İnsomnia Nedenleri


İnsomnia neden olur? İnsomnia yani uykusuzluk, endişe ve stres, temel sağlık koşulları, alkol veya uyuşturucu kullanımı da dâhil olmak üzere bir dizi olası faktör nedeniyle tetiklenebilmektedir. Bazen insomnia nedenlerinin açık bir şekilde belirlenmesi mümkün de olmayabilmektedir. (1)

İki tip insomnia bulunmaktadır:

Kısa süreli veya akut insomnia: Hastalık, seyahat, anksiyete, hormon dalgalanmaları veya stres yüzünden kaynaklanan geçici bir sorundur. Çoğu insan hayatın bir noktasında bu tip insomnia yaşamaktadır. Rutin durumuna döndüğünde genellikle insomnia kendiliğinden düzelirken, sorunun erken çözülmesi de uykusuzluğunuzun devam etmesini önleyebilir.

Uzun süreli veya kronik insomnia: Haftada üç veya daha fazla gece ya da üç ay veya daha fazla olacak şekilde uzun süre insomnia yaşandığında gerçekleşir. Kronik insomnia aylarca kökleştiğinden, uykusuzluğunuzu besleyen sağlıksız alışkanlıkları veya düşünce kalıplarını değiştirmek gerekli olabilir. (2)

İnsomnia tetikleyicileri olarak sıralanan bazı faktörler ise şöyledir:

Stres ve Anksiyete

Bazı insanlar işyerinde sorunlar veya maddi zorluklar gibi stresli bir olaydan sonra insomnia geliştirmektedir. Sorun, stres yaratan olay geçtikten sonra bile uzun süre devam edebilir, çünkü uyuma endişesi içine girmek de uykusuzluğu tetiklemektedir. Bu durum neticede uykunun kendisi hakkında endişelenmeyle sonuçlanır.

İş, aile veya sağlık gibi genel endişelere sahip olmak geceleri sizi uyanık tutabilir. Bunlar yatakta yatarken zihninizi meşgul etmeye başlar ve uyuyacak kadar kendinizi rahatlamış hissedemezsiniz. Genelde, stres ve uykusuzluk birbirini tetikleyen bir kısır döngüye dönüşür. (3)

Zayıf Uyku Rutini ve Uyku Ortamı

Sabah saatlerinde, tutarsız zamanlarda uyumak veya gün boyunca sık sık kestirmek verimli bir gece uykusu çekilmesini engelleyebilmektedir.

Zayıf bir uyku ortamı da insomnia durumuna katkıda bulunabilir. Örneğin, rahatsız edici bir yatak veya çok parlak, gürültülü, sıcak veya soğuk bir yatak odasında yatmak insomnia tetiklenmesine neden olabilir. (4)

Yaşam Tarzı Faktörleri

Yatağa gitmeden önce alkol ya da bazı rahatlatıcı ilaçları almak gece boyunca uykunun seyrini etkileyebilmektedir. Nikotin (sigara bulunur) ve kafein (çay, kahve ve enerji içeceklerinde bulunur) gibi uyarıcılar da aynı şekilde insomnia nedeni olabilir. Akşam saatlerinde bunları almaktan kaçınılmalıdır.

Uyku düzeninizdeki değişiklikler aynı zamanda insomnia durumuna da sebep olabilir. Örneğin, vardiya çalışması veya uzun mesafeli bir uçuştan sonra (jet lag) saat dilimlerinin değiştirilmesi uykusuzluğu tetiklemektedir. (5)

Zihinsel Sağlık Koşulları

Temel zihinsel sağlık sorunları genellikle kişinin uyku düzenini etkileyebilmektedir:

  • Duygudurum bozuklukları – depresyon ya da bipolar bozukluk
  • Anksiyete bozuklukları – genelleşmiş anksiyete, panik bozukluk veya travma sonrası stres bozukluğu
  • Psikotik bozukluklar – şizofreni (6)

Fiziksel Sağlık Koşulları

İnsomnia, aşağıda belirtilen fiziksel koşullardan da kaynaklanabilir:

  • Kalp rahatsızlıkları – anjin veya kalp yetmezliği
  • Solunum yolu rahatsızlıkları – kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) veya astım
  • Nörolojik koşullar – Alzheimer hastalığı veya Parkinson hastalığı
  • Hormon sorunları – aşırı aktif tiroid
  • Eklem veya kas sorunları – artrit
  • Üriner inkontinans veya büyümüş prostat gibi genital veya idrar organlarıyla ilgili sorunlar
  • Uyku bozuklukları – horlama ve uyku apnesi, huzursuz bacak sendromu, narkolepsi, gece terörü ve uyurgezerlik
  • Uzun süreli ağrı (7)

Kadınlarda doğum da bazen uykusuzluğa neden olabilir.

