Dispepsi (Hazımsızlık) Nedir?


Halk arasında hazımsızlık olarak da bilinen dispepsi durumunu düzgün bir şekilde tanımlamak için, bunun bir hastalık olmadığını bilmek önemlidir. Dispepsi hastalıktan daha ziyade, geğirme, şişkinlik ve mide bulantısı gibi yaygın olarak yaşanan belirtileri içeren bir mide rahatsızlığıdır. Hazımsızlık veya dispepsi, yeme sırasında veya hemen sonrasında en hissedilen üst karındaki fiziksel rahatsızlığı veya ağrıyı tanımlamak için kullanılan genel bir terimdir. Bazı insanlar günde bir kez ya da her öğünde dispepsi yaşamaktadır. Bazıları ise sadece zaman zaman dispepsi durumundan muzdarip olmaktadır. Birçok kişi dispepsi ile birlikte mide ekşimesi de yaşamaktadır, ancak bunlar iki ayrı rahatsızlık olarak değerlendirilmektedir. (1)

Normal koşullar altında, yiyecekler tüketilirken gerçekleşen sağlıklı bir peristalsis (bağırsakların yutma hareketleri) yaşanmaktadır. Peristaltizm, yiyecekleri özofagus ve bağırsaklardan iten düz kasların istemsiz daralması ve rahatlamasıdır. Peristalsis tam bir şekilde gerçekleşmediğinde, sindirim sistemindeki gıdaların işlenmesini yavaşlamakta ve dispepsi olasılığını artırmaktadır. (2)

Fonksiyonel dispepsi, belirtilerin yaşandığı ama altında yatan nedeni açıklamak için üst sindirim sisteminde gözlemlenebilir herhangi bir anormalliğin bulunmaması durumudur. Fonksiyonel dispepsinin bazı muhtemel nedenleri arasında gıda alerjileri, midenin veya duodenumun iltihabı, aşırı asit salınımı, ilaçların yan etkileri, psikolojik faktörler veya Helicobacter pylori enfeksiyonu sayılabilir. (3)

Dispepsi (Hazımsızlık) Belirtileri

Çoğu kişi hayatlarının herhangi bir döneminde dispepsi başlangıcı belirtilerini yaşayabilmektedir. Genellikle gaz problemi, hazımsızlık veya yanma olarak da adlandırılmaktadır. Dispepsi nasıl anlaşılır? Dispepsi belirtileri aşağıdakileri içerebilmektedir:

  • Üst karında ağrı veya rahatsızlık
  • Midenin şişmesi
  • Erken doyma
  • Mide bulantısı ve kusma
  • İştah kaybı
  • Kalp yanması
  • Yemek veya sıvı reflüsü (regürjitasyon) ile yanma hissi
  • Kilo kaybı
  • Dışkıda kan (4)

Dispepsi (Hazımsızlık) Nedenleri

Dispepsi neden olur? Dispepsi nedenleri şöyle sıralanabilir:

  • Çok fazla alkol içmek
  • Baharatlı, yağlı veya kalorili yiyecekler yemek
  • Çok fazla yemek
  • Çok hızlı yemek
  • Stres veya sinirlilik
  • Yüksek lifli yiyecekler yemek
  • Sigara kullanmak
  • Çok fazla kafeinli içecek içmek

Diğer hazımsızlık nedenleri şunlardır:

  • Safra taşları
  • Gastrit (midenin astarının iltihaplanması ve şişmesi durumu)
  • Pankreasın şişmesi (pankreatit)
  • Ülserler (mide veya bağırsak ülseri)
  • Antibiyotikler, aspirin ve reçetesiz ağrı kesici ilaçlar (NSAID’ler) gibi belirli ilaçların kullanımı (5)

Dispepsi (Hazımsızlık) Tedavisi

Dispepsi nasıl geçer? Yaşam tarzı değişiklikleri dispepsiyi hafifletmeye yardımcı olabilmektedir. Doktorunuz şunları tavsiye edebilir:

  • Dispepsiyi tetikleyen gıdalardan kaçınma
  • Üç büyük öğün yemek yerine günde beş ya da altı küçük öğün yemek
  • Alkol ve kafein kullanımını azaltmak veya tamamen bırakmak
  • Aspirin, ibuprofen (Advil, Motrin IB, diğerleri) ve naproksen sodyum (Aleve) gibi bazı ağrı kesicilerden kaçınmak
  • Hazımsızlığa neden olan ilaçlar için alternatifler bulmak
  • Stres ve kaygıyı kontrol altına almak

Dispepsi belirtilerinin devam etmesi durumunda, ilaçlar yardımcı olabilmektedir. Genelde, antrasitler ilk seçenektir. (6)

Dispepsi Ameliyatı

Dispepsinin bir belirti olduğu bazı sağlık problemleri durumunda eğer ilaç tedavisi ve yaşam tarzı değişiklikleri yardımcı olmuyorsa doktor ameliyatı önerebilmektedir.

Her ameliyatta risk bulunduğu için asit reflüsü veya gastroözofageal reflü hastalığı cerrahisini ancak diğer tedaviler sonuç vermedikten sonra düşünmelisiniz. (7)

Dispepsi İçin Hangi Doktora Gidilir?

Dispepsi tanısı ve tedavisi için bir sindirim sistemi hastalıkları uzmanına (gastroenterolog) başvurabilirsiniz. (8)

Dispepsiye (Hazımsızlığa) Ne İyi Gelir?

Dispepsi Bitkisel Tedavisi

Elma sirkesi: Elma sirkesi sıklıkla mideyi rahatlatmak için kullanılır. Asidik olmasına rağmen, aynı zamanda dispepsiyi de dengelemeye yardımcı olan alkalize edici bir etkiye sahiptir.

