Çölyak Belirtileri


Çölyak hastalığının başlangıcı ve belirtileri büyük oranda kişiden kişiye göre değişebilir. Aynı zamanda bu belirtiler çocuklarda ve yetişkinlerde de farklılıklar gösterebilir. Yetişkinler için en yaygın belirtiler ishal, yorgunluk ve kilo kaybı olarak bilinmektedir. Yine yetişkinler şişkinlik ve gaz, karın ağrısı, mide bulantısı, kabızlık ve kusma da yaşayabilir.

Çölyak nasıl anlaşılır? Bununla birlikte, çölyak hastalığı olan yetişkinlerin yarısından fazlasının sindirim sistemi ile ilgili olmayan belirtileri ve semptomları da bulunmaktadır: (1)

  • Anemi, genellikle demir eksikliğinden kaynaklanır
  • Kemik yoğunluğunun kaybedilmesi (osteoporoz) veya kemiğin yumuşaması (Osteomalazi)
  • Kaşıntılı, kabarık cilt döküntüsü (dermatit herpetiformis)
  • Diş minesinin hasar görmesi
  • Ağız ülseri
  • Baş ağrısı ve yorgunluk
  • Sinir sistemi yaralanması, ayak ve ellerde hissizlik ve karıncalanma, dengede olası sorunlar ve bilişsel bozukluklar
  • Eklem ağrısı
  • Dalağın işlevinin azalması (hipospenizm)
  • Asit reflüsü ve mide ekşimesi (2)
  • Karın krampları, gaz ve şişkinlik
  • Depresyon
  • Kolay morarma
  • Kötü kokulu dışkı
  • Genel zayıflık ve yorgunluk
  • Sürekli aç hissetme ve kilo alma
  • Burun kanaması
  • Panik ataklar
  • Kırmızı idrar
  • Sağlıksız solgun görünüm
  • Baş dönmesi
  • Vitamin B12, D ve K eksiklikleri
  • Kilo kaybı
  • Bir dereceye kadar laktoz intoleransı gelişebilir (3)

Çocuklarda Çölyak Belirtileri

2 yaşın altındaki çocuklarda, çölyak hastalığının tipik belirti ve semptomları şunları içermektedir:

  • Kusma
  • Kronik ishal
  • Karında şişlik
  • Gelişim problemleri
  • İştahsızlık
  • Kas erimesi (4)

Yaşı daha büyük olan çocuklarda çölyak hastalığı belirtileri ise şunlardır:

  • İshal
  • Kabızlık
  • Kilo kaybı
  • Sinirlilik
  • Boy kısalığı
  • Gecikmiş ergenlik
  • Dikkat eksikliği / hiperaktivite bozukluğu (DEHB), öğrenme güçlükleri, baş ağrısı, kas koordinasyon eksikliği ve nöbet gibi nörolojik belirtiler (5)

Malnütrisyon (Kötü Beslenme ya da Beslenme Yetersizliği)

Çölyak hastalığı tedavi edilmezse, gıdayı normal şekilde sindirmek mümkün olmayabilir. Bu durum yorgunluğa ve enerji yetersizliğine yol açan beslenme yetersizliğine de neden olabilir.

Çocuklarda malnütrisyon yaşanması, boy ve kilo açısından beklenen oranda büyümenin yaşanmamasına neden olabilir. Çölyak hastalığı olan çocuklar ergenliğe geç bir yaşta girme riskine de sahip olabilir. (6)

Dermatitis Herpetiformis

Çölyak hastalığının bir belirtisi olmasa da, glütene karşı bir duyarlılığınız varsa, dermatit herpetiformis adı verilen bir cilt döküntüsü gelişebilir.

Döküntü kaşıntılıdır ve çizildiğinde kabarıklara neden olur. Genellikle dirseklerinizde, dizlerinizde ve kalçalarınızda oluşur, ancak vücudunuzun herhangi bir yerinde görünebilir.

Çölyak hastalığı olan her beş kişiden birinde dermatit herpetiformis oluştuğu tahmin edilmektedir.

Dermatit herpetiformis’in kesin nedeni bilinmemekle birlikte çölyak hastalığında olduğu gibi gluten ile de ilişkilidir. Çölyak hastalığı gibi, glutensiz bir diyet uygulandıktan sonra temizlenmelidir. (7)

Tıbbi yardım gerektiren durumlar

Sizin veya çocuğunuzun çölyak hastalığı olabileceğini düşünüyorsanız doktorunuza danışın. Çölyak hastalığına sahip insanlar için, glütensiz bir diyet malnütrisyon, osteoporoz, infertilite ve nörolojik sorunlar gibi sorunları önlemeye yardımcı olabilir.

Çölyak hastalığı kalıtsal olma eğilimi gösterir, dolayısıyla yakın bir akrabanızda varsa (ebeveyn, kardeş, kız kardeşiniz veya çocuğunuz varsa) durumunuzu kontrol ettirmek isteyebilirsiniz. (8)

Çölyak Hastalığı Nedir?

Çölyak hastalığı sindirim ve otoimmün bir hastalıktır. Otoimmün bozukluğu ise bağışıklık sisteminin antikorları vücuda saldırmaya yönlendirdiği ve hastalığın ortaya çıktığı bir durumdur. Çölyak hastalığının antikoru, tahıllarda bulunan bir protein olan glütene karşı yönlenmektedir. Çölyak hastalığının belirtileri kişiden kişiye göre değişir ve bunlar sindirim sorunları, anemi, deri döküntüleri, eklem ve kemik ağrısını içerebilir. Çölyak hastalığınız varsa, glüten içeren gıdalar tüketmemelisiniz (buğday, çavdar, arpa ve yulaf da dâhil). (9)

Çölyak hastalığı nedir hakkında daha fazla bilgi almak için tıklayınız.

Çölyak Nedenleri

Normal olarak, vücudun bağışıklık sistemi onu yabancı istilacılardan korumak için tasarlanmıştır. Çölyak neden olur? Çölyak hastalığı olan insanlar glüteni içeren gıdaları tükettiklerinde, bağışıklık sistemi glüten antikorları oluşturur ve sonuç olarak bağırsağın astarına saldırır. Bu bağırsaklarda iltihaplanmaya (şişme) neden olur ve ince bağırsağın astarı üzerindeki saç benzeri yapılar olan villusları tahrip eder. Yiyeceklerden alınan besinler villus tarafından absorbe edilir; villus hasar görürse, ne kadar çok yerse de besleyici maddeleri ememez ve yetersiz beslenir.

Çölyak hastalığının diğer nedenleri şunları içerir:

  • Kalıtım (çölyak hastalığı olan yakın akraba)
  • Ameliyat, hamilelik veya doğum gibi tıbbi işlemler
  • Viral enfeksiyonlar gibi hastalıklar (10)

Çölyak nedenleri daha fazlası için

Çölyak Tedavisi

Çölyak nasıl geçer? Çölyak hastalığını tedavi etmenin tek yolu glüteni diyetinizden kalıcı olarak çıkarmaktır. Bu bağırsak villuslarının iyileşmesini ve besin maddelerini düzgün emmeye başlamasını sağlar. Doktorunuz besleyici ve sağlıklı bir diyet programı hazırlarken size glüteni nasıl önleyeceğinizi öğretecektir. Ayrıca size yiyecek ve ürün etiketlerini nasıl okuyacağınıza dair talimatlar verecek, böylece glüten içeren herhangi bir içeriği tespit edebileceksiniz.

Glüteni diyetten çıkardığınız günlerde belirtiler düzelebilir. Bununla birlikte, teşhis konana kadar glüteni yemeyi bırakmamalısınız. Glüteni erken vücuttan çıkarmak test sonuçlarına müdahale edebilir ve yanlış tanıya neden olabilir. (11)

Çölyak için hangi doktora gidilir: Yetişkinlerde veya çocuklarda çölyak hastalığının belirtilerini değerlendirebilecek sağlık profesyonelleri şunları içerir:

  • Aile hekimleri
  • Pediatristler
  • İç Hastalıkları Uzmanı

Teşhisi ince bağırsak biyopsisi ile doğrulamak için sindirim sistemi problemlerinde (gastroenterolog) uzmanlaşmış bir doktora danışılmalıdır. Buna ek olarak, diyetisyen glütensiz bir diyet için plan yapmanıza yardımcı olabilir.  (12)

Detaylı bilgi almak için bakınız: çölyak tedavisi