Diyabet Nedenleri


Diyabet hastalığı neden olur? Diyabetin nedenleri, genetik yapınıza, aile öyküsüne, etnik kökene, sağlık ve çevresel faktörlere bağlı olarak değişmektedir. Her tip diyabetin nedeni olan yaygın bir şeker diyabet nedeni bulunmamaktadır.

Tanımlanmış bir diyabet nedeni bulunmamasının nedeni, diyabet nedenlerinin bireyin kendisine ve hastalığın tipine bağlı olarak değişmesidir. Örneğin; Tip 1 diyabetin nedenleri gestasyonel diyabetin nedenlerinden önemli ölçüde farklılık göstermektedir. Benzer şekilde, tip 2 diyabetin nedenleri tip 1 diyabetin nedenlerinden oldukça farklı olabilmektedir. (1)

Tip 1 Diyabet Nedenleri

Tip 1 diyabet, insülin üreten pankreastaki hücreleri yok eden bağışıklık sisteminden kaynaklanmaktadır. Bu durum, insülin miktarına etki ederek diyabete neden olmaktadır.

Yani sonuç olarak, buna bir otoimmün reaksiyon veya otoimmün neden olmaktadır, çünkü vücut kendine saldırmaya başlamaktadır. Belirli herhangi bir diyabet nedeni bulunmamaktadır, ancak aşağıdaki tetikleyiciler diyabet gelişmesine neden olabilmektedir:

  • Viral veya bakteriyel enfeksiyon
  • Gıda içerisindeki kimyasal toksinler
  • Tanımlanamayan bir bileşenin otoimmün reaksiyona neden olması

Altta yatan genetik bozukluklar da tip 1 diyabet nedeni olabilmektedir. (2)

Tip 2 Diyabet Nedenleri

Tip 2 diyabetin nedeni genellikle çok faktörlüdür, yani birden fazla diyabet nedeni söz konusu olabilmektedir. Çoğu zaman, en zorlayıcı faktör, bir aile öyküsüyle beraber gelen tip 2 diyabettir.

Bu en muhtemel tip 2 diyabet olarak bilinmektedir. Tip 2 diyabet geliştirme riskini artıran çeşitli risk faktörleri bulunmaktadır, bunların biri veya hepsi durumun gelişme riskini arttırabilir. (3)

Tip 2 diyabet riski artıran risk faktörleri arasında şunlar bulunmaktadır:

  • Aşırı kilolu veya obez olmak
  • Yerleşik bir yaşam tarzı yaşamak
  • Yaşın artması
  • Kötü beslenme

Diğer tip 2 diyabet risk faktörleri arasında gebelik veya hastalık gibi durumlar bulunmaktadır. (4)

Gestasyonel Diyabet Nedenleri

Gebelikte yaşanan diyabet gestasyonel diyabet olarak da bilinir; ancak halen tam olarak nedeni bilinmemektedir. Bununla birlikte, bu durumu geliştirme riskini artıran bir takım risk faktörleri bulunmaktadır:

  • Gestasyonel diyabet ile ilgili aile öyküsü
  • Fazla kilolu veya obez olma
  • Polikistik över sendromu
  • Kilolu bir bebek doğurma

Gestasyonel diyabetin nedenleri etnik kökenden kaynaklanıyor olabilir, çünkü bazı etnik grupların gestasyonel diyabet riski daha yüksektir. (5)

Diğer Diyabet Nedenleri

Diğer potansiyel diyabet nedenleri ise şöyle sıralanmaktadır:

  • Pankreatit veya pankreatektomi: Pankreatit’in diyabet gelişme riskini arttırdığı bilinmektedir.
  • Polikistik over sendromu: Polikistik over sendromunun temel nedenlerinden biri, obeziteye bağlı insülin direncidir; bu da pre-diyabet ve tip 2 diyabet riskini artırabilmektedir.
  • Cushing sendromu: Bu sendrom, artan kan şekeri seviyelerine hizmet eden kortizol hormonunun üretimini arttırmaktadır. Çok fazla miktarda kortizol diyabete neden olabilir.
  • Glukagonoma: Glukagonomaya sahip hastalar, insülin üretimi ve glukagon üretimi seviyeleri arasında bir denge eksikliği nedeniyle diyabet yaşayabilmektedir.
  • Steroid ile ilgili olan diyabet (steroid diyabet), glukokortikoid tedavisinin uzun süreli kullanımı nedeniyle ortaya çıkan nadir bir diyabet şeklidir. (6)

Diyabet Nedir?

