Bipolar Bozukluk (Manik Depresif Bozukluk) Nedenleri


Bipolar bozukluk neden olur? Bipolar bozukluğun nedeni tam olarak bilinmemektedir. Genetik faktörler, nörokimyasal ve çevresel faktörler muhtemelen bipolar bozukluğun başlangıcında ve ilerlemesinde rol oynamaktır.

Yapılan son çalışmalara göre, bipolar bozukluk, beyindeki belirli bir bölgede ortaya çıkan ve beyin kimyasallarının arızalanmasından kaynaklanan ağırlıklı olarak nörobiyolojik bir bozukluktur. Serotonin, dopamin ve noradrenalin olmak üzere üç spesifik beyin kimyasal maddesi söz konusudur. Nörobiyolojik bir bozukluk olarak, pasif kalabilmekte, kendiliğinden aktifleştirilmekte ya da yaşamdaki stres faktörleri tarafından tetiklenebilmektedir. (1)

Bipolar bozukluğun gelişiminde rol oynadığı düşünüler nedenler şöyle açıklanabilmektedir:

Genetik Faktörler

Bipolar bozukluğun aileden kalıtsal olarak geçtiği yani genetik faktörlerin bu durumda rol oynadığı düşünülmektedir. Bipolar bozukluğu olanların yaklaşık yarısı depresyon gibi bir duygudurum bozukluğu olan bir aile üyesine sahiptir.

Ebeveynlerden birinde bipolar bozukluğu varsa, bu durumun çocukta gelişme riski yüzde 10 ile 15 daha fazla olabilmektedir. Bir çocuğun riski, her iki ebeveynin de bipolar bozukluğa sahip olması durumunda, yüzde 30 ile 40 arasında artmaktadır. (2)

Tek yumurta ikizleri üzerinde yapılan araştırmalara göre, eğer ikizlerden birine bipolar bozukluk tanısı konduysa, ikizlerden diğerinde de bipolar bozukluğun gelişme riski yüzde 40 ile 70 arasındaki bir oran kadar yüksek olabilmektedir.

Tüm bunlar bipolar bozukluğun nedenine bir açıklama getirmek için yardımcı olsa da, bipolar bozukluğun genetik kökenler nedeniyle ortaya çıktığı kesin değildir. Bu durumda rol oynayan genetik faktörleri daha iyi anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulmaktadır. (3)

Nörokimyasal Faktörler

Bipolar bozukluk öncelikle beynin belirli bir alanında oluşan bir biyolojik bozukluktur. Beyindeki belirli nörotransmitterlerin veya kimyasal habercilerin işlev bozukluğuna bağlı olarak oluşmaktadır.

Bu kimyasal maddeler, norepinefrin, serotonin ve muhtemelen birçok nörotransmitteri içerebilmektedir. Biyolojik bir bozukluk olarak, pasif bir halde kalabilmekte, kendiliğinden harekete geçirilebilmekte ya da psikolojik stres ve sosyal koşullar gibi dış faktörler tarafından tetiklenebilmektedir. (4)

Çevresel Faktörler

Bir yaşam olayı, bipolar bozukluk için genetik bir eğilimi olan bir insanda bir duygudurum atağını tetikleyebilmektedir.

Açık genetik faktörler olmadan bile, değişen sağlık alışkanlıkları, alkol veya uyuşturucu kullanımı veya hormonal sorunlar bipolar bozukluğu tetikleyebilmektedir.

Maddenin kötüye kullanımı, bipolar bozukluğun bir nedeni olarak düşünülmese de, iyileşmeyi engelleyerek hastalığı kötüleştirebilmektedir. Alkol, uyuşturucu veya sakinleştiricilerin kullanımı daha ciddi bir depresif evre oluşturabilmektedir.

Hastalık riski taşıyanlar arasında bipolar bozukluk giderek daha erken yaşlarda ortaya çıkmaktadır. Bipolar bozukluk başlangıcı yaşındaki bu değişiklik, henüz anlaşılmayan sosyal ve çevresel faktörlerin bir sonucu olabilmektedir. (5)

İlaçların Rolü

Antidepresanlar gibi ilaçlar, bipolar bozukluklara duyarlı kişilerde bu durumu tetikleyebilmektedir. Manik terimi kişinin aşırı hareketli, enerjik, konuşkan, umursamaz, güçlü olduğu coşkulu bir dönemi tanımlamaktadır. Bu nedenle, manik ataklar geçiren insanlarda depresif durumlar dikkatle tedavi edilmelidir.

Manik atakları tetikleyebilecek başka ilaçlarda bulunabilmektedir. Bu ilaçlar arasında iştah bastırıcılar, enerji artırıcılar, uyku ihtiyacını azaltan ilaçlar, konuşkanlığı artıran ilaçlar gibi seçenekler bulunmaktadır. Genellikle, kişi bu ilaçları almayı bıraktığında normal ruh haline dönebilmektedir. (6)

Manik benzeri ataklara neden olabilecek maddeler şunları içermektedir:

  • Ecstasy, amfetaminler ve kokain gibi yasadışı uyuşturucular
  • İştah bastırıcılar
  • Tiroid problemleri için kullanılan ilaçlar ve prednizon gibi kortikosteroidler gibi psikiyatrik olmayan ilaçlar
  • Aşırı kafein (orta miktarda kafein sağlıklı olanıdır)

Kişi bipolar bozukluğa eğilimli olduğu zaman stresli bir hayat, uyarıcıların, alkolün sık kullanımı ve uyku eksikliği gibi durumlar, bipolar bozukluğun başlamasına neden olabilir. Bazı ilaçlar depresif veya manik dönemi başlatabilmektedir. Aile bireylerinde bipolar bozukluğu geçmişi varsa, herhangi bir manik atak tedavisi durumunda, doktorunuza mutlaka bunu bildirmelisiniz. (7)

Bipolar Bozukluk (Manik Depresif Bozukluğu) Nedir?

