Hipoglisemi (Düşük Kan Şekeri) Nedir?


Hipoglisemi, kandaki glikoz (şeker) seviyesi çok düşük olduğunda ortaya çıkmaktadır. Normalde kan şekerinin 4.0 mmol / L – 8.0 mmol / L arasında değişen bir konsantrasyonda olması gerekir. Vücut bunu yapmak için pankreas tarafından üretilen insülin hormonunun yanı sıra birkaç hormon içeren mekanizmaları kullanmaktadır.

Kan şekeri seviyeleri yükseldiğinde, pankreas kan akışından hücrelere glikoz hareketini teşvik etmek için insülin salarak tepki verir. İnsülin, glikozu yakıt olarak kullanmak için vücuttaki hücrelere sinyal göndererek kandaki glikoz miktarını düşürür.

Vücut ana yakıt olarak glikozu kullanmaktadır. Beyin, kandaki glikoz seviyeleri düşük olduğunda adrenalin ve kortizol adı verilen iki hormonu serbest bırakması için sinyal gönderir. Adrenalin ve kortizol, depoladığı karbonhidratları (yediğimiz gıdalardan) glikoza dönüştürmek ve kan dolaşımına bırakmak için karaciğeri yönlendirir.

Eğer kan şekeri çok düşükse pankreas bu seviyeleri artırmaktadır. Kan şekeri düşük olduğunda, pankreas, glukagon hormonunun depolanmış karbonhidratları glikoza dönüştürmesi ve karaciğerdeki diğer maddelerden (örneğin, amino asitler) yeni glikoz molekülleri yaratması için karaciğere sinyal gönderir. Bu mekanizmalar düzgün çalışmazsa, kan şekeri düşer ve beyin normal şekilde çalışamaz. (1)

Hipoglisemi Belirtileri

Vücudun ve beynin düzgün bir şekilde çalışması için sabit bir glikoz (şeker) tedarikine ihtiyacı vardır. Hipoglisemi nasıl anlaşılır? Glikoz seviyeleri çok düşük olduğunda, hipoglisemi başlangıcında ve sonrasında aşağıda sıralanmış olan belirtilere neden olabilmektedir:

  • Kalp çarpıntısı
  • Yorgunluk
  • Cilt solgunluğu
  • Güçsüzlük
  • Kaygı
  • Terleme
  • Açlık
  • Sinirlilik
  • Ağız çevresinde karıncalanma hissi
  • Uyurken ağlama

Hipoglisemi kötüleştikçe belirtiler aşağıdakileri içerebilir:

  • Karışıklık, anormal davranışlar ya da her ikisi birden (rutin görevleri tamamlayamama gibi)
  • Bulanık görme gibi görme bozuklukları
  • Nöbetler
  • Bilinç kaybı

Şiddetli hipoglisemi yani düşük kan şekeri olan hasta kendini sersemlemiş gibi hissedebilir. Muhtemel konuşurken cümleleri toparlayamayacak ya da mantıklı cümleler kuramayacaktır. (2)

Hipoglisemi Nedenleri

Hipoglisemi neden olur? Hipogliseminin, insülin veya oral ilaçları içeren diyabet tedavisinin bir yan etkisi olarak ortaya çıktığı bilinmektedir. Şeker hastaları arasında oldukça yaygın olmasına rağmen hipoglisemi, diyabetik olmayan kişilerde de ortaya çıkmaktadır. Hipogliseminin genel nedenleri ise şunlardır:

  • Vücutta aşırı insülin
  • Metabolik anormallikler
  • İlaçların ve zehirlerin yan etkileri (özellikle de depresyon, sıtma ve hatta aspirin tedavisinde kullanılan ilaçlar)
  • Aşırı alkol tüketimi
  • İnsülin oluşumunu etkileyen hormonal eksiklikler
  • Öğün atlama, uzun süre aç kalma veya açlık
  • Karaciğer, böbrekler veya pankreası etkileyen hastalıklara bağlı olarak oluşan organ yetmezliği

Tüm bu nedenler de göz önünde bulundurulduğunda kişinin hipoglisemi olduğunu anlamak için kullanılan pek çok faktör daha bulunmaktadır. Bunlar arasında hastanın yaşı, oluşma zamanı, beslenme ayrıntıları, hastanın ilaç geçmişi, geçmişteki önemli hastalıklar, aile öyküsü ve tedavi geçmişi yer almaktadır.