Rezene tohumu: Rezene tohumları çok baharatlı veya yağlı yiyeceklerden kaynaklanan dispepsi için gerçekten faydalı olabilmektedir. Rezene tohumları, mide bulantısını azaltan ve gazı kontrol altına alabilen uçucu yağlar içermektedir. (9)

Zencefil: Zencefil, yiyecekleri sindirmenize yardımcı olan sindirim sularını ve enzim akışını uyarır. Zencefil özellikle aşırı yeme nedeniyle oluşan dispepsi için kullanılabilmektedir. (10)

Muz: Muz, kabızlık, ishal ve mide ile ilgili pek çok problemi tedavi etmeye yardımcı olabilmektedir. Diğer yandan, mide problemi sırasında kişi yeterince besin almakta zorlanabilmektedir. Bu durumda, muz içerdiği yoğun potasyum kaynağı sayesinde vücudu dirençli tutmaya yardımcı olabilmektedir. (11)

Kimyon: Kimyon, dispepsi, bulantı, ishal ve gaz gibi sindirim problemleri için uzun yıllardır kullanılmaktadır. Sindirime yardımcı olan pankreas enzimlerinin salgılanmasını uyarmaktadır.

Kişniş: Kişniş, enzim üretimini teşvik eden ve mideyi sakinleştirmeye yardımcı olan dispepsi tedavisinde etkili bir baharattır. (11)

Bitki çayları: Ağır bir yemek yedikten sonra bitki çayı içmek dispepsiyi önemli ölçüde azaltabilir. En sevdiğiniz bitki çay poşetini bir bardak sıcak suya daldırın ve beş dakika süreyle demlenmesini bekleyin. Hala sıcakken için. Özellikle, nane çayı ve papatya çayı, midenizi sakinleştirmeye ve sindirim problemlerini hafifletmeye yardımcı olur. (12)

Fesleğen: Fesleğen dispepsi ve asit reflüsü için mükemmel bir tedavi yöntemi olabilmektedir. Aynı zamanda, bağırsak gazının hafifletilmesine de yardımcı olur.

Tarçın: Tarçın sindirim sürecine yardımcı olmada oldukça etkilidir. Diğer yandan, dispepsi nedeniyle oluşan kramplardan ve şişkinlikten kurtulma da sağlayabilir. (13)

Aloe vera: Yanıkların tedavisinde yaygın olarak kullanılan aloe suyu mide rahatsızlığı için de kullanılabilecek bitkisel bir tedavi yöntemidir. Aloe suyu mideyi kaplayabilir, böylece de, mide ekşimesi ve mide ağrılarını azaltmaya yardımcı olur. (14)

Ananas: Yemekten sonra içilen küçük bir bardak ananas suyu, dispepsi için faydalı olabilmektedir. Ananasın içinde bulunan bromelain enzimi, midede asit seviyelerini düzenler ve mideyi yatıştırır.

Limon: Limon, bulantı ve şişkinlik gibi dispepsi belirtileri için mükemmel bir evde bitkisel tedavi yöntemidir.

Havuç: Havuç, tükürük ve diğer sindirim suları üretimini teşvik eden çeşitli enzimler içerir, böylece sindirim sürecini hızlandırır. Havucu direk yiyebilir veya suyunu içebilirsiniz. (15)

Anason: Genellikle, her öğünden sonra anason tohumu yemesi önerilir, çünkü gıda sindirimi için çok faydalıdır. Sade olanları kullandığınızdan emin olun, çünkü piyasada bulunan ve genellikle şekerle kaplanmış olanları etkili bir şekilde çalışmamaktadır. (16)

Nane: Nane mide problemleri için oldukça doğal ve etkili bir çare olabilmektedir. Sadece şişkinliği rahatlatmakla kalmaz, aynı zamanda, mide kramplarını da hafifletir. Nane çayının yatıştırıcı gücünden yararlanabilirsiniz. (17)

Dispepsi Evde Tedavi Yöntemleri

Su: Bunun farkında olmayabilirsiniz, ancak sisteminizle uyumlu olmayacak şekilde aşırı yemek yemek nedeniyle dispepsi sorunları yaşıyorsanız, az miktarda su içmeniz önerilir, çünkü bu hazımsızlığa yardımcı olabilir.

  • Mümkünse, ılık su içmeye çalışın.
  • Çok fazla su içmeyin, çünkü bu sizi daha da kötü hissettirir. (18)

Karbonat: Dispepsinin nedeni fazla asit seviyesinin varlığı olabilir. Fasulye, lahana, süt ürünleri ve soğan gibi diğer gıdalar da hazımsızlığa neden olur. Karbonat, mide asidinin nötralize edilmesine yardımcı olan bir antasit gibi davranan sodyum bikarbonat içerir.

Sodyum bikarbonatlar, midenizdeki asidin etkisini azaltmak için aşırı hidroklorik asit oluşumu ile tepki vermektedir. Aynı zamanda, sindirim sistemini mide yanması ve hazımsızlıktan kurtarmaya yardımcı olur. İçme suyuna ekleyerek tüketebilirsiniz. (19)

Diyet: Muhtemelen, yediğiniz yiyeceğe biraz özel bir dikkat gösterirseniz dispepsi yaşamayı önlemiş olursunuz. Her zaman tükettiğiniz yiyeceklerden çok, sağlıklı olduklarını bildiğiniz yiyecekleri tercih etmeye çalışın.

  • Zengin miktarda lif içeren meyve ve sebzeleri diyetinize ekleyin.
  • Yiyeceğiniz etin üzerindeki yağı alarak temizlemeye çalışın.
  • Bazı süt ürünlerinden kaçının. (20)