Çölyak Nedenleri


Çölyak neden olur? Çölyak hastalığına, ekmek, makarna, tahıl ve bisküvi gibi gıdalarda bulunan glütene karşı anormal bir bağışıklık sistemi reaksiyonu neden olmaktadır.

Bağışıklık sistemi sağlıklı hücreleri ve maddeleri zararlı hücrelerle karıştırıp kendilerine karşı antikor (antikorlar genellikle bakteri ve virüslerle savaşmaktadır) üreten bir bağışıklık sistemi bozukluğu oluşturmaktadır.

Çölyak hastalığı durumunda bağışıklık sistemi glüten olarak adlandırılan proteini vücuda karşı tehdit gibi algılar. Sonuç olarak, üretilen antikorlar, bağırsak yüzeyinin iltihaplanmasına neden olur.

Bağırsağın yüzeyi genellikle villus adı verilen milyonlarca minik tüp biçimli kılcıklarla kaplıdır. Villus bağırsağın yüzey alanını artırır ve yiyeceklerin daha etkili bir şekilde sindirilmesine yardımcı olur.

Bununla birlikte, çölyak hastalığında, bağırsağın yüzeyinde oluşan hasar ve iltihaplanma, villusları düzleştirir ve sindirime yardımcı olma yeteneklerini azaltır. Sonuç olarak, bağırsak çölyak hastalığının belirtilerine neden olan gıdalardaki besin maddelerini sindiremez. (1)

Yulaf

Çölyak hastalığı olan bazı insanlar yulaf yediğinde çölyak belirtileri yaşadığını söylemektedir. Bunun nedeni, yulafların üretim sırasında diğer tahıllarla karıştırılmasıdır.

Yulaf ayrıca, glütene benzeyen avenin adı verilen bir protein de içermektedir. Çölyak hastalığı olan çoğu insan avenin güvenle yiyebilir. Bununla birlikte, glutensiz ve kirlenmiş yulaf içermeyen ürünlere halen çok az sayıda kişinin duyarlı olabileceğini gösteren bazı kanıtlar bulunmaktadır. (2)

Çölyak Hastalığı Riskini Artıran Nedenler

İnsanların neden çölyak hastalığı geliştirdiği henüz tam olarak bilinmemektedir. Bazı insanların hafif belirtiler yaşarken bazılarının ise çölyak hastalığını neden şiddetli belirtilerle geçirdiği de henüz net değildir. Bununla birlikte, aşağıda açıklanan faktörlerin çölyak hastalığı geliştirme riskinizi arttırdığı bilinmektedir. (3)

Aile Öyküsü (Kalıtsal)

Çölyak hastalığı genellikle aileden geçmektedir. Bir ebeveyn ya da kardeş gibi çölyak hastalığı olan bir yakınınız varsa, sizin de çölyak hastası olma riskiniz artar.

Aile öyküsü olanlar için bu risk yaklaşık % 10 olarak belirlenmektedir. Çölyak hastalığı olan bir ikiziniz varsa bu durumda risk artmakta ve oranı % 75 olmaktadır.

Araştırmalar, çölyak hastalığının, HLA-DQ genleri adı verilen bir grup geni etkileyen bazı genetik mutasyonlarla (hücre aktivitesini kontrol eden talimatlarda anormal değişiklikler) güçlü bir şekilde ilişkili olduğunu göstermektedir. HLA-DQ genleri bağışıklık sisteminin gelişmesinden sorumludur ve aileden geçebilir.

Bununla birlikte, HLA-DQ genlerindeki mutasyonlar sık yaşanır ve popülasyonun yaklaşık üçte birinde meydana gelir. Bu da çevresel faktörler gibi başka faktörlerin bazı insanlarda çölyak hastalığını tetiklediğini göstermektedir. (4)

Çevresel Nedenler

Erken çocukluk döneminde bir sindirim sistemi enfeksiyonu (örneğin, bir rotavirüs enfeksiyonu) yaşarsanız, çölyak hastalığı geliştirme riskini artar.

Ayrıca, üç aydan küçük olan bebeklere glüten verilmesinin çölyak hastalığı geliştirme riskini artırabileceğine dair kanıtlar da bulunmaktadır.

Çoğu uzman, çocuklara glüten içeren yiyecekleri vermeden önce en az altı aylık olana kadar beklenmesini önermektedir.

Ayrıca glüten alan anneler bebekleri emzirmezlerse bebeklerin çölyak hastalığına yakalanma ihtimali de artabilir.