Diyabet, kan şekeri olarak da adlandırılan kan şekeri çok yüksek olduğunda ortaya çıkan bir hastalıktır. Kan şekeri vücudun ana enerji kaynağıdır ve yediğiniz gıdalardan gelmektedir. Pankreas tarafından üretilen bir hormon olan insülin, gıdalardan enerji almak için hücrelerinize girmesine yardımcı olur. Bazen vücudunuz yeterli insülini yapamaz ya da insülini iyi kullanmaz. Bu durumda, şeker daha sonra kanınızda kalır ve hücrelerinize ulaşamaz.

Zamanla, kandaki çok fazla şeker sağlık problemlerine neden olabilir. Diyabetin kesin bir tedavisi olmasa da, diyabetinizi idare etmek için bazı adımlar atabilir ve sağlıklı kalabilirsiniz. (7)

Diyabet Belirtileri

Diyabet belirtileri kan şekerinizin ne kadar yükseldiğine bağlı olarak değişmektedir. Bazı insanlar, özellikle de pre-diyabetik veya tip 2 diyabet olanlar, diyabet başlangıcında belirti yaşamayabilir. Tip 1 diyabette ise, belirtiler hızlı bir şekilde ortaya çıkma eğilimi gösterir ve daha şiddetli olur.

Diyabet nasıl anlaşılır? Tip 1 ve tip 2 diyabetin bazı belirtileri şunlardır:

  • Susuzluk yaşama
  • Sık idrara çıkma
  • Aşırı açlık
  • Açıklanamayan kilo kaybı
  • İdrarda keton varlığı (ketonlar, yeterli insülin olmadığında ortaya çıkan kas ve yağ parçalanmasının bir yan ürünüdür)
  • Yorgunluk
  • Sinirlilik
  • Bulanık görme
  • Yavaş iyileşen yaralar
  • Dişeti veya cilt enfeksiyonları ve vajinal enfeksiyonlar gibi enfeksiyonların sık yaşanması (8)

Diyabet Tedavisi

Diyabet nasıl geçer? Tip 2 diyabet yaşam tarzı değişiklikleri, özellikle de egzersizle kilo kaybı ve daha sağlıklı gıdalar tüketme ile tersine çevrilebilir. Bazı tip 2 diyabet vakaları kilo kaybı cerrahisi ile de tedavi edilebilir. Ancak, Tip 1 diyabet için herhangi bir tedavi yöntemi bulunmamaktadır.

Tip 1 diyabetin veya tip 2 diyabetin tedavisi, ilaçlar, diyet ve kan şekeri seviyesini kontrol etmek için egzersiz yapmayı içermektedir.

Kan şekeri, kolestrol ve tansiyon düzeyleriniz üzerinde daha iyi kontrol sahibi olmak böbrek hastalığı, göz hastalıkları, sinir sistemi hastalıkları, kalp krizi ve felç riskini azaltmanıza yardımcı olmaktadır.

Diyabet komplikasyonlarını önlemek için, yılda en az iki ile dört kez doktorunuza başvurun. Sahip olduğunuz herhangi bir sorun da varsa, bu konu hakkında doktorunuzdan bilgi alın. (9)

Diyabet Ameliyatı

Tip 1 diyabetin bazı komplikasyonları ameliyatla tedavi edilir. Pankreas ameliyatı da bunlardan biridir. (10)

Tip 2 diyabetin tedavisi için herhangi bir ameliyat bulunmamaktadır, ancak tetikleyici faktörleri kontrol altına almak için diğer tıbbi koşullara ameliyat uygulanabilmektedir. Örneğin, obezite problemi varsa mide cerrahisinden (bariatrik cerrahi) yararlanılmaktadır. (11)

Diyabet İçin Hangi Doktora Gidilir?

Diyabet teşhisi ve tedavisi için aile hekimi, dâhiliye uzmanı (iç hastalıkları uzmanı), çocuk doktoru, endokrinolog (metabolizma hastalıkları uzmanı) ve diyetisyenden yardım alabilirsiniz. (13)