Hastaneye yatırılan veya yoğun bakım ünitelerinde yemek yenmesi engellenen hastalar çeşitli koşullardan dolayı hipoglisemi yaşayabilir. Bazı kişilerde, herhangi bir hastalık nedeniyle hastanede tedavi görmek bile hipoglisemiyi tetikleyebilmektedir. (3)

Hipoglisemi Tedavisi

Hipoglisemi nasıl geçer? Şeker hastalığınız varsa ve kan şekerinizin düşük olduğunu yani hipoglisemi olduğunuzu düşünüyorsanız, öncesinde mutlaka kan şekeri seviyenizi kontrol ettirmelisiniz.

Fazla şeker içeren yemeklerden sonra şeker seviyeniz sık sık düşüyorsa bu durumu not etmelisiniz. Çünkü bu durumda diyetinizde yapacağınız değişiklikler size yardımcı olabilir. Şekerli gıdalardan kaçınırken gün boyunca sık sık küçük öğünler şeklinde yemekler yemeye özen gösterin.

Yemek yemediyseniz kan şekeriniz düşebilir, bu durumda yatmadan önce protein veya daha karmaşık bir karbonhidrat atıştırmalıkları tüketebilirsiniz.

Eğer çok fazla insülin alıyorsanız doktorunuz bunu tespit edebilir. Bu durumda, insülin dozunu düşürebilir veya son dozunu aldığınız zamanı değiştirebilir. (4)

Hipoglisemi Ameliyatı

Hipoglisemi, pankreastaki bir tümör (İnsülinoma) veya pankreas dışındaki tümörlerden kaynaklanıyorsa, ameliyat uygun bir tedavi yöntemi olabilir. (5)

Hipoglisemi İçin Hangi Doktora Gidilir?

Hipoglisemi teşhisi ve tedavisi için başlangıç olarak aile hekimine ya da iç hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz. Sonrasında gerekli görülürse, bir diyabet, endokrinoloji ve metabolizma uzmanından yardım alabilirsiniz. (6)

Hipoglisemiye Ne İyi Gelir?

Hipoglisemi Bitkisel Tedavisi

Karahindiba: Karahindiba kökleri pankreastaki insülin arzını düzenleyerek kan şekeri seviyesini yükseltmeye yardımcı olur. Bu yöntem, diyabetik olmayanlarda düşük kan şekeri için en iyi tedavi yöntemlerinden biridir.

Meyan kökü: Meyan kökünün lezzeti tatlıdır ve kan şekeri seviyesini hızla yükseltir. Düşük kan şekeri seviyesini normalleştirmek için meyan kökü kullanılabilmektedir.

Domates: Domates hem kan şekeri temin eder ham de kan şekeri düşmesini önlemeye yardımcı olur. Hipoglisemi için en faydalı olan sebzelerden biri olarak tanınmaktadır. (7)

Ginsenge: Ginseng, çok uzun yıllardır kullanılan şifalı bir bitkidir. Kan şekeri seviyelerini normale döndürürken diğer yandan da, hormonları düzenler ve vücuda enerji verir.

Deve dikeni: Deve dikeni, karaciğer sağlığı için kullanılan terapötik bir bitkidir. Karaciğerin performansını arttırarak, kan şekeri seviyesinin daha düşük olmasını önler. (8)

Yaban mersini: Yaban mersini, hipoglisemi de dâhil olmak üzere diyabet belirtileri için mükemmel doğal bir çare olarak kabul edilmektedir. Şekeri yükselten yiyecek yedikten sonra kan şekeri seviyesini düzenlemek ve glukoz reaksiyonunu azaltmak yardımcı olabilir.

Kabak çekirdeği: Kabak çekirdeği, hipoglisemi tedavisinde yardımcı olabilmektedir. Kabak çekirdeği magnezyum, demir ve manganez gibi yararlı besin maddeleri açısından zengindir ve zararlı kalsiyum oksalatın böbrekte birikmesini önlemektedir. (9)

Ayçekirdeği: Ayçekirdeği, antioksidan polifenoller açısından mükemmel bir kaynak olduğu için hipoglisemiye yardımcı olabilmektedir. Bu polifenoller, pankreas ve karaciğerdeki zararlı oksidanları gidermede oldukça etkilidir. (10)

Elma: Hem kandaki şeker seviyesini düzenleyen kalsiyum hem de magnezyum açısından zengin olduğundan elma, hipoglisemiye sahip olan insanlar için oldukça faydalı olabilmektedir.

Maydanoz: Maydanoz, karaciğer ve pankreasın işlevlerinin iyileştirilmesine yardımcı olur, bu da maydanozu hipoglisemi için çok etkili bir doğal tedavi yöntemi haline getirir. (11)

Hipoglisemi Evde Tedavi Yöntemleri

Bal: Kolaylıkla sindirebildiği ve kan içine emildiği için hızlı bir şekilde hipoglisemiye yardımcı olabilmektedir. Belirtileri hissedince bir çorba kaşığı bal yiyebilirsiniz. Bal tüketiminden hemen sonra hipoglisemi belirtileri normale dönecektir.

Şeker: Şeker ya da şekerleme türü hipoglisemi belirtilerine yardımcı olabilmektedir. Sindirimi kolay olan şeker, düşük kan şekeri seviyesinin ana tedavisidir. (12)

Pekmez: Hipoglisemi ile ilgili problemler yaşıyorsanız, pekmez ile ihtiyacınız olan kan şekeri seviyelerine ulaşabilirsiniz. (13)

Protein: Hipoglisemi için en iyi beslenme şekli sağlıklı bir kahvaltıdır. Proteinler açısından da zengin olan bir kahvaltı gün boyunca kana yavaş ve sürekli olarak şeker tedarik eder. Bu da kan şekeri seviyenizin düşmesini önleyecektir. Kahvaltıda yumurta, süt, peynir, et, tavuk, avokado ve bakliyat bulunabilir.

Magnezyum: Avokado, ıspanak, fındık ve balık gibi magnezyum bakımından zengin gıdaları tüketebilirsiniz. Normal kan şekeri seviyesinin korunmasına yardımcı olurlar ve düşük kan glikozunu (hipoglisemi) önlerler. Magnezyum, hipoglisemi için etkili olan doğal tedavi yöntemlerinden biridir. (14)

Tavsiyeler

Hipoglisemiyi önleme, diyabetik ilaçların düzgün bir şekilde kullanılması ve uygun beslenme  ile en iyi şekilde yapılabilmektedir. Hipoglisemi durumunda faydalı olabilecek bazı tavsiyeler şunlar olabilmektedir:

  • İnsülin enjeksiyonu için doğru şırınga boyutunu dikkatlice seçin.
  • Belirtilen doz fazla bir dozda ilaç kullanmayın. Örneğin, eğer hastanın kan şekeri seviyesi yüksekse, sadece bir hap öngörülmüşse, iki hap almayınız. Bu durumda etkiyi iki kat artırma veya benzer şekilde aşırı ilaç kullanımı ciddi hipoglisemiye neden olabilmektedir.
  • Zamanında yemek yiyin ve öğün atlamamaya çalışın.
  • Kişi ne kadar egzersiz yaptığına bağlı olarak yediği şeylere dikkat etmelidir. Diyabet hastasıysa, makul gıda alımı olmaksızın kuvvetli egzersiz hipoglisemiye neden olabilmektedir. Bununla birlikte, muhtemelen potansiyel hipoglisemi riski nedeniyle fazla egzersiz yapmaktan kaçınabilirsiniz. Bu durum, yemek ve uygun egzersiz ile dengelenmelidir.
  • Aşırı alkol tüketiminden kaçının.
  • Yeterli miktarda yiyecek yemeye dikkat edin. (15)