Bipolar bozukluk (manik depresyon veya manik depresif bozukluk olarak da bilinmektedir) ruh hali, enerji, düşünce ve davranışta ciddi değişimlere neden olan zihinsel bir hastalıktır. Bu bozukluğu yaşayan kişi, aşırı uçtaki manik yükselmelerden, depresyonun en dibine kadar inen karmaşık ruh hallerine maruz kalmaktadır. Sadece kısa süreli iyi veya kötü ruh halinden daha fazlasıyla, bipolar bozukluk döngüleri günler, haftalar veya aylarca sürebilmektedir. Normal ruh hallerinin aksine, bipolar bozukluğun ruh hali değişiklikleri o kadar yoğundur ki, bu durum kişinin işlev yeteneğine müdahale edebilmektedir.

Manik atak sırasında, dürtüsel olarak kişi işinden ayrılabilir, kredi kartlarında büyük miktarlarda harcamalar yapabilir veya iki saat uyusa bile dinlenmiş gibi hissedebilir. Depresif bir dönem boyunca ise yataktan kalkamayacak kadar çok yorgun hisseder, işsiz olduğu ve borçlandığı için kendini nefret dolu düşüncelerle ve umutsuzluklarla doldurur. (8)

Bipolar Bozukluk (Manik Depresif Bozukluğu) Belirtileri

Bipolar bozukluk nasıl anlaşılır? Bipolar bozukluk başlangıcı belirtileri kişiden kişiye ve ruh durumuna göre değişmektedir. Bipolar bozukluk yani manik depresif bozukluk, hem manik belirtilerinin hem de depresyon belirtilerinin bir birleşimi olan oldukça karışık bir durumdur. (9)

Manik evre belirtileri şunlardır:

  • Artan enerji, aktivite ve huzursuzluk
  • Aşırı derecede yüksek, aşırı derecede iyi, öforik (coşkulu) ruh hali
  • Aşırı sinirlilik
  • Yarış düşünceleri ve hızlı konuşma, bir fikirden diğerine atlama
  • Dikkat dağınıklığı veya konsantrasyon eksikliği
  • Azalan uyku ihtiyacı
  • Hedefe yönelik etkinlik artışı (örneğin, iş veya okul projeleri)
  • Kişinin yetenek ve güçlerinde gerçekçi olmayan inançlar
  • Alışılmıştan farklı kalıcı ve uzun süreli davranış dönemi
  • Artan cinsel ilişkiler
  • Uyuşturucu, alkol ve uyku ilaçlarını kötüye kullanma
  • Kışkırtıcı, müdahaleci veya agresif davranışlar
  • Bir şeylerin yanlış olduğunu inkâr etmek (10)

Depresif evre belirtileri şunlardır:

  • Sürekli üzgün, endişeli veya boş ruh hali
  • Umutsuzluk veya kötümserlik duyguları
  • Suçluluk hissi, değersizlik veya çaresizlik hissi
  • Cinsel ilişki de dâhil zevk ve istek kaybı
  • Enerji azalması veya yorgunluk hissi
  • Konsantrasyon, hatırlama ve karar verme zorluğu
  • Huzursuzluk
  • Çok fazla uyumak ya da uyku yetersizliği
  • İştah veya istenmeyen kilo kaybı
  • Kronik ağrı veya fiziksel hastalık veya yaralanmanın neden olmadığı sürekli fiziksel belirtiler
  • Ölüm veya intihar girişimleri üzerine düşünceler (11)

Bipolar Bozukluk (Manik Depresif Bozukluğu) Tedavisi

Bipolar bozukluk nasıl geçer? Tedavi, çoğu insanın (bipolar bozukluğun en şiddetli biçimlerine sahip olanlar dahi olsa) ruh hali değişiklikleri ve diğer bipolar bozukluk belirtilerini daha iyi kontrol altına almasına yardımcı olmaktadır. Etkili bir tedavi planı genellikle bir ilaç ve psikoterapi (konuşma terapisi olarak da adlandırılır) kombinasyonunu içermektedir.

Bipolar bozukluk yaşam boyu süren bir hastalıktır. Manik atakları ve depresyon evreleri tipik olarak zamanla geri gelmektedir. Evreler arasında, bipolar bozukluğu olan birçok insan ruh hali değişiklikleri yaşamamaktadır, ancak bazı insanlar daha fazla belirti gösterebilmektedir. Uzun süreli sürekli tedavi bu belirtilerin kontrol altına alınmasına yardımcı olabilmektedir. (12)

Bipolar Bozukluk İçin Hangi Doktora Gidilir?

Bipolar bozukluk tanısı ve tedavisi için bir psikiyatra başvurmanız gerekir. Psikiyatr zihinsel sağlık alanında uzmanlaşmış bir tıp doktorudur. (13)