İshal Nedir?


İshal, günde üç defadan fazla süren, gevşek ve sulanmış dışkıları tanımlamaktadır. Genelde bir veya iki gün süren ve herhangi bir özel muamele olmadan kendiliğinden kaybolan yaygın bir sorundur. Bununla birlikte, devam eden ishal herhangi başka bir hastalığın belirtisi olabilmektedir. İshal, akut veya kronik olabilir.

Akut ishal genellikle aniden başlar ve iki haftaya kadar sürebilir. Kronik ishal ise genellikle iki haftadan daha uzun süre devam eder. Kronik ishal, Crohn hastalığı veya kronik bağırsak enfeksiyonu gibi bağırsak hastalıklarının bir belirtisi olabilir. (1)

Akut ishal oldukça yaygın yaşanan bir durumdur ve bir noktada neredeyse herkesi etkilemektedir. İshale bir virüs veya bakteriyel bir enfeksiyon neden olabilir, ancak birkaç gün içinde düzelmelidir. İshal kişiden kişiye göre farklılık gösterebilir. Bazı insanlarda diğerlerinden daha uzun sürebilir.

Hem çocuklarda hem de erişkinlerde ishale ilişkin yaygın bir neden gastroenterittir ve bağırsak enfeksiyonudur. Yetişkinlerde, gastroenterit hastalığından kaynaklanan ishal, genellikle enfeksiyon kapandığında iki ile dört gün içinde düzelir. Eğer iki haftadan uzun sürecek olursa, daha ciddi bir durumun belirtisi olabilir ve özellikle de dışkıda kan veya irin varsa, bu durum doktorunuz tarafından araştırılmalıdır. (2)

İshal Belirtileri

İshal nasıl anlaşılır? İshal başlangıcı ve sonrası belirtileri şunları içerebilir:

  • Gevşek, sulu dışkılar
  • Karın krampları
  • Karın ağrısı
  • Ateş
  • Dışkıda kan
  • Şişkinlik
  • Mide bulantısı
  • Acilen tuvalete gitme isteği

Eğer bir yetişkinseniz, aşağıdaki durumlarda doktorunuza danışın:

  • 2 günden fazla süren ishal
  • Susuzluk
  • Şiddetli abdominal veya rektal ağrılar
  • Kanlı veya siyah dışkı
  • 39 C yukarısında bir ateş

Çocuklarda, özellikle de küçük çocuklarda, ishal hızla dehidratasyona neden olabilir. Çocuğunuzun ishal problemi 24 saat içinde düzelmezse hemen bir doktora başvurun. (3)

İshal Nedenleri

İshal neden olur? İshalin en yaygın nedenleri şunlar bulunmaktadır:

  • Kirlenmiş yiyeceklerden veya sudan gelen bakteri
  • Grip, norovirüs veya rotavirüs gibi virüsler (rotavirüs, çocuklarda akut ishalnin en sık nedenidir)
  • Kirlenmiş yiyecek veya suda bulunan küçük organizmalar olan parazitler
  • Antibiyotikler, kanser ilaçları ve magnezyum içeren antasitler gibi ilaçlar
  • Bazı gıda maddelerini veya gıdaları sindirmede sorun olan gıda intoleransları ve duyarlılıkları (örneğin, laktoz intoleransı)
  • Crohn hastalığı gibi mide, ince bağırsak veya kolonu etkileyen hastalıklar
  • İrritabl bağırsak sendromu gibi kolon fonksiyonları ilgili problemler

Bazı insanlar mide cerrahisinden sonra da ishal yaşayabilmektedir, çünkü bazen ameliyatlar yiyeceklerin sindirim sisteminizden daha hızlı geçmesine neden olabilir.

Bazen hiçbir neden bulunamaz. İshal probleminiz birkaç gün içinde düzelirse, nedenini bulmak genellikle gerekli değildir. (4)

İshal Tedavisi

İshal nasıl geçer? İshal yaşıyorsanız başlangıç olarak evde kendiniz belirtileri kontrol altına alabilirsiniz. Evde uygulanabilecek tedavi yöntemleri şöyle sıralanmaktadır:

  • Rehidrate: İshal ile birlikte kaybedilen sıvıları yenilemek için başta su olmak üzere bol bol sıvı tüketilmelidir.
  • Daha güvenli gıdaları tüketin: Çorba ya da yoğurt gibi daha güvenli gıdaları tüketebilirsiniz.
  • Tetikleyici gıdalardan kaçının: Kafein, pek çok şeker, kızarmış ve baharatlı gıdalar ve süt ürünlerinden oluşan gıdalar ve içeceklerden uzak durun.

Birçok durum ve çevre faktörleri kronik koşullara kadar ishale neden olabilmektedir. Belirtilerinize dikkat edin ve temizleninceye kadar kendinizi nemli ve besleyici tutmaya özen gösterin. Sorun iki günden daha uzun sürerse, doktorunuza danışın. (5)

İshal İçin Hangi Doktora Gidilir?

İshal teşhisi ve tedavisi için aile hekimine, iç hastalıkları uzmanına ya da sindirim sistemi hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz. (6)

İshale Ne İyi Gelir?

İshal Bitkisel Tedavisi

Yoğurt: Yoğurt, özellikle lactobacillus acidophilus ve bifidobacterium gibi canlı bakteri kültürlerine sahip olduğu için ishal durumunda mükemmel bir tedavi yöntemi haline gelmektedir.

Zencefil: Zencefil gıda zehirlenmesinin tedavisinde kullanılmaktadır. Ayrıca kramplardan ve karın ağrısından kurtulmaya da yardımcı olabilmektedir. (7)

Çenem otu: Çenem otu tohumları, yüksek miktarda müsilaj içeriği nedeniyle ishal tedavisi için şiddetle tavsiye edilmektedir. Müsilaj, kuvvetli bir antidiarrhal etki sağlamaktadır.

Elma sirkesi: İshal için etkili olabilecek bir başka tedavi yöntemi ise elma sirkesidir. İshalye neden olan bakterilere karşı etkili bir ajan olarak görev görmektedir. (8)

Muz: İshal durumunda yüksek pektin içeriğinden dolayı olgun muz yenmesi önerilmektedir. Pektin, ishali azaltmaya yardımcı olan suda çözünür bir liftir. Muz, ayrıca potasyum bakımından da zengindir. Potasyum vücutta birtakım hayati fonksiyonları destekleyen bir elektrolittir.

Papatya çayı: Papatya, ishal dâhil çeşitli mide rahatsızlıklarına eşlik eden karın ağrılarından kurtulmaya yardımcı olabilen antispazmodik özelliklere sahiptir. Aynı zamanda bağırsak iltihaplarının azaltılmasında da faydalıdır. (9)

Pirinç: Beyaz pirinç, sindirim sistemi problemlerinde önerilen bir gıdadır çünkü pirincin sindirimi kolaydır. Buna ek olarak, dışkılara hacim katarak dışkı miktarını azaltmaya yardımcı olabilir.

Çörek otu: Çörek otu gaz, kolik, astım, kabızlık ve ishal gibi çeşitli sağlık problemlerinin tedavisinde kullanılmaktadır. İshal tedavisinde, çörek otu yağı da kullanılabilir. (10)

Havuç: Havuç pektin içerdiği için yatıştırıcı bir etkisi bulunmaktadır. Bu nedenle, ishal durumunda havuç yenmesi de önerilmektedir. (11)

Yulaf ezmesi: Yulaf ezmesi, vücudunuz ishalden kurtulduğunda başlamak için iyi bir besindir ve sıvıları tutabilir. Yulaf ezmesi, vücudun su kaybını önleyen çözünür lif bakımından zengindir.

Yeşil çay: Yeşil çay, vücudun sağlıklı bir şekilde işlev görmesini sağlayan ve düzenleyen çoklu antioksidanlar içerir. Midenizi yatıştırır ve ishal belirtilerinin giderilmesine yardımcı olur.

Sarımsak: Sarımsak, güçlü antibakteriyel, antiviral ve antiparazitik özelliklere sahiptir. Bunun nedeni allicin gibi önemli bir bileşen içermesidir. Çiğ sarımsak tüketmek, bağırsağınızdaki ishale neden olan mikropları öldürmeye yardımcı olmaktadır. (12)

Elma: Elma pektin içeren bir meyvedir, bu nedenle, dışkıyı sertleştirerek ishal problemine yardımcı olmaktadır. Diğer yandan, elmalarda bulunan potasyum ve C vitamini, vücudunuzu nemli tutmaya destek olur. (13)

İshal Evde Tedavi Yöntemleri

Probiyotik: Probiyotikler, sağlık bağırsak sistemi için gerekli olan sağlıklı bakterileri içermektedir. Esasen, bazı gıdalarda bulunan canlı mikroorganizmalar şunlardır:

  • Eski, yumuşak peynirler
  • Pancar turşusu
  • Süzme peynir
  • Bitter çikolata
  • Yeşil zeytin
  • Kefir
  • Lahana turşusu
  • Salatalık turşusu
  • Maya ekmeği
  • Yoğurt

Probiyotikler toz veya hap şeklinde de alınabilmektedir.

Uzak Durulması Gerekenler

Kızarmış ve yağlı gıdalar genellikle ishal problemleri yaşayan insanlar için önerilmektedir. Ayrıca, kepek gibi yüksek lifli gıdaları ve şişkinliği artırabilecek meyve ve sebzeleri sınırlamayı düşünmelisiniz. Kaçınılması gereken yiyecekler ve içecekler şunlardır:

  • Alkol
  • Suni tatlandırıcılar (sakız, diyet meşrubatlarda ve şekerli ürünlerde bulunur)
  • Fasulyeler
  • Çilek
  • Brokoli
  • Lahana
  • Karnabahar
  • Nohut
  • Kahve
  • Mısır
  • Dondurma
  • Yeşil yapraklı sebzeler
  • Süt
  • Bezelye
  • Biberler
  • Kuru erik
  • Çay (14)

Başlıca ishal nedenlerini tespit ettikten sonra, önlemek için bazı yöntemler bulmak çok zor değildir. En önemli olan şey iyi hijyen sağlamak ve vücudunuza almak istediğiniz gıdaların ve suyun mideye zararlı herhangi bir kaynaktan arındırılmış olduğundan emin olmaktır.

Ellerinizi temiz tutarak ve hasta insanlardan uzak durarak, ishal ile sonuçlanabilecek muhtemelen bir enfeksiyondan korunabilirsiniz. Kendinizi bakteri içeren az pişmiş veya hijyenik olmayan gıdalara maruz bırakmayın. Mutfakla özel olarak ilgilenmek, ishale neden olan gıda ile ilgili bakteriyel enfeksiyonların önlenmesinde zorunlu bir adımdır. (15)