İlaç

Bazı reçeteli veya reçetesiz ilaçlar yan etki olarak insomnia tetikleyicisi olabilir. Bu ilaçlar arasında şunlar bulunur:

  • Bazı antidepresanlar
  • Epilepsi ilaçları
  • Yüksek tansiyon için kullanılan beta-blokerler gibi ilaçlar
  • Steroid ilaç
  • Steroid olmayan antiinflamatuar ilaçlar
  • Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (ADHD) veya narkolepsi tedavisinde kullanılan uyarıcı ilaçlar
  • Astım tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar (örneğin salbutamol, salmeterol ve teofilin)

Aldığınızı ilacın insomnia veya uyku güçlüğü gibi bir yan etkisi olup olmadığını anlamak için mutlaka ilaç prospektüsünü okuyun. (8)

İnsomnia Nedir?

İnsomnia yani uykusuzluk veya uyku bozukluğu oldukça yaygın bir durumdur. Yetişkinlerin % 30 – 40’ı hayatlarının herhangi bir döneminde insomnia problemi yaşamaktadır. İnsomnia bir belirtidir ve kendi içinde tıbbi bir durum değildir. Aksine, vücudunuzun bir şeylerin doğru bir şekilde çalışmadığını size anlatma şekli olarak da değerlendirebilir.

İnsomnia’nın farklı türleri bulunmaktadır. Bazıları uykuya dalmakta güçlük çekerken diğerleri uykuda kalma veya çok erken kalkma konusunda sorun yaşarlar. Ayrıca, uyku sorunları birkaç gün ya da haftalarca süren kısa süreli ya da birkaç ay ya da daha uzun süre devam eden kronik insomnia şeklinde olabilir. (9)

Detaylı bilgi almak için bakınız: İnsomnia nedir?

İnsomnia Belirtileri

İnsomnia nasıl anlaşılır? İnsomnia başlangıcı ve gelişimi belirtileri şunları içerebilmektedir:

  • Gece uyumada zorluk
  • Gece uyanmak
  • Çok erken uyanmak
  • Bir gece uykusundan sonra iyi dinlenmiş hissetmemek
  • Gündüz yorgunluğu veya uyku hali
  • Sinirlilik, depresyon veya kaygı
  • Dikkat dağınıklığı, görevlere odaklanma veya hatırlama güçlüğü
  • Artan hatalar veya kazalar
  • Uyku konusunda sürekli endişeler

İnsomnia gün içindeki işlerinizi yapmayı zorlaştırıyorsa, uyku sorununuzun nedenini ve nasıl tedavi edilebileceğini belirlemek için bir doktora danışın. Doktorunuz uyku bozukluğunuz olabileceğini düşünürse, özel muayene için bir uyku merkezine başvurabilirsiniz. (10)

İnsomnia belirtileri fazlası için tıklayınız

İnsomnia Tedavisi

İnsomnia nasıl geçer? Akut insomnia için tedavi gerekmemektedir. Hafif insomnia genellikle iyi uyku alışkanlıkları uygulayarak önlenebilir veya tedavi edilebilir. İnsomnia için reçetesiz uyku haplarını kullanmaktan kaçının, çünkü istenmeyen yan etkilere sahip olabilirler.

Kronik insomnia tedavisi öncelikle uykusuzluğa neden olan altta yatan durumları veya sağlık sorunlarını tedavi etmeyi içerir. İnsomnia devam ediyorsa, sağlık uzmanınız davranış terapisi önerebilir. Davranışsal yaklaşımlar uykusuzluğunuzu kötüleştirebilecek davranışları değiştirmenize ve uykuyu teşvik etmek için yeni davranışlar öğrenmenize yardımcı olur. Gevşeme egzersizleri, uyku kısıtlama terapisi ve yenileme gibi teknikler de yararlı olabilir. (11)

İnsomnia Ameliyatı: İnsomnia için cerrahi prosedürler, yalnızca anatomik bir sorun olduğunda ele alınmaktadır. (12)

İnsomnia İçin Hangi Doktora Gidilir?

Doktorunuz insomnia teşhis ve tedavisinde size yardımcı olabilir. Sağlık geçmişi ve belirtilerinize bağlı olarak, sizi bir uzmana yönlendirebilir. Örneğin, sizi nörolog, psikolog, psikiyatr veya alternatif tıp uygulayıcısına sevk edebilir. (13)

İnsomnia tedavisi detayı için bakınız