yönlendirecektir. (12)

Kireçlenme için hangi doktora gidilir?

Eklemlerinizde kireçlenme olup olmadığını anlamak için aile hekimine ya da dâhiliye (iç hastalıklar) uzmanına başvurabilirsiniz. Tedavinin sonraki aşamalarında fizyoterapist, ortopedi cerrahı ya da bir diyetisyen size yardımcı olabilir. (13)