Diğer Sağlık Koşulları

Bir dizi diğer sağlık durumu çölyak hastalığı geliştirme riskinizi artırabilir: (5)

  • Lupus
  • Romatoid artrit
  • Tip 1 diyabet
  • Tiroid hastalığı
  • Otoimmün karaciğer hastalığı
  • Addison Hastalığı
  • Sjögren sendromu
  • Down Sendromu
  • Turner sendromu
  • Laktoz intoleransı
  • Bağırsak kanseri
  • Bağırsak lenfoması (6)

Bu sağlık koşullarının çölyak hastalığı geliştirme riskinizi doğrudan arttırıp arttırmadığı veya çölyak hastalığının altta yatan başka tek bir nedenden kaynaklanıp kaynaklanmadığı belirsizdir. (7)

Çölyak Hastalığı Nedir?

Çölyak hastalığı sindirim ve otoimmün bir hastalıktır. Otoimmün bozukluğu ise bağışıklık sisteminin antikorları vücuda saldırmaya yönlendirdiği ve hastalığın ortaya çıktığı bir durumdur. Çölyak hastalığının antikoru, tahıllarda bulunan bir protein olan glütene karşı yönlenmektedir. Çölyak hastalığının belirtileri kişiden kişiye göre değişir ve bunlar sindirim sorunları, anemi, deri döküntüleri, eklem ve kemik ağrısını içerebilir. Çölyak hastalığınız varsa, glüten içeren gıdalar tüketmemelisiniz (buğday, çavdar, arpa ve yulaf da dâhil). (8)

Detaylı bilgi almak için bakınız: Çölyak hastalığı nedir?

Çölyak Belirtileri

Çocuklarda çölyak başlangıcı belirtileri yetişkinlere göre daha rahatsız edici olabilir ve genelde glüten tükettikten sonra ortaya çıkar. Yetişkinlerde ise belirtiler belirgin ya da belirgin olmaksızın ciddi olabilir.

Çölyak nasıl anlaşılır? Çölyak hastalığının belirtileri aşağıdakilerin bazılarını veya tümünü içerebilir:

  • Kilo kaybı
  • Hazımsızlık, karın ağrısı, şişkinlik ve sinirlilik (bu genel olabilir veya belirli gıdaların sindirimiyle ilişkili olabilir)
  • Kötü kokulu gastrointestinal değişiklikler
  • İshal veya kabızlık
  • Mide bulantısı ve kusma
  • Anemi (genellikle demir eksikliğinden kaynaklanır)
  • Folik asit ve vitamin B12 eksiklikleri
  • Yorgunluk ve genel zayıflık
  • Düşük kalsiyum seviyelerine bağlı kas krampları
  • Kabarık, kaşıntılı veya ağrılı döküntü (özellikle dizler, dirsekler, kalça ve sırtta (dermatitis herpetiformis)) (9)

Çölyak belirtileri fazlası için tıklayınız

Çölyak Tedavisi

Çölyak nasıl geçer? Çölyak hastalığını tedavi etmenin tek yolu glüteni diyetinizden kalıcı olarak çıkarmaktır. Bu bağırsak villuslarının iyileşmesini ve besin maddelerini düzgün emmeye başlamasını sağlar. Doktorunuz besleyici ve sağlıklı bir diyet programı hazırlarken size glüteni nasıl önleyeceğinizi öğretecektir. Ayrıca size yiyecek ve ürün etiketlerini nasıl okuyacağınıza dair talimatlar verecek, böylece glüten içeren herhangi bir içeriği tespit edebileceksiniz.

Glüteni diyetten çıkardığınız günlerde belirtiler düzelebilir. Bununla birlikte, teşhis konana kadar glüteni yemeyi bırakmamalısınız. Glüteni erken vücuttan çıkarmak test sonuçlarına müdahale edebilir ve yanlış tanıya neden olabilir. (10)

Çölyak için hangi doktora gidilir: Yetişkinlerde veya çocuklarda çölyak hastalığının belirtilerini değerlendirebilecek sağlık profesyonelleri şunları içerir:

  • Aile hekimleri
  • Pediatristler
  • İç Hastalıkları Uzmanı

Teşhisi ince bağırsak biyopsisi ile doğrulamak için sindirim sistemi problemlerinde (gastroenterolog) uzmanlaşmış bir doktora danışılmalıdır. Buna ek olarak, diyetisyen glütensiz bir diyet için plan yapmanıza yardımcı olabilir.  (11)

Daha fazla çölyak tedavisi